डॉप्लरसह स्क्रोटल अल्ट्रासाऊंडमध्ये टेस्टिस, एपिडिडिमिस, स्क्रोटममधील द्रव आणि रक्तप्रवाह पाहिला जातो. टेस्टिसमध्ये गाठ किंवा अचानक स्क्रोटल वेदना असल्यास ही मुख्य प्रतिमा तपासणी आहे; इन्फर्टिलिटी आणि व्हेरिकोसीलच्या मूल्यमापनातही निवडकपणे वापरली जाते. लहान हायड्रोसील किंवा एपिडिडिमल सिस्टसारखे बहुतेक योगायोगाने सापडलेले निष्कर्ष बिनाइन असतात, पण टेस्टिसच्या आतली घन गाठ किंवा रक्तपुरवठा कमी/नसणे यासाठी लवकर तज्ज्ञ तपासणी आवश्यक असते.

टेस्टिक्युलर आकार आणि इकोटेक्स्चर

अहवालात तीन मापे देऊन टेस्टिक्युलर आकारमान मोजले जाऊ शकते. वय आणि मोजण्याच्या पद्धतीनुसार आकारमान बदलते; दोन्ही बाजूंमध्ये ठळक फरक किंवा कमी आकारमान इन्फर्टिलिटी, पूर्वीचा टॉर्शन, अनडिसेंडेड टेस्टिस किंवा टेस्टिक्युलर इंज्युरीमध्ये महत्त्वाचे ठरू शकते. “होमोजिनियस इकोटेक्स्चर” म्हणजे ऊतक एकसमान दिसते—हा सामान्यतः आश्वासक निष्कर्ष आहे.

डॉप्लरवरील रक्तप्रवाह

डॉप्लरमध्ये दोन्ही टेस्टिसमधील व्हॅस्क्युलॅरिटी तुलना केली जाते. अचानक सुरू झालेल्या तीव्र वेदनेत टेस्टिसमधील रक्तप्रवाह नसणे किंवा खूप कमी असणे टॉर्शनची चिंता वाढवते; मात्र सुरुवातीचा किंवा इंटरमिटंट टॉर्शन कधी कठीण ठरू शकतो. एपिडिडिमो-ऑर्कायटिसमध्ये रक्तप्रवाह वाढलेला दिसू शकतो. संशयित टॉर्शन हा वेळेशी संबंधित निदान असल्याने अल्ट्रासाऊंडचा अर्थ लक्षणांची वेळ आणि वैद्यकीय तपासणीसोबत लावावा.

व्हेरिकोसील

व्हेरिकोसीलमध्ये पॅम्पिनिफॉर्म प्लेक्ससच्या शिरा फुगलेल्या दिसतात. उभे राहिल्यावर किंवा Valsalva करताना त्यांचा व्यास वाढू शकतो आणि रिफ्लक्स दिसू शकतो. अल्ट्रासाऊंड निदानाला आधार देतो; पण इन्फर्टिलिटीमध्ये उपचाराचा निर्णय साधारणपणे फक्त शिरेच्या व्यासावर न घेता वैद्यकीय तपासणीत जाणवणारे व्हेरिकोसील, सीमनमधील विकृती आणि दांपत्याची एकूण प्रजनन स्थिती यांचा विचार करून घेतला जातो.

हायड्रोसील आणि एपिडिडिमल सिस्ट

हायड्रोसील म्हणजे टेस्टिसभोवती द्रव साचणे. लहान आणि लक्षणे नसलेला हायड्रोसील अनेकदा उपचाराशिवाय ठेवता येतो. एपिडिडिमल सिस्ट/स्पर्माटोसील हे साधारणपणे टेस्टिसबाहेरील बिनाइन, द्रवाने भरलेले लिझन असतात. फक्त सिस्ट आहे म्हणून नव्हे, तर आकार त्रासदायक झाला किंवा वेदना होत असतील तर शस्त्रक्रियेचा विचार केला जातो.

टेस्टिक्युलर मायक्रोलिथायसिस

टेस्टिक्युलर मायक्रोलिथायसिसमध्ये अल्ट्रासाऊंडवर अनेक अतिशय छोटे उजळ ठिपके दिसतात. केवळ हा निष्कर्ष म्हणजे कॅन्सर असा अर्थ होत नाही आणि प्रत्येक रुग्णाला वारंवार अल्ट्रासाऊंड करणे आवश्यक नसते. पुढील निरीक्षणाची गरज इतर टेस्टिक्युलर कॅन्सरच्या जोखीम घटकांवर आणि वैद्यकीय तपासणीतील निष्कर्षांवर ठरते.

टेस्टिसमधील घन लिझन

टेस्टिसच्या आतली घन गाठ—विशेषतः व्हॅस्क्युलर असेल तर—लवकर तज्ज्ञ तपासणी आवश्यक असते. AFP, beta-hCG आणि LDHसारखे ट्यूमर मार्कर्स आणि पुढील व्यवस्थापन लागू शकते. इतर अनेक अवयवांप्रमाणे टेस्टिक्युलर मासची नेहमीची पहिली पायरी म्हणून स्क्रोटममधून नीडल बायोप्सी केली जात नाही; ऑन्कोलॉजिकल मार्ग वेगळा असतो.

योगायोगाने दिसणाऱ्या कॅल्सिफिकेशन्स आणि छोट्या लिझन्स

लहान एक्स्ट्राटेस्टिक्युलर कॅल्सिफिकेशन्स, स्क्रोटल पर्ल्स आणि छोटे एपिडिडिमल सिस्ट हे अनेकदा योगायोगाने सापडतात. त्यांच्यामुळे मुख्य टेस्टिक्युलर तपासणी किंवा स्कॅनचे मूळ कारण दुर्लक्षित करू नये. अतिशय छोटा इंट्राटेस्टिक्युलर लिझन स्पष्ट मॅलिग्नंट नसून अनिश्चित असेल तर काही वेळा तज्ज्ञांकडून अल्ट्रासाऊंडचे पुनरावलोकन, ट्यूमर मार्कर्स आणि कमी अंतराने पुन्हा प्रतिमा तपासणीचा विचार होऊ शकतो; व्यवस्थापन आकार, व्हॅस्क्युलॅरिटी आणि वैद्यकीय जोखमीवर ठरते, फक्त “लिझन” या शब्दावर नाही.

अचानक वेदना असल्यास अहवालाचा अर्थ कसा बदलतो?

वेदनारहित इन्फर्टिलिटी तपासणीत रेडिओलॉजिस्ट व्हेरिकोसील रिफ्लक्स किंवा टेस्टिक्युलर आकारमान अचूक नोंदवू शकतात. अचानक तीव्र वेदनेत प्राधान्य बदलते: टॉर्शन लवकर नाकारणे आवश्यक असते. वेदना पूर्ण थांबल्यानंतर केलेल्या अल्ट्रासाऊंडमध्ये चिंताजनक निष्कर्ष नसले तरी इंटरमिटंट टॉर्शनचा प्रसंग त्यातून नेहमी स्पष्ट होईलच असे नाही; म्हणून वैद्यकीय इतिहास महत्त्वाचा राहतो.

त्याचप्रमाणे एपिडिडिमिस किंवा टेस्टिसमध्ये वाढलेला रक्तप्रवाह दाहाला आधार देतो; पण कोणता जंतू कारणीभूत आहे हे सांगत नाही. योग्य रुग्णांमध्ये लघवीची तपासणी, STIचे मूल्यमापन आणि वैद्यकीय तपासणी यांवर पुढील उपचार ठरतात. अल्ट्रासाऊंड शरीररचना आणि रक्तपुरवठा दाखवतो; तो संपूर्ण वैद्यकीय निदानाची जागा घेत नाही.

स्क्रोटल अल्ट्रासाऊंडमध्ये कोणते निष्कर्ष तातडी बदलतात?

योगायोगाने सापडलेला व्हेरिकोसील, हायड्रोसील किंवा एपिडिडिमल सिस्ट साधारणपणे नियोजित तपासणीत पाहता येतो. पण अचानक तीव्र वेदना वेगळी परिस्थिती आहे: मुख्य डॉप्लर प्रश्न म्हणजे टेस्टिक्युलर परफ्युजन टिकून आहे का आणि मॉर्फॉलॉजी टॉर्शन, एपिडिडिमो-ऑर्कायटिस किंवा इतर तीव्र आजाराकडे निर्देश करते का.

टेस्टिसच्या आतले घन लिझन हा एपिडिडिमल किंवा ट्युनिकल सिस्टपेक्षा वेगळा असतो. टेस्टिसच्या आतले घन लिझन साधारणपणे लवकर युरोलॉजिकल तपासणी आणि ट्यूमर-मार्कर नियोजन मागतात; स्क्रोटममधून नीडल बायोप्सी हा नेहमीचा मार्ग नाही.

डॉक्टरांच्या भेटीस काय आणावे?

• अल्ट्रासाऊंड प्रतिमा आणि डॉप्लर मोजमाप.
• आकार तुलना करण्यासाठी जुने स्कॅन.
• इन्फर्टिलिटीसाठी तपासणी केली असल्यास सीमन ॲनालिसिस आणि हार्मोन्स.
• गाठ सापडली असल्यास ट्यूमर मार्कर्स.
• वेदना कधी सुरू झाली, ट्रॉमा, शस्त्रक्रिया, अनडिसेंडेड टेस्टिस किंवा पूर्वीचा टॉर्शन याची माहिती.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

संबंधित वाचन

• सीमन ॲनालिसिस अहवाल समजून घ्या
• पुरुषांमधील FSH, LH आणि प्रोलॅक्टिन
• टेस्टोस्टेरॉन अहवाल समजून घ्या
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• American Urological Association/American Society for Reproductive Medicine. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline (2020; amended 2024) https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/male-infertility
• European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health: Management of Erectile Dysfunction. 2026 https://uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health