युरेटेरो-युरेटेरोस्टोमी ही पुनर्रचनात्मक शस्त्रक्रिया आहे. यात युरेटरचा लहान, आजारी किंवा दुखापत झालेला भाग काढून दोन्ही निरोगी टोके थेट जोडली जातात. वरच्या किंवा मधल्या युरेटरमधील निवडक लहान तुटीसाठी ही पद्धत सर्वाधिक उपयुक्त असते, जेव्हा दोन्ही टोकांना चांगला रक्तपुरवठा असतो आणि ती ताण न देता एकमेकांपर्यंत पोहोचतात. जोडणीमधून तात्पुरता DJ स्टेंट सहसा ठेवला जातो. मोठी तूट जबरदस्तीने ओढून जोडू नये; अशावेळी रीइम्प्लांटेशन, सोअस हिच, बोअरी फ्लॅप, बक्कल ग्राफ्ट युरेटरोप्लास्टी किंवा आयलियल युरेटरसारखी दुसरी पुनर्रचनात्मक पद्धत अधिक सुरक्षित असू शकते.

ही शस्त्रक्रिया कधी विचारात घेतली जाते?

• युरेटरच्या वरच्या किंवा मधल्या भागातील लहान स्ट्रिक्चर.
• ट्रॉमामुळे किंवा शस्त्रक्रियेमुळे झालेली युरेटरची लहान ट्रान्सेक्शन.
• स्टोन किंवा युरेटरोस्कोपीमुळे झालेल्या इजेनंतरचा छोटा व्रणयुक्त भाग, जेव्हा दोन्ही बाजूंना निरोगी युरेटर शिल्लक असतो.
• पुरेशी लांबी आणि रक्तपुरवठा उपलब्ध असलेल्या, पुन्हा दुरुस्ती आवश्यक अशा निवडक परिस्थितीत.

शस्त्रक्रियेतील महत्त्वाची तत्त्वे

• काढणे आवश्यक असल्यास स्पष्ट व्रणयुक्त किंवा जिवंत नसलेले ऊतक काढणे.
• अनावश्यकपणे युरेटरभोवतीचे ऊतक सोलून न काढता त्याचा रक्तपुरवठा जपणे.
• रुंद जोडणीसाठी दोन्ही टोके स्पॅच्युलेट करणे.
• गळती न होणारी आणि ताण न येणारी अॅनास्टोमोसिस तयार करणे.
• युरेटर वळणार नाही याची काळजी घेणे.
• पुनर्रचनेनुसार आतला स्टेंट वापरणे.

ताण टाळणे इतके महत्त्वाचे का आहे?

मोठा भाग काढून दोन्ही टोके ओढून जोडली तर रक्तपुरवठा आणि जखम भरून येणे बिघडू शकते. कमी वेळेची शस्त्रक्रिया करण्यासाठी ताण स्वीकारण्याऐवजी तूट सुरक्षितपणे भरून काढणारी योग्य पुनर्रचना निवडली पाहिजे.

शस्त्रक्रिया कशी केली जाते?

ही शस्त्रक्रिया ओपन, लॅपरोस्कोपिक किंवा रोबोटिक पद्धतीने होऊ शकते. व्रणयुक्त भाग ओळखला जातो, दोन्ही निरोगी टोके तयार केली जातात आणि स्टेंटभोवती शिवून जोडली जातात. लघवीची गळती आहे का हे पाहण्यासाठी तात्पुरता ड्रेन ठेवला जाऊ शकतो.

धोके

• लघवीची गळती.
• स्ट्रिक्चर पुन्हा होणे.
• UTI.
• स्टेंटमुळे अस्वस्थता.
• रक्तस्राव.
• पुन्हा अरुंदपणा होऊन आणखी शस्त्रक्रिया लागल्यास युरेटरची आणखी लांबी कमी होणे.

पुढील तपासणी

स्टेंट काढल्यानंतर अल्ट्रासाऊंड आणि किडनीचे कार्य तपासणी सामान्यतः केली जाते. निचऱ्याबद्दल शंका असल्यास CT युरोग्राफी किंवा रेनोग्राफी केली जाऊ शकते.

दुसरी शस्त्रक्रिया कधी अधिक योग्य ठरते?

युरेटेरो-युरेटेरोस्टोमीचा फायदा असा की मूत्राशय जशाच्या तसा राहतो आणि रुग्णाचाच युरेटर वापरला जातो. मात्र मोठ्या तुटीसाठी ही पद्धत जबरदस्तीने वापरू नये. डिस्टल इजेत युरेटरिक रीइम्प्लांटेशन अनेकदा अधिक योग्य असते, कारण मूत्राशय मोकळे करून निरोगी युरेटरपर्यंत आणता येते. लांब प्रॉक्सिमल तुटीसाठी निवडक रुग्णांमध्ये बक्कल म्युकोसा ग्राफ्टिंग, ट्रान्सयुरेटेरोयुरेटेरोस्टोमी, आयलियल युरेटर किंवा रेनल ऑटोट्रान्सप्लांटेशनची गरज पडू शकते.

रेडिएशन किंवा वारंवार झालेल्या शस्त्रक्रियेनंतर निवड आणखी बदलते, कारण दिसायला ठीक असलेल्या युरेटरच्या टोकांना विश्वासार्ह रक्तपुरवठा नसेल. खराब रक्तपुरवठ्याची दोन टोके जोडल्यास तांत्रिकदृष्ट्या नीट दिसणारी अॅनास्टोमोसिस तयार होऊ शकते, पण पुन्हा स्ट्रिक्चर होण्याचा जैविक धोका जास्त राहतो.

म्हणून चांगल्या पुनर्रचनेत शक्य तितके निरोगी ऊतक जपले जाते आणि ताण असलेली किंवा खराब रक्तपुरवठ्याची जोडणी स्वीकारली जात नाही.

डॉक्टरांकडे येताना काय घेऊन यावे

• उपलब्ध असल्यास अल्ट्रासाऊंड, CT युरोग्राफी/CT अॅब्डॉमेन किंवा MR युरोग्राफी अहवाल आणि प्रतिमा.
• केला असल्यास रेनोग्राम (DTPA/MAG3) अहवाल.
• सीरम क्रिएटिनिन आणि अलीकडचे किडनीच्या कार्याचे अहवाल.
• लघवीची नियमित तपासणी आणि कल्चर अहवाल.
• शस्त्रक्रियेनंतर समस्या सुरू झाली असल्यास आधीच्या शस्त्रक्रियेच्या नोंदी, रुग्णालयातून सुटताना मिळालेली कागदपत्रे आणि पॅथॉलॉजी अहवाल.
• DJ स्टेंट किंवा नेफ्रोस्टोमीचा तपशील: बाजू, बसवण्याची तारीख आणि शेवटचा बदल.
• सध्याची औषधे आणि रेडिएशन, स्टोन, एंडोस्कोपी किंवा पेल्विक शस्त्रक्रियेचा इतिहास.

युरेटेरो-युरेटेरोस्टोमी कधी योग्य असते?

युरेटेरो-युरेटेरोस्टोमीमध्ये युरेटरचा लहान आजारी भाग काढून निरोगी युरेटरची दोन्ही टोके जोडली जातात. दोन्ही बाजूंना पुरेशा लांबीचा, सहज हलणारा आणि चांगला रक्तपुरवठा असलेला युरेटर शिल्लक असेल आणि रुंद, स्पॅच्युलेट केलेली, ताण न येणारी अॅनास्टोमोसिस तयार करता येत असेल तर ही पद्धत सर्वोत्तम काम करते. त्यामुळे युरेटरच्या वरच्या किंवा मधल्या भागातील निवडक इजा किंवा स्ट्रिक्चरमध्ये ती विशेषतः उपयुक्त ठरते.

तूट लांब असेल, युरेटरचा रक्तपुरवठा मोठ्या प्रमाणात खराब झाला असेल किंवा पूर्वीच्या रेडिएशन/रेट्रोपेरिटोनियल फायब्रोसिसमुळे युरेटर हलत नसेल तर ही पद्धत कमी योग्य ठरते. अशावेळी दोन्ही टोके जबरदस्तीने ओढून जोडल्यास इस्केमिया आणि पुन्हा अरुंदपणाचा धोका वाढतो. डिस्टल युरेटरिक इजेमध्ये खराब झालेल्या डिस्टल भागाचा रक्तपुरवठा अविश्वसनीय असल्यामुळे रीइम्प्लांटेशन अधिक योग्य असते.

जखम भरत असताना तात्पुरता अंतर्गत स्टेंट निचऱ्याला आधार देतो आणि बाहेरचा ड्रेन ठेवला जाऊ शकतो. खराब ऊतक काढणे, पुरेसे स्पॅच्युलेशन करणे, म्युकोसा-टू-म्युकोसा अचूक जोडणी आणि रक्तपुरवठा जपणे ही शल्यचिकित्सकाची महत्त्वाची तांत्रिक उद्दिष्टे आहेत. ओपन, लॅपरोस्कोपिक आणि रोबोटिक पद्धतींमध्ये हीच तत्त्वे लागू होतात.

अॅनास्टोमोसिस कशी तयार केली जाते?

दुखापत झालेला भाग काढल्यानंतर दोन्ही निरोगी युरेटरिक टोके सभोवतालचा रक्तपुरवठा जपत सावधपणे मोकळी केली जातात. दोन्ही टोके स्पॅच्युलेट करून रुंद ल्यूमन तयार केला जातो आणि DJ स्टेंटवर ताण न देता शिवून जोडली जातात. दुरुस्त भाग दाहग्रस्त ऊतकांपासून वेगळा ठेवण्यासाठी जवळचे पेरिटोनियम किंवा इतर ऊतक वापरले जाऊ शकते.

दोन्ही टोके सहजपणे एकमेकांपर्यंत पोहोचतात अशा लहान तुटीसाठी ही शस्त्रक्रिया सर्वाधिक योग्य आहे. मोठे अंतर जबरदस्तीने भरून काढण्यासाठी जास्त मोबिलायझेशन केल्यास युरेटरचा रक्तपुरवठा कमी होऊन पुन्हा तीच समस्या निर्माण होऊ शकते. पोहोचण्याबाबत शंका असल्यास दुसरी पुनर्रचनात्मक तंत्र अधिक सुरक्षित असते.

लघवीची गळती लवकर समजण्यासाठी दुरुस्त भागाजवळ ड्रेन ठेवला जाऊ शकतो. DJ स्टेंट काही काळ राहतो आणि नंतर काढला जातो. पुढील प्रतिमा तपासणीत हायड्रोनेफ्रोसिस आणि निचरा दोन्ही तपासले जातात. फुगलेपणा कायम दिसला म्हणूनच पुन्हा अडथळा आहे असे नसते; चित्र स्पष्ट नसेल तर कार्यात्मक तपासणी लागू शकते.

बरे होण्याचा काळ आणि शक्य अपयश

युरेटेरो-युरेटेरोस्टोमीनंतर जोडणी भरून येईपर्यंत DJ स्टेंट सहसा ठेवला जातो आणि दुरुस्त भागाजवळ ड्रेनही असू शकतो. रुग्णालयात राहण्याचा आणि नेहमीच्या कामांकडे परतण्याचा कालावधी शस्त्रक्रिया ओपन, लॅपरोस्कोपिक की रोबोटिक होते आणि ते दुसऱ्या मोठ्या शस्त्रक्रियेसोबत केले का यावर अवलंबून असतो.

सुरुवातीच्या महत्त्वाच्या गुंतागुंती म्हणजे लघवीची गळती, संसर्ग आणि अडथळा. नंतर अॅनास्टोमोसिसच्या जागी पुन्हा व्रण तयार होऊन अरुंदपणा येऊ शकतो. पुढील तपासणी अल्ट्रासाऊंडमध्ये हायड्रोनेफ्रोसिस पाहिला जातो; निचरा अस्पष्ट असल्यास CT युरोग्राफी किंवा कार्यात्मक प्रतिमा तपासणी वापरली जाऊ शकते.

दुरुस्त भाग पुन्हा अरुंद झाला तर पुढील पर्याय कारणावर अवलंबून असतात. अतिशय छोटा अॅनास्टोमोटिक पुनरावृत्तीचा भाग काही वेळा एंडोस्कोपिक पद्धतीने हाताळता येतो; तर लांब इस्केमिक अपयशामध्ये तीच जोडणी पुन्हा करण्याऐवजी ग्राफ्ट ऑगमेंटेशन किंवा रीइम्प्लांटेशनसारखी वेगळी पुनर्रचना करावी लागू शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• युरेटरिक रीइम्प्लांटेशन समजून घ्या
• युरेटरिक स्ट्रिक्चर: लक्षणे आणि उपचार
• गायनॅकोलॉजिकल शस्त्रक्रियेदरम्यान युरेटरला इजा
• बक्कल म्युकोसल ग्राफ्ट युरेटरोप्लास्टी
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Trauma, 2026 https://uroweb.org/guidelines/urological-trauma
• Bourillon A, et al. Ureteral stricture: current treatment algorithm and key surgical principles in the robotic upper urinary tract reconstruction era. World J Urol. 2026;44:102. PMID: 41546831 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41546831/
• Hook S, et al. Update on ureteral reconstruction 2024. Die Urologie. 2024;63:25-33. PMID: 37989869 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37989869/