हो. ३ मिमी किडनी स्टोन अनेकदा नैसर्गिकरित्या निघू शकतो, विशेषतः तो युरेटरमध्ये — किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत युरिन नेणाऱ्या अरुंद ट्यूबमध्ये — गेला असेल तर. दुखणे कंट्रोलमध्ये असेल, युरिन होत असेल, किडनी फंक्शन नॉर्मल असेल आणि ताप किंवा इन्फेक्शन नसेल तर अनेक ३ मिमी स्टोन्सना सर्जरी लागत नाही. पण लहान स्टोनसुद्धा युरिन ब्लॉक किंवा इन्फेक्शन केल्यास गंभीर होऊ शकतो. ताप, थंडी वाजणे, तीव्र दुखणे, वारंवार उलट्या, युरिन कमी होणे किंवा एकमेव फंक्शनिंग किडनी असल्यास तातडीची मदत घ्या.

३ मिमी किडनी स्टोन सर्जरीशिवाय नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का?

अनेक रुग्णांमध्ये हो. ३ मिमी स्टोन लहान मानला जातो आणि लहान स्टोन्स युरिनरी ट्रॅक्टमधून ट्रीटमेंटशिवाय पास होऊ शकतात. ट्रीटमेंटचा निर्णय आकारासोबत लोकेशन, स्टोनचा प्रकार, लक्षणे आणि किडनी फंक्शन पाहून घेतला जातो.

पण फक्त आकार पुरेसा नाही. किडनीमध्ये शांत बसलेला ३ मिमी स्टोन आणि ताप व किडनीची सूज करणारा युरेटरमध्ये अडकलेला ३ मिमी स्टोन या पूर्ण वेगळ्या परिस्थिती आहेत.

आज तुम्ही काय करावे?

ऑब्झर्व्हेशन म्हणजे स्टोन दुर्लक्षित करणे नाही. कॉम्प्लिकेशन्सकडे लक्ष ठेवत स्टोनला नैसर्गिकरित्या निघण्याची संधी देणे होय.

३ मिमी किडनी स्टोन विरुद्ध ३ मिमी युरेटरिक स्टोन

हा सर्वात महत्त्वाचा फरक आहे.

३ मिमी किडनी स्टोन अजून किडनीमध्येच असतो. तो सायलेंट राहू शकतो, नंतर हलू शकतो, हळूहळू वाढू शकतो किंवा युरिन ड्रेनेज ब्लॉक केल्यास दुखू शकतो.

३ मिमी युरेटरिक स्टोन युरेटरमध्ये आलेला असतो. त्यामुळे अचानक फ्लँक पेन, ग्रोइन पेन, मळमळ, उलट्या, युरिन करताना जळजळ किंवा युरिनमध्ये रक्त होण्याची शक्यता अधिक असते.

म्हणून “माझा ३ मिमी स्टोन निघेल का?” यापेक्षा अधिक अचूक प्रश्न आहे: स्टोन नेमका कुठे आहे?

रिपोर्टमध्ये ३ मिमी लोअर कॅलिक्स स्टोन असेल तर?

३ मिमी लोअर कॅलिक्स स्टोन म्हणजे स्टोन किडनीच्या खालच्या भागात आहे. युरेटरमध्ये जाण्यापूर्वी त्याला वरच्या दिशेने किडनीच्या आउटलेटकडे हलावे लागते, त्यामुळे तो लगेच पास होईलच असे नाही.

लहान लोअर कॅलिक्स स्टोन्स दुखणे, इन्फेक्शन, ब्लीडिंग, ऑब्स्ट्रक्शन किंवा वाढ करत नसतील तर अनेकदा ऑब्झर्व्ह केले जातात. ईएयूच्या मते छोट्या कॅलिशियल स्टोन्सचे ऑब्झर्व्हेशन त्यांच्या नैसर्गिक इतिहासावर अवलंबून असते आणि निवडक असिम्प्टोमॅटिक इन्फिरियर कॅलिशियल स्टोन्स १० मिमीपेक्षा लहान असतील तर वार्षिक फॉलो-अप करता येतो.

लोअर कॅलिक्स स्टोनला तरी फॉलो-अप आवश्यक आहे, कारण तो पुढे वाढू, हलू किंवा लक्षणे देऊ शकतो.

३ मिमी स्टोन कोणती लक्षणे देऊ शकतो?

किडनीमध्ये शांत बसलेला ३ मिमी स्टोन कोणतीही लक्षणे देणार नाही.

स्टोन हलतो किंवा युरिनचा प्रवाह ब्लॉक करतो तेव्हा लक्षणे सुरू होतात. सामान्य लक्षणे:

• पाठ, बाजू, खालचे पोट किंवा ग्रोइनमध्ये तीव्र दुखणे.
• लाटांसारखे येणारे दुखणे.
• गुलाबी, लाल किंवा तपकिरी युरिन.
• युरिन करताना जळजळ.
• वारंवार युरिनची इच्छा.
• नॉशिया किंवा व्हॉमिटिंग.
• ढगाळ किंवा दुर्गंधीयुक्त युरिन.
• ताप किंवा थंडी वाजणे.

NIDDK नुसार किडनी स्टोन हलल्यावर किंवा ब्लॉकेज केल्यावर तीव्र दुखणे, युरिनमध्ये रक्त, मळमळ, उलट्या, ताप, थंडी व युरिनरी लक्षणे सामान्य आहेत.

३ मिमी किडनी स्टोन निघायला किती वेळ लागू शकतो?

३ मिमी युरेटरिक स्टोन काही दिवसांपासून काही आठवड्यांत पास होऊ शकतो. काही लवकर निघतात; काहींना जास्त वेळ लागतो, विशेषतः स्टोन अप्पर युरेटरमध्ये असेल, अरुंद जागी अडकला असेल किंवा सूज असेल तर.

ईएयू गाइडलाइननुसार ५ मिमीपेक्षा लहान अनेक युरेटरिक स्टोन्स स्वतःहून पास होतात; लोकेशननुसार शक्यता बदलते. डिस्टल युरेटरिक स्टोन्स अप्पर युरेटरिक स्टोन्सपेक्षा साधारणपणे सहज पास होतात.

स्टोन ब्लॅडरपर्यंत पोहोचल्यावर तो युरिनमधून तुलनेने सहज निघतो. युरिनमध्ये छोटा काळा, तपकिरी, पिवळसर किंवा वाळूसारखा कण दिसू शकतो. अनेक रुग्णांना नेमका कधी पास झाला ते जाणवतही नाही.

ऑब्झर्व्हेशन कधी सुरक्षित असते?

ऑब्झर्व्हेशनचा विचार करता येतो जर:

• औषधांनी दुखणे कंट्रोलमध्ये असेल.
• ताप नसेल.
• युरिन नॉर्मल होत असेल.
• सीरम क्रिएटिनिन नॉर्मल असेल.
• गंभीर हायड्रोनेफ्रोसिस नसेल.
• एकमेव फंक्शनिंग किडनी नसेल.
• रुग्ण फॉलो-अपला परत येऊ शकत असेल.

नवीन लहान युरेटरिक स्टोन्समध्ये अॅक्टिव्ह रिमूव्हल आवश्यक नसेल आणि इन्फेक्शन, रिफ्रॅक्टरी पेन किंवा किडनी फंक्शन बिघडणे असे कॉम्प्लिकेशन्स नसतील तर ईएयू पीरियॉडिक इव्हॅल्युएशनसह सुरुवातीच्या ऑब्झर्व्हेशनला समर्थन देते.

रिपोर्टमधील कोणते शब्द महत्त्वाचे?

यूएसजी केयूबी किंवा सीटी केयूबी रिपोर्टमध्ये हे टर्म्स पहा:

३ मिमी नॉन-ऑब्स्ट्रक्टिंग किडनी स्टोन आणि तापासह ३ मिमी ऑब्स्ट्रक्टिंग युरेटरिक स्टोन ही पूर्णपणे वेगळी क्लिनिकल परिस्थिती आहे.

पाणी ३ मिमी स्टोन पास होण्यास मदत करते का?

चांगले हायड्रेशन मदत करते; पण तीव्र दुखण्यात जबरदस्तीने खूप पाणी पिणे उपयोगी नाही.

युरेटर ब्लॉक असेल तर अचानक खूप पाणी प्यायल्याने किडनीमध्ये दाब वाढून दुखणे वाढू शकते. विशेषतः गरम हवामानात हायड्रेटेड राहा; पण उलट्या, युरिन न होणे किंवा किडनी/हार्ट डिसीज असल्यास फ्लुइड्स जबरदस्तीने घेऊ नका.

प्रिव्हेन्शनसाठी पुरेसे द्रव युरिन डायल्यूट ठेवतात आणि मिनरल क्रिस्टल्स तयार होण्याचा धोका कमी करू शकतात. NIDDK नुसार लहान स्टोन्स ट्रीटमेंटशिवाय निघू शकतात आणि रुग्णाला शक्य असल्यास फ्लुइड्स तसेच गरजेनुसार पेन मेडिसिन दिली जाऊ शकते.

३ मिमी स्टोन पास होण्यासाठी औषधे मदत करतात का?

औषधे वापरली जाऊ शकतात:

• पेन कंट्रोल.
• उलट्या कंट्रोल करण्यासाठी.
• इन्फेक्शन असल्यास त्याच्या ट्रीटमेंटसाठी.
• निवडक केसेसमध्ये युरेटर रिलॅक्स करण्यासाठी.

टॅम्सुलोसिनसारखे अल्फा-ब्लॉकर्स कधी कधी मेडिकल एक्स्पल्सिव्ह थेरपीमध्ये वापरले जातात. पण ३ मिमी स्टोनमध्ये अनेक स्टोन्स स्वतःच पास होत असल्याने फायदा मर्यादित असू शकतो. ईएयूच्या मते अल्फा-ब्लॉकर्सचा सर्वाधिक फायदा ५ मिमीपेक्षा मोठ्या डिस्टल युरेटरिक स्टोन्समध्ये दिसतो आणि अॅक्टिव्ह रिमूव्हल आवश्यक नसलेल्या माहितीपूर्ण रुग्णांमध्येच वापरावा.

पेनकिलर्स, अँटिबायोटिक्स किंवा “स्टोन विरघळवणारे” सिरप स्वतःहून घेऊ नका. काही औषधे पोट किंवा किडनीवर परिणाम करू शकतात किंवा डायबेटिस, बीपी किंवा ब्लड थिनर औषधांशी इंटरॅक्ट होऊ शकतात.

३ मिमी किडनी स्टोन विरघळू शकतो का?

बहुतेक ३ मिमी किडनी स्टोन्स विरघळत नाहीत.

सामान्य कॅल्शियम स्टोन्स टॅबलेट्स, सिरप, बीअर किंवा घरगुती उपायांनी सहसा विरघळत नाहीत. काही युरिक अॅसिड स्टोन्स मेडिकल सुपरव्हिजनखाली युरिन अल्कलायझेशनने विरघळू शकतात; पण योग्य डायग्नोसिस, युरिन पीएच मॉनिटरिंग आणि फॉलो-अप आवश्यक आहेत.

लिंबूपाणी काही रुग्णांमध्ये सिट्रेट इनटेक आणि प्रिव्हेन्शनला मदत करू शकते; पण ते खात्रीशीर स्टोन-डिसॉल्विंग ट्रीटमेंट नाही.

३ मिमी किडनी स्टोनसाठी सर्जरी कधी लागते?

बहुतेक अनकॉम्प्लिकेटेड ३ मिमी स्टोन्सना सर्जरी लागत नाही.

ट्रीटमेंटची गरज लागू शकते जर:

• दुखणे वारंवार परत येत असेल.
• स्टोन पास होत नसेल.
• पर्सिस्टंट ऑब्स्ट्रक्शन असेल.
• ताप किंवा इन्फेक्शन आहे.
• किडनी फंक्शनवर परिणाम झाला आहे.
• एकमेव किडनी असेल.
• वारंवार हॉस्पिटल अॅडमिशन लागत असेल.
• डायग्नोसिसबद्दल शंका असेल.
• फॉलो-अप करणे कठीण असेल.

स्टोनच्या लोकेशन आणि क्लिनिकल स्थितीनुसार युरेटरोस्कोपी, लेझर स्टोन रिमूव्हल, डीजे स्टेंटिंग किंवा शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सी यापैकी पर्याय असू शकतात. स्टोन रिमूव्हल आवश्यक असल्यास NIDDK शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सी, युरेटरोस्कोपी आणि पर्क्युटेनियस नेफ्रोलिथोटॉमी यांचा उल्लेख करते.

कोणत्या टेस्ट्सची गरज असते?

युरोलॉजिस्ट पुढील टेस्ट्स सांगू शकतात:

• युरिन रुटीन आणि मायक्रोस्कोपी.
• ताप, जळजळ किंवा इन्फेक्शनची शंका असल्यास युरिन कल्चर.
• किडनी फंक्शन तपासण्यासाठी सीरम क्रिएटिनिन.
• ताप किंवा इन्फेक्शनची शंका असल्यास सीबीसी.
• किडनीची सूज तपासण्यासाठी अल्ट्रासाऊंड केयूबी.
• अचूक आकार आणि लोकेशन आवश्यक असल्यास सीटी केयूबी.
• स्टोन पास किंवा काढला गेल्यास स्टोन अॅनालिसिस.

स्टोनचा आकार आणि लोकेशनसाठी सीटी केयूबी साधारणपणे अधिक अचूक आहे. किडनीची सूज, फॉलो-अप आणि रेडिएशन टाळायच्या परिस्थितीत अल्ट्रासाऊंड उपयुक्त आहे.

स्टोन पास झाल्यावर काय करावे?

युरिनमध्ये छोटा कण पास झाला तर:

• शक्य असल्यास स्वच्छ डब्यात जमा करा.
• फेकून देऊ नका.
• युरोलॉजिस्टला दाखवा.
• स्टोन अॅनालिसिस आवश्यक आहे का विचारा.
• सल्ल्यानुसार फॉलो-अप इमेजिंग पूर्ण करा.

NIDDK नुसार स्टोन पास झाल्यास डॉक्टर तो पकडून लॅबमध्ये प्रकार ओळखण्यासाठी पाठवायला सांगू शकतात.

दुखणे कमी होणे चांगले चिन्ह आहे; पण स्टोन पास झाला हे नेहमी सिद्ध होत नाही. हायड्रोनेफ्रोसिस, ताप, सतत जळजळ, युरिनमध्ये रक्त किंवा वारंवार दुखणे असेल तर फॉलो-अप विशेष महत्त्वाचा आहे.

पुढचा किडनी स्टोन कसा टाळावा?

एक स्टोन एपिसोड झाल्यानंतर प्रिव्हेन्शन महत्त्वाचे आहे.

सामान्य प्रिव्हेन्शन स्टेप्स:

• युरिन फिकट पिवळे राहील इतके फ्लुइड्स घ्या.
• जास्त सॉल्ट कमी करा.
• उन्हाळा, प्रवास आणि वर्कआउट्समध्ये डिहायड्रेशन टाळा.
• अॅनिमल प्रोटीन अति करू नका.
• सल्ल्याशिवाय डाएटरी कॅल्शियम बंद करू नका.
• युरिन इन्फेक्शनचे योग्य ट्रीटमेंट करा.
• स्टोन पास किंवा काढला गेल्यास स्टोन अॅनालिसिस करा.
• स्टोन्स रीकरेन्ट, मल्टिपल किंवा बायलेटरल असतील तर मेटाबॉलिक इव्हॅल्युएशन करा.

प्रिव्हेन्शन स्टोनचा प्रकार, युरिन फॅक्टर्स, डाएट, हायड्रेशन आणि मेडिकल हिस्टरीवर अवलंबून असते. NIDDK नुसार स्टोनचा प्रकार समजल्यास प्रिव्हेन्शन मार्गदर्शित करता येते आणि पुरेसे द्रव युरिन डायल्यूट ठेवण्यास मदत करतात.

३ मिमी किडनी स्टोनसाठी इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

३ मिमी किडनी स्टोनसोबत दुखणे, युरिन करताना जळजळ, उलट्या, ताप, युरिनमध्ये रक्त किंवा वारंवार एपिसोड असतील तर ऑब्झर्व्हेशन सुरक्षित आहे की ट्रीटमेंट आवश्यक आहे हे युरोलॉजिस्ट ठरवू शकतात.

पूर्वीचे स्कॅन्स आणि रिपोर्ट्स कन्सल्टेशनला आणा, जेणेकरून अनावश्यक रिपीट टेस्टिंग टाळून योग्य प्लॅन करता येईल.

कन्सल्टेशन चेकलिस्ट

कृपया उपलब्ध असल्यास हे रिपोर्ट्स आणा:

• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• सीटी केयूबी रिपोर्ट आणि फिल्म/सीडी, केले असल्यास.
• युरिन रुटीन रिपोर्ट.
• केले असल्यास युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन रिपोर्ट.
• ताप किंवा इन्फेक्शन झाले असल्यास सीबीसी रिपोर्ट.
• पूर्वी अॅडमिट झाले असल्यास डिस्चार्ज समरी.
• आधी घेतलेल्या पेनकिलर्स, अँटिबायोटिक्स किंवा स्टोन मेडिसिन्सची यादी.
• पास झालेला स्टोन सॅम्पल, असल्यास.
• डायबेटिस, बीपी, किडनी डिसीज किंवा ब्लड थिनर औषधांची माहिती.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

संबंधित वाचन

• किडनी स्टोन: लक्षणे, कारणे आणि ट्रीटमेंट
• किडनी स्टोनचे दुखणे: लोकेशन, लक्षणे आणि आराम
• किडनी स्टोनसोबत ताप: ताबडतोब हॉस्पिटलमध्ये कधी जावे?
• ४ मिमी किडनी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का?
• ५ मिमी किडनी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का?
• किडनी स्टोनसाठी युरोलॉजिस्ट
• यूआरएसएल सर्जरी

रेफरन्सेस

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/treatment
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Definition & Facts for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/definition-facts
• American Urological Association. Surgical Management of Kidney and Ureteral Stones https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/surgical-management-of-kidney-and-ureteral-stones