टेस्टिसमध्ये गाठ असल्याचा संशय आल्यास टेस्टिक्युलर अल्ट्रासाऊंड ही पहिली इमेजिंग तपासणी असते. यात ध्वनीलहरी वापरल्या जातात, रेडिएशन नसते आणि बहुतेक वेळा टेस्टिसच्या आत असलेली घन गाठ, द्रव भरलेली सिस्ट, दाह किंवा टेस्टिसच्या बाहेरील गाठ यांमध्ये फरक करता येतो. टेस्टिसच्या आत दिसणारी घन गाठ योग्य तपासणी होईपर्यंत संभाव्य कॅन्सर म्हणून गांभीर्याने घेतली जाते; मात्र फक्त अल्ट्रासाऊंडवरून ट्यूमरचा नेमका प्रकार ठरवता येत नाही. कॅन्सरचा संशय असल्यास पुढे साधारणपणे AFP, बीटा-hCG आणि LDH ट्यूमर मार्कर्स, युरोलॉजिस्टची तपासणी आणि स्टेजिंग केले जाते; स्क्रोटममधून नेहमीची नीडल बायोप्सी साधारणपणे केली जात नाही.

रेडिओलॉजिस्ट नेमके काय पाहतो?

• गाठ टेस्टिसच्या आत आहे की बाहेर
• गाठ घन आहे की सिस्टिक
• इकोजेनिसिटी आणि आतली रचना
• डॉप्लर इमेजिंगवर रक्तपुरवठा
• कॅल्सिफिकेशन किंवा सोबत टेस्टिक्युलर माइक्रोलिथियासिस आहे का
• दुसऱ्या टेस्टिसची स्थिती
• हायड्रोसील, एपिडिडिमिसमधील गाठ किंवा दाहाची चिन्हे

इंट्राटेस्टिक्युलर विरुद्ध एक्स्ट्राटेस्टिक्युलर गाठ

गाठ नेमकी कुठे आहे हे सर्वात उपयोगी संकेतांपैकी एक आहे. टेस्टिसच्या आत असलेल्या घन गाठींमध्ये कॅन्सरची शक्यता अधिक गंभीरपणे विचारात घेतली जाते. टेस्टिसच्या बाहेरील अनेक गाठी एपिडिडिमिस किंवा स्पर्मॅटिक कॉर्डमधून येतात आणि बहुतेक वेळा सौम्य असतात; मात्र काही अपवाद असू शकतात.

अल्ट्रासाऊंडवरून सेमिनोमा आणि नॉन-सेमिनोमा ओळखता येतो का?

काही वैशिष्ट्यांवरून अंदाज येऊ शकतो, पण पॅथॉलॉजीची जागा अल्ट्रासाऊंड घेऊ शकत नाही. संशयास्पद जर्म-सेल ट्यूमर असल्यास अंतिम वर्गीकरण बहुतेक वेळा रॅडिकल इंग्वायनल ऑर्किडेक्टॉमीनंतरच्या HPE वर होते.

अल्ट्रासाऊंडवरील गाठ खूप लहान किंवा स्पष्ट नसल्यास काय?

स्पर्शाला न जाणवणाऱ्या काही लहान गाठी सौम्य असू शकतात. गाठीचा आकार, अल्ट्रासाऊंडवरील स्वरूप, ट्यूमर मार्कर्स आणि रुग्णाची परिस्थिती यानुसार अनुभवी केंद्रात पुन्हा अल्ट्रासाऊंड, निवडक रुग्णांमध्ये एमआरआय, फ्रोजन सेक्शनसह टेस्टिस-वाचवणारी सर्जरी किंवा कॅन्सरची शक्यता जास्त असल्यास ऑर्किडेक्टॉमीचा विचार केला जाऊ शकतो.

अल्ट्रासाऊंड काय सांगू शकत नाही?

अल्ट्रासाऊंडवरून पोटातील लिम्फ नोड्स किंवा शरीरातील दूरवरचा प्रसार स्टेज करता येत नाही. कॅन्सर निश्चित झाल्यावर स्टेजिंगसाठी सीटी वापरला जातो. टेस्टिसचा अल्ट्रासाऊंड सामान्य असला तरी स्क्रोटम किंवा जांघेतील प्रत्येक प्रकारच्या वेदनेचे कारण त्यातून समजेलच असे नाही.

फक्त माइक्रोलिथियासिस म्हणजे टेस्टिक्युलर कॅन्सर नाही

रिपोर्टमध्ये विखुरलेले टेस्टिक्युलर माइक्रोलिथ्स दिसल्याने अनेक रुग्ण घाबरतात. इतर धोका वाढवणारे घटक किंवा गाठ नसल्यास केवळ माइक्रोलिथियासिसमुळे वारंवार अल्ट्रासाऊंड करणे प्रत्येकाला आवश्यक नसते. पुढील योजना संपूर्ण वैयक्तिक धोका आणि तपासणीवर ठरते.

अल्ट्रासाऊंडमधील सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न: गाठ टेस्टिसच्या आत आहे की बाहेर?

घन इंट्राटेस्टिक्युलर गाठी योग्य तपासणी होईपर्यंत संभाव्य कॅन्सर म्हणून मानल्या जातात; एपिडिडिमल सिस्ट, स्पर्मॅटोसील आणि काही सौम्य पॅराटेस्टिक्युलर गाठी मात्र कॅन्सर नसतात. डॉप्लरवरील रक्तपुरवठा, इकोजेनिसिटी आणि इतर निष्कर्षांमुळे अंदाज अधिक स्पष्ट होतो, पण HPE नेमके काय आहे हे नेहमी ठरवत नाही. अल्ट्रासाऊंडवर संशयास्पद इंट्राटेस्टिक्युलर गाठ दिसल्यास ट्यूमर मार्कर्स आणि युरोलॉजिस्टची तपासणी लवकर करावी; स्पष्ट योजना नसताना केवळ पुन्हा पुन्हा स्कॅन करू नयेत.

लवकर डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

अचानक तीव्र टेस्टिक्युलर वेदना ही आपत्कालीन स्थिती आहे, कारण टेस्टिक्युलर टॉर्शन तातडीने नाकारावे लागते. वेदनारहित पण संशयास्पद इंट्राटेस्टिक्युलर गाठ असल्यास दीर्घकाळ फक्त अल्ट्रासाऊंड करत राहण्याऐवजी ट्यूमर मार्कर्स आणि युरोलॉजिस्टची तपासणी लवकर करावी.

तपासणीसाठी येताना काय आणावे?

• स्क्रोटल अल्ट्रासाऊंड रिपोर्ट आणि शक्य असल्यास इमेजेस
• ट्यूमर मार्कर्स केले असल्यास त्यांचे रिपोर्ट
• तुलनेसाठी जुना अल्ट्रासाऊंड
• पूर्वीची टेस्टिक्युलर सर्जरी किंवा इन्फेक्शनचा इतिहास

डॉक्टरांना कोणते प्रश्न विचारावेत?

• ही गाठ टेस्टिसच्या आत असून घन आहे का?
• कोणत्याही ऑपरेशनपूर्वी ट्यूमर मार्कर्स करणे आवश्यक आहे का?
• हे इन्फार्क्शन, दाह किंवा दुसरी सौम्य स्थिती असू शकते का, ज्यासाठी ठरावीक अंतराने पुन्हा इमेजिंग योग्य ठरेल?

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• टेस्टिक्युलर कॅन्सर: लक्षणे आणि उपचार
• वेदनारहित टेस्टिक्युलर गाठ: कधी काळजी करावी?
• ट्यूमर मार्कर्स AFP, बीटा-hCG आणि LDH समजून घ्या
• रॅडिकल ऑर्किडेक्टॉमी समजून घ्या
• टेस्टिक्युलर कॅन्सर आणि फर्टिलिटी
• किडनी मास बायोप्सी: कधी आवश्यक असते?
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology (EAU). Testicular Cancer Guidelines, 2026. Diagnostic Evaluation https://uroweb.org/guidelines/testicular-cancer/chapter/diagnostic-evaluation
• European Association of Urology (EAU). Testicular Cancer Guidelines, 2026. Disease Management https://uroweb.org/guidelines/testicular-cancer/chapter/disease-management
• European Association of Urology (EAU). Testicular Cancer Guidelines, 2026. Follow-up After Curative Therapy https://uroweb.org/guidelines/testicular-cancer/chapter/followup-after-curative-therapy
• National Cancer Institute. Testicular Cancer Treatment (PDQ) – Patient Version https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq