युरोलॉजी सर्जरीनंतर सर्वात महत्त्वाची धोक्याची लक्षणे म्हणजे जास्त ताप किंवा जोरदार थंडी वाजणे, लघवी अजिबात न होणे, कॅथेटर किंवा नेफ्रोस्टोमीचा निचरा बंद होणे, गुठळ्यांसह जास्त रक्तस्राव, तीव्र किंवा झपाट्याने वाढणाऱ्या वेदना, वारंवार उलट्या, जखमेभोवती वाढती लालसरता/सूज किंवा पू आणि अचानक खूप स्क्रोटल किंवा पेनाइल सूज. छातीत दुखणे, खूप दम लागणे, बेशुद्ध पडणे, गोंधळ किंवा वेदनादायक सुजलेला पाय यासाठी आपत्कालीन तपासणी आवश्यक आहे. काही प्रक्रियेनंतर सौम्य जळजळ, थोडे रक्त, निळसरपणा किंवा थकवा सामान्य असू शकतो; पण एकूण तब्येत हळूहळू सुधारत गेली पाहिजे. सुरुवातीला सुधारणा झाल्यानंतर अचानक तब्येत बिघडणे हे स्वतःमध्येच चेतावणीचे लक्षण आहे.

1. थंडी वाजण्यासह ताप किंवा खूप अस्वस्थ वाटणे

ताप मूत्रमार्गातील इन्फेक्शन, किडनी इन्फेक्शन, जखमेचे इन्फेक्शन किंवा सेप्सिसचे लक्षण असू शकतो. तापासोबत जोरदार थंडी, गोंधळ, लघवीचे प्रमाण कमी होणे, तीव्र अशक्तपणा किंवा लक्षणे झपाट्याने वाढणे असल्यास तातडीची तपासणी आवश्यक आहे.

मूत्रमार्गातील निचऱ्यात अडथळा असताना फक्त अँटिबायोटिक्स पुरेसे नसू शकतात; तातडीने निचरा करावा लागू शकतो.

2. लघवी अजिबात न होणे

लघवी होत नसेल आणि खालच्या पोटात वाढता दाब/वेदना होत असेल तर अचानक लघवी अडकणे किंवा रक्ताच्या गाठीमुळे त्यात अडथळा येणे असू शकते. तातडीने युरोलॉजी तपासणी आवश्यक आहे.

“थोड्या वेळाने होईल” म्हणून तासन्‌तास जोर लावून प्रयत्न करत राहू नका.

3. कॅथेटरमधून लघवी न येणे

कॅथेटरची लघवीची पिशवी भरणे बंद झाले तर प्रथम ट्यूब वाकली आहे का आणि ती ब्लॅडरच्या पातळीपेक्षा खाली आहे का हे पाहा. तरीही निचरा नसेल आणि ब्लॅडर दुखत/भरल्यासारखे वाटत असेल तर कॅथेटर बंद असू शकतो.

जास्त रक्ताच्या गाठी, कॅथेटर चुकून बाहेर येणे किंवा निचरा कमी असूनही बाजूने खूप गळती होणे हीही चेतावणीची लक्षणे आहेत.

4. नेफ्रोस्टोमीचा निचरा बंद होणे किंवा ट्यूब बाहेर पडणे

अडथळा असलेल्या किडनीसाठी नेफ्रोस्टोमी हा कधी कधी एकमेव निचरा मार्ग असतो. लघवीचे प्रमाण अचानक बंद होणे, ट्यूब सरकणे, ताप किंवा कंबरेच्या बाजूला वेदना तातडीचे ठरू शकतात.

नेफ्रोस्टोमी स्वतः पुन्हा घालण्याचा प्रयत्न करू नका.

5. जास्त रक्तस्राव किंवा वारंवार गुठळ्या

अनेक युरोलॉजी प्रक्रियेनंतर फिकट गुलाबी लघवी सामान्य असू शकते. धोक्याची लक्षणे:

• सतत घट्ट गडद-लाल लघवी.
• वारंवार मोठ्या गुठळ्या.
• चक्कर/बेशुद्धी/खूप अशक्तपणा.
• कॅथेटर बंद होणे किंवा लघवी न होणे.
• रक्त पातळ करणारी औषधे पुन्हा सुरू केल्यानंतर रक्तस्राव झपाट्याने वाढणे.

6. तीव्र किंवा वेगाने वाढणाऱ्या वेदना

वेदना साधारणपणे औषधांनी नियंत्रणात असाव्यात आणि हळूहळू कमी व्हाव्यात. अचानक खूप वेदना, तापासह वेदना, वारंवार उलट्यांसह वेदना किंवा आधी सुधारणा झाल्यानंतर अचानक मोठी वाढ ही रक्तस्राव, अडथळा, इन्फेक्शन किंवा दुसऱ्या गुंतागुंतीचे लक्षण असू शकते.

7. सतत उलट्या किंवा द्रवही न घेता येणे

वारंवार उलट्यांमुळे शरीरातील पाणी कमी होणे, किडनीचे कार्य बिघडणे आणि महत्त्वाची औषधे घेता न येणे होऊ शकते. पोट फुगणे किंवा तीव्र पोटदुखी सोबत असेल तर शस्त्रक्रियेनंतर आतड्यांच्या समस्येची शक्यता असू शकते.

8. जखमेचे इन्फेक्शन किंवा जखम उघडणे

पुढील लक्षणांसाठी तपासणी करा:

• पसरत जाणारी लालसरता.
• वाढती उष्णता/सूज.
• पू किंवा ढगाळ स्त्राव.
• जखमेच्या कडा वेगळ्या होणे.
• वेदना कमी न होता वाढणे.
• ताप.

9. स्क्रोटम किंवा पेनिसला अचानक खूप सूज

जनिटल सर्जरीनंतर काही निळसरपणा आणि सूज अपेक्षित असू शकते; पण झपाट्याने वाढणारी ताणलेली सूज, तीव्र वेदना, सक्रिय रक्तस्राव, त्वचेचा रंग बदलणे किंवा ताप यासाठी तातडीने तपासणी आवश्यक आहे.

10. छातीत दुखणे किंवा खूप दम लागणे

कोणत्याही सर्जरीनंतर ही आपत्कालीन लक्षणे आहेत. हृदयाची समस्या, पल्मनरी एम्बोलिझम किंवा गंभीर श्वसन गुंतागुंत ही कारणे असू शकतात.

लॅप्रोस्कोपिक सर्जरीनंतर छाती/खांद्याची वेदना खूप तीव्र असेल किंवा दम लागण्यासोबत असेल तर ती फक्त “गॅसमुळे” आहे असे समजू नका.

11. एक पाय दुखणे आणि सुजणे

नवीन एकतर्फी पोटरी/मांडी दुखणे, सूज, उष्णता किंवा लालसरता ही डीप व्हेन थ्रोम्बोसिसची लक्षणे असू शकतात. सोबत दम लागणे किंवा छातीत दुखणे असेल तर आपत्कालीन उपचार घ्या.

12. गोंधळ, कोसळणे किंवा अत्यंत झोप येणे

सेप्सिस, रक्तस्राव, औषधांचे परिणाम, ऑक्सिजन कमी होणे किंवा इतर गंभीर समस्यांमुळे अशी लक्षणे होऊ शकतात आणि तातडीची तपासणी आवश्यक आहे.

काही प्रक्रियेनंतर काय सामान्य असू शकते?

शस्त्रक्रियेनुसार:

• लघवी करताना सौम्य जळजळ.
• फिकट गुलाबी लघवी.
• कीहोल जखमांभोवती छोटे निळसर डाग.
• सौम्य कॅथेटर किंवा स्टेंट अस्वस्थता.
• थकवा आणि भूक कमी.
• बद्धकोष्ठता.

अपेक्षित लक्षणे सहन करण्याजोगी असावीत आणि हळूहळू सुधारत जावीत.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• युरोलॉजी सर्जरीनंतर डॉक्टरांशी कधी संपर्क साधावा?
• युरोलॉजी सर्जरीनंतर ताप
• युरोलॉजी सर्जरीनंतर लघवीत रक्त
• सर्जरीनंतर कॅथेटरची काळजी
• युरोलॉजी सर्जरीनंतर पुढील तपासणी
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• NHS. Having an operation (surgery): After surgery. Reviewed July 9, 2024 https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/having-surgery/afterwards/
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Surgical site infections: prevention and treatment (NG125). Published 2019; updated 2020 https://www.nice.org.uk/guidance/ng125
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Surgical Site Infection Basics. Updated April 11, 2024 https://www.cdc.gov/surgical-site-infections/about/index.html