५ मिमी किडनी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो, पण हे मुख्यतः स्टोनचे लोकेशन, दुखण्याची तीव्रता, इन्फेक्शनचा धोका आणि किडनी फंक्शनवर अवलंबून असते. ब्लॅडरजवळच्या लोअर युरेटरमध्ये असलेल्या ५ मिमी स्टोनची निघण्याची शक्यता किडनीजवळच्या स्टोनपेक्षा जास्त असते. दुखणे नियंत्रणात असेल, ताप नसेल, किडनी फंक्शन नॉर्मल असेल आणि फॉलो-अप इमेजिंग नियोजित असेल तरच थांबणे सुरक्षित असू शकते. ताप, वारंवार उलट्या, तीव्र दुखणे, किडनीची सूज, एकच कार्यरत किडनी किंवा वाढलेले क्रिएटिनिन असल्यास तातडीचे युरोलॉजी इव्हॅल्युएशन आवश्यक आहे.

५ मिमी किडनी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का?

हो. ५ मिमी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो. पण हा बॉर्डरलाईन-साईज स्टोन आहे.

२–३ मिमीचे अतिशय लहान स्टोन साधारणपणे अधिक सहज निघतात. ५ मिमी स्टोन, विशेषतः लोअर युरेटरमध्ये खाली आलेला असेल तर, निघू शकतो. पण तो अडकून वारंवार दुखणे, किडनीची सूज किंवा इन्फेक्शनही करू शकतो.

स्टोनचा आकार आणि लोकेशन हे नैसर्गिकरित्या निघण्याचे महत्त्वाचे अंदाजक आहेत. प्रकाशित सीटी-आधारित डेटानुसार अनेक ५ मिमी युरेटरिक स्टोन स्वतःहून निघतात; पण स्टोनचा आकार वाढत जाईल आणि तो युरेटरच्या वरच्या भागात असेल तशी शक्यता कमी होते.

किडनी स्टोन की युरेटर स्टोन: लोकेशन का महत्त्वाचे?

अनेक पेशंट प्रत्येक युरिनरी स्टोनला “किडनी स्टोन” म्हणतात. पण नैसर्गिकरित्या निघण्याच्या दृष्टीने स्टोनचे अचूक लोकेशन खूप महत्त्वाचे असते.

गाईडलाईन्सनुसार स्टोन नैसर्गिकरित्या निघण्याची शक्यता आकार आणि युरेटरमधील लोकेशनवर अवलंबून असते. डिस्टल युरेटरिक स्टोन साधारणपणे अपर युरेटरिक स्टोनपेक्षा जास्त प्रमाणात निघतात.

काही ५ मिमी स्टोन निघतात आणि काही का अडकतात?

५ मिमी स्टोनचा निर्णय फक्त आकारावर घेतला जात नाही. युरोलॉजिस्ट संपूर्ण क्लिनिकल परिस्थिती पाहतात.

स्टोनचे लोकेशन

५ मिमी लोअर युरेटरिक स्टोनची निघण्याची शक्यता ५ मिमी अपर युरेटरिक स्टोनपेक्षा जास्त असते.

स्टोनचा आकार आणि पृष्ठभाग

गुळगुळीत स्टोन तुलनेने सहज सरकू शकतो. खरबरीत, काटेरी किंवा इम्पॅक्टेड स्टोन युरेटरला इरिटेट करून अडकून राहू शकतो.

स्टोनभोवतीची सूज

स्टोनभोवती युरेटरला सूज येऊ शकते. त्यामुळे पॅसेज अरुंद होतो आणि दुखणे वाढू शकते.

हायड्रोनेफ्रोसिस

हायड्रोनेफ्रोसिस म्हणजे युरिन ब्लॉकेजमुळे किडनीला आलेली सूज. निवडक पेशंटमध्ये सौम्य सूज ऑब्झर्वेशनमध्ये ठेवता येऊ शकते. जास्त किंवा वाढत जाणारी सूज अधिक जवळून तपासावी लागते.

इन्फेक्शन

तापासोबत असलेला स्टोन हा फक्त दुखण्याचा प्रश्न नाही. ब्लॉकेजच्या मागे इन्फेक्शन असू शकते आणि ते धोकादायक होऊ शकते.

किडनी फंक्शन

क्रिएटिनिन वाढत असेल, युरिनचे प्रमाण कमी होत असेल, दोन्ही किडनी ब्लॉक असतील किंवा पेशंटकडे एकच कार्यरत किडनी असेल तर थांबणे असुरक्षित असू शकते. सततचे दुखणे, सततचे ऑब्स्ट्रक्शन आणि रेनल इन्सफिशियन्सी ही स्टोन रिमूव्हलचा विचार करण्याची सामान्य कारणे आहेत.

निघण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या ५ मिमी स्टोनची लक्षणे

५ मिमी युरेटरिक स्टोनमुळे खालील लक्षणे होऊ शकतात:

• अचानक बाजूला किंवा पाठीला तीव्र दुखणे.
• दुखणे खालच्या पोटात, जांघेत किंवा टेस्टिस/लॅबियाकडे जाणे.
• युरिन करताना जळजळ.
• वारंवार युरिनची इच्छा.
• युरिनमध्ये रक्त.
• नॉशिया किंवा व्हॉमिटिंग.
• दुखण्यात अस्वस्थपणा.
• लाटांसारखे येणारे दुखणे.

किडनी स्टोनचे दुखणे साधारणपणे पाठीच्या किंवा बाजूच्या भागात तीक्ष्ण, कळांसारखे असते आणि ते खालच्या पोटात किंवा जांघेकडे जाऊ शकते.

थांबणे कधी योग्य असू शकते?

खालील सर्व गोष्टी योग्य असतील तर थांबण्याचा विचार केला जाऊ शकतो:

• औषधांनी दुखणे कंट्रोलमध्ये असेल.
• ताप किंवा थंडी वाजत नाही.
• उलट्या सतत होत नाहीत.
• युरिन इन्फेक्शन नाही किंवा त्याचे ट्रीटमेंट झाले आहे.
• सीरम क्रिएटिनिन नॉर्मल असेल.
• दोन्ही किडनी कार्यरत आहेत.
• किडनीची सूज सौम्य किंवा स्थिर आहे.
• सीटी/यूएसजी निष्कर्षांनुसार स्टोन निघण्याची शक्यता आहे.
• रुग्ण फॉलो-अपला परत येऊ शकत असेल.

या पद्धतीला कन्झर्व्हेटिव्ह मॅनेजमेंट म्हणतात. युरेटर रिलॅक्स करून स्टोन निघण्यास मदत करणारी औषधे वापरली तर त्याला मेडिकल एक्स्पल्सिव्ह थेरपी म्हणतात. तातडीने अॅक्टिव्ह रिमूव्हलची गरज नसलेल्या निवडक डिस्टल युरेटरिक स्टोनमध्ये अल्फा-ब्लॉकर्सचा विचार केला जाऊ शकतो.

५ मिमी स्टोन: निर्णय कसा घ्यायचा?

५ मिमी स्टोनसाठी सर्वोत्तम प्रश्न फक्त “तो निघेल का?” हा नाही. अधिक सुरक्षित प्रश्न आहे: “माझ्यासाठी थांबणे सुरक्षित आहे का?”

५ मिमी स्टोन निघण्याची वाट कधी पाहू नये?

खालीलपैकी काही असेल तर घरी थांबू नका:

• ताप.
• थंडी वाजणे किंवा कापरे.
• औषधांनी नियंत्रणात न येणारे तीव्र दुखणे.
• सतत व्हॉमिटिंग.
• युरिन कमी होणे.
• एकच किडनी.
• वाढलेले क्रिएटिनिन.
• प्रेग्नन्सी.
• इन्फेक्शनच्या लक्षणांसह अनकंट्रोल्ड डायबेटीस.
• किडनीची जास्त सूज.
• स्टोनच्या दुखण्यामुळे वारंवार इमर्जन्सीला जावे लागणे.
• फॉलो-अप स्कॅनमध्ये स्टोन पुढे सरकत नसणे.

दुखणे सतत आहे आणि सहन होत नाही किंवा स्टोन सुरक्षितपणे निघण्याची शक्यता कमी आहे, तर लवकर सर्जिकल ट्रीटमेंट सुचवले जाऊ शकते.

५ मिमी किडनी स्टोनसाठी कोणत्या टेस्ट्स लागतात?

दुखणे, ताप, स्टोनचे लोकेशन आणि आधीचे रिपोर्ट्स यानुसार युरोलॉजिस्ट टेस्ट्स सुचवू शकतात.

युरिन रुटीन आणि मायक्रोस्कोपी

यामुळे रक्त, पस सेल्स, क्रिस्टल्स आणि इन्फेक्शनची चिन्हे तपासली जातात.

युरिन कल्चर

ताप, युरिन करताना जळजळ, युरिनमध्ये पस सेल्स किंवा वारंवार इन्फेक्शन असल्यास ही टेस्ट महत्त्वाची आहे.

सीरम क्रिएटिनिन

ही टेस्ट किडनी फंक्शन तपासते.

सीबीसी

इन्फेक्शनचा संशय असल्यास ही टेस्ट लागू शकते.

अल्ट्रासाऊंड केयूबी

अल्ट्रासाऊंडमुळे किडनीची सूज आणि अनेक किडनी स्टोन दिसू शकतात. काही युरेटरिक स्टोन मात्र चुकू शकतात.

सीटी केयूबी

नॉन-कॉन्ट्रास्ट सीटी KUB ही स्टोनचा आकार, लोकेशन आणि ऑब्स्ट्रक्शन तपासण्यासाठी सर्वाधिक अचूक टेस्ट आहे. संशयित रेनल कॉलिक असलेल्या प्रौढांमध्ये लो-डोस सीटी वापरला जातो; प्रेग्नन्सी आणि मुलांमध्ये सुरुवातीला अल्ट्रासाऊंडला प्राधान्य दिले जाते.

कोणती औषधे वापरली जाऊ शकतात?

औषधे तुमची लक्षणे, किडनी फंक्शन आणि इतर आजारांवर अवलंबून असतात. डॉक्टर खालील औषधे सुचवू शकतात:

• पेन-रिलीफ औषधे.
• अँटी-वॉमिटिंग औषधे.
• निवडक लोअर युरेटरिक स्टोनसाठी अल्फा-ब्लॉकर्स.
• फक्त इन्फेक्शनचा संशय किंवा पुरावा असल्यास अँटिबायोटिक्स.
• निवडक युरिक अॅसिड स्टोनमध्ये युरिन अल्कलायझेशनची औषधे.

वारंवार पेनकिलर्स, अँटिबायोटिक्स किंवा “स्टोन विरघळवणारी” औषधे स्वतःहून घेऊ नका. विशेषतः डिहायड्रेशन, ऑब्स्ट्रक्शन किंवा आधीपासून किडनी डिसीज असल्यास काही औषधे किडनीला हानी करू शकतात.

जास्त पाणी प्यायल्याने ५ मिमी स्टोन बाहेर ढकलला जातो का?

पुरेसे हायड्रेशन उपयोगी आहे; पण जबरदस्तीने भरपूर पाणी पिणे हा हमखास उपाय नाही.

तुम्हाला आराम वाटत असेल आणि उलट्या नसतील तर पुरेसे फ्लुइड्स युरिन फ्लो टिकवण्यास मदत करू शकतात. पण तीव्र कॉलिकमध्ये जबरदस्तीने खूप पाणी प्यायल्याने त्रास वाढू शकतो.

लहान स्टोन ट्रीटमेंटशिवाय निघू शकतात. हेल्थकेअर प्रोफेशनल फ्लुइड्स, पेन मेडिसिन आणि स्टोन निघाल्यावर तो अॅनालिसिससाठी गोळा करण्याचा सल्ला देऊ शकतात.

५ मिमी स्टोन निघाला नाही तर काय?

स्टोन निघत नसेल किंवा वारंवार लक्षणे करत असेल तर अॅक्टिव्ह ट्रीटमेंट लागू शकते.

मेडिकल एक्स्पल्सिव्ह थेरपी

डेंजर साईन्स नसलेल्या निवडक लोअर युरेटरिक स्टोनमध्ये ही पद्धत वापरून पाहिली जाऊ शकते.

ईएसडब्ल्यूएल / शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सी

शरीराबाहेरून शॉक वेव्ह्स देऊन निवडक स्टोनचे लहान तुकडे केले जातात. काही किडनी स्टोन आणि निवडक अपर युरेटरिक स्टोनसाठी हा पर्याय योग्य असू शकतो.

यूआरएसएल / युरेटरोस्कोपी

युरिनच्या नैसर्गिक पॅसेजमधून एक लहान स्कोप युरेटरमध्ये नेला जातो. लेझरने स्टोन तोडून तुकडे काढले जातात. तात्पुरता डीजे स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो.

आरआयआरएस

निवडक किडनी स्टोनमध्ये फ्लेक्सिबल स्कोप किडनीमध्ये नेऊन लेझरने स्टोन डस्ट केला जातो.

सर्वोत्तम पर्याय स्टोनचे लोकेशन, स्टोन डेन्सिटी, किडनीची सूज, इन्फेक्शन, अॅनाटॉमी, आधीचे प्रोसीजर्स आणि पेशंटची पसंती यावर अवलंबून असतो.

५ मिमी किडनी स्टोनसाठी इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

५ मिमी किडनी स्टोनला नेहमीच सर्जरीची गरज नसते. पण तुमच्यासाठी थांबणे सुरक्षित आहे का हे समजणे महत्त्वाचे आहे.

दुखणे वारंवार होत असेल, ताप असेल, युरिन टेस्टमध्ये इन्फेक्शन असेल, किडनीला सूज दिसत असेल किंवा फॉलो-अपमध्ये स्टोन पुढे सरकत नसेल तर युरोलॉजिस्टचे इव्हॅल्युएशन घ्या.

योग्य इव्हॅल्युएशनमुळे दोन सामान्य चुका टाळता येतात: निघू शकणाऱ्या स्टोनसाठी खूप लवकर सर्जरी करणे, किंवा किडनी ब्लॉक असताना खूप उशिरापर्यंत वाट पाहणे.

कन्सल्टेशन चेकलिस्ट: काय आणावे?

उपलब्ध असल्यास हे रिपोर्ट्स आणा:

• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• सीटी KUB फिल्म/रिपोर्ट.
• केले असल्यास एक्स-रे KUB.
• युरिन रुटीन रिपोर्ट.
• युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• ताप किंवा इन्फेक्शन असल्यास CBC.
• पूर्वीच्या स्टोन सर्जरीचे रेकॉर्ड्स.
• सध्या घेत असलेली औषधे.
• पूर्वी अॅडमिट झाले असल्यास डिस्चार्ज समरी.
• गोळा केलेला स्टोन, उपलब्ध असल्यास.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

संबंधित वाचन

• किडनी स्टोनचे दुखणे: लोकेशन, लक्षणे आणि आराम
• ४ मिमी किडनी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का?
• ६ मिमी किडनी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का?
• किडनी स्टोनसोबत ताप: ताबडतोब हॉस्पिटलमध्ये कधी जावे?
• किडनी स्टोनमुळे युरिनमध्ये रक्त: हे गंभीर आहे का?
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट
• यूआरएसएल सर्जरी

रेफरन्सेस

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• NICE Guideline NG118. Renal and ureteric stones: assessment and management https://www.nice.org.uk/guidance/ng118/chapter/recommendations
• Urology Care Foundation. Kidney Stones: Symptoms, Diagnosis & Treatment https://www.urologyhealth.org/urology-a-z/k/kidney-stones
• NIDDK. Treatment for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/treatment
• Jendeberg J, Geijer H, Alshamari M, et al. Size matters: the width and location of a ureteral stone accurately predict the chance of spontaneous passage. European Radiology https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28593428/