किडनी स्टोनमुळे युरिनमध्ये रक्त येणे सामान्य आहे, पण त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. स्टोन किडनी, युरेटर किंवा ब्लॅडरच्या आतल्या लाइनिंगला स्क्रॅच किंवा इरिटेट करू शकतो. त्यामुळे युरिन गुलाबी, लाल, तपकिरी किंवा चहासारख्या रंगाचे दिसू शकते. कधी कधी युरिन दिसायला नॉर्मल असते, पण युरिन टेस्टमध्ये रक्त आढळते. किडनी स्टोनमुळे ब्लीडिंग होताना बाजूचे किंवा पाठीचे दुखणे, नॉशिया, व्हॉमिटिंग, युरिन करताना जळजळ किंवा वारंवार युरिन लागणेही असू शकते. मात्र इन्फेक्शन, प्रोस्टेटच्या समस्या, किडनी डिसीज किंवा युरिनरी ट्रॅक्ट कॅन्सरमुळेही युरिनमध्ये रक्त येऊ शकते, म्हणून योग्य इव्हॅल्युएशन महत्त्वाचे आहे.

किडनी स्टोनमुळे युरिनमध्ये रक्त: कधी काळजी करावी?

युरिन टेस्टमध्ये थोडे रक्त किडनी स्टोनमध्ये दिसू शकते. युरिन प्रत्यक्ष गुलाबी किंवा लाल दिसू शकते. पण तुम्हाला आधीपासून स्टोन आहे हे माहीत असले तरी डोळ्यांना दिसणारे रक्त तपासून घेणे आवश्यक आहे.

युरिनचा रंग पाहून ब्लीडिंग किती गंभीर आहे हे नेहमी ठरत नाही. अगदी थोडे रक्तही युरिनचा रंग बदलू शकते. उलट काही गंभीर कारणांमध्ये फक्त अधूनमधून किंवा कमी दिसणारे ब्लीडिंग असू शकते.

खालील परिस्थितीत अधिक सावध राहा:

• डोळ्यांना स्पष्ट रक्त दिसते.
• रक्तासोबत ताप किंवा थंडी वाजते.
• दुखणे तीव्र आहे किंवा कमी होत नाही.
• युरिनमध्ये क्लॉट्स आहेत.
• दुखणे नसताना युरिनमध्ये रक्त येते.
• स्टोन ट्रीटमेंटनंतरही ब्लीडिंग सुरू राहते.
• वय 40-50 वर्षांपेक्षा जास्त आहे.
• सध्या स्मोकिंग करता किंवा पूर्वी स्मोकिंग केले आहे.
• युरिनरी सिम्प्टम्स वारंवार होतात.

किडनी स्टोनमुळे ब्लीडिंग समजू शकते; पण त्यामुळे इतर महत्त्वाची कारणे दुर्लक्षित होता कामा नयेत.

हेमॅच्युरिया म्हणजे काय?

युरिनमध्ये रक्त येण्याला हेमॅच्युरिया म्हणतात.

हेमॅच्युरियाचे दोन मुख्य प्रकार आहेत:

दोन्ही प्रकार किडनी स्टोनमध्ये होऊ शकतात. दिसणारे रक्त रुग्णांना जास्त घाबरवते; पण मायक्रोस्कोपिक रक्तालाही वय, लक्षणे आणि रिस्क फॅक्टर्सनुसार इव्हॅल्युएशन लागू शकते.

किडनी स्टोनमुळे युरिनमध्ये रक्त का येते?

किडनी स्टोन म्हणजे किडनीमध्ये तयार होणारा कठीण मिनरल डिपॉझिट. स्टोन हलला, युरिनचा फ्लो ब्लॉक केला किंवा युरिनरी ट्रॅक्टच्या लाइनिंगला घासला तर ब्लीडिंग होऊ शकते.

ब्लीडिंग खालील कारणांनी होऊ शकते:

• स्टोन किडनीच्या लाइनिंगला इरिटेट करतो.
• स्टोन किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत युरिन नेणाऱ्या युरेटरला स्क्रॅच करतो.
• ब्लॉकेजमुळे स्टोन किडनीला सूज आणतो.
• स्टोनसोबत युरिनरी इन्फेक्शन असते.
• स्टोन ब्लॅडरजवळ पोहोचून अर्जन्सी, जळजळ किंवा खालच्या पोटात डिस्कम्फर्ट निर्माण करतो.

म्हणून अनेक रुग्णांना कॉलिकी फ्लँक पेनसोबत युरिनमध्ये रक्त दिसते.

किडनी स्टोनमुळे ब्लीडिंगसोबत दिसणारी सामान्य लक्षणे

किडनी स्टोनमुळे युरिनमध्ये रक्त येताना खालील लक्षणेही असू शकतात:

• बाजूला, पाठीत किंवा फ्लँकमध्ये अचानक तीव्र दुखणे
• पाठीतून खालच्या पोटात किंवा ग्रोइनकडे जाणारे दुखणे
• नॉशिया किंवा व्हॉमिटिंग
• युरिन करताना जळजळ
• वारंवार युरिनची इच्छा
• दुखताना अस्वस्थपणा
• गुलाबी, लाल, तपकिरी किंवा चहासारख्या रंगाचे युरिन
• पुरुषांमध्ये स्टोन ब्लॅडरजवळ असल्यास पेनिसच्या टोकाला दुखणे
• इन्फेक्शन असल्यास ताप किंवा थंडी वाजणे

किडनी स्टोनचे दुखणे अनेकदा लाटांसारखे येते आणि फक्त पोझिशन बदलल्याने कमी होत नाही.

दुखणे नसतानाही युरिनमध्ये रक्त येऊ शकते का?

हो. विशेषतः स्टोन किडनीमध्येच बसलेला असून मोठे ऑब्स्ट्रक्शन करत नसेल तर कधी कधी तीव्र दुखणे नसतानाही युरिनमध्ये रक्त येऊ शकते.

पण दुखणे नसलेले युरिनमधील रक्त नेहमी गंभीरपणे घ्यावे. स्टोन हे फक्त एक शक्य कारण आहे. इन्फेक्शन, प्रोस्टेट एनलार्जमेंट, ट्रॉमा, किडनी डिसीज आणि ब्लॅडर, किडनी किंवा प्रोस्टेट कॅन्सरमुळेही युरिनमध्ये रक्त येऊ शकते.

40-50 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे प्रौढ, स्मोकर्स किंवा वारंवार पेनलेस ब्लीडिंग होणारे रुग्ण यांच्यात स्टोन सापडला तरी युरोलॉजिस्ट आणखी टेस्ट्स सुचवू शकतो. ब्लॅडर, किडनी किंवा इतर युरिनरी ट्रॅक्टची कारणे रूल आउट करण्यासाठी या टेस्ट्स लागतात.

किडनी स्टोनमुळे युरिनमध्ये रक्त असल्यास कोणत्या टेस्ट्स लागतात?

दुखणे, ताप, वय, किडनी फंक्शन, युरिनरी सिम्प्टम्स आणि पूर्वीचा स्टोन इतिहास यावर आधारित युरोलॉजिस्ट टेस्ट्स ठरवतो.

युरिन रुटीन आणि मायक्रोस्कोपी

यात रेड ब्लड सेल्स, पस सेल्स, क्रिस्टल्स, प्रोटीन आणि इन्फेक्शनची चिन्हे पाहिली जातात. लाल रंग खरोखर रक्तामुळे आहे का हे कन्फर्म करण्यात ही टेस्ट मदत करते.

युरिन कल्चर

ताप, युरिन करताना जळजळ, पस सेल्स, वारंवार यूटीआय सिम्प्टम्स किंवा नियोजित स्टोन सर्जरी असल्यास ही टेस्ट महत्त्वाची आहे.

सीरम क्रिएटिनिन

ही किडनी फंक्शन तपासते; विशेषतः व्हॉमिटिंग, डिहायड्रेशन, ब्लॉकेज, एकच किडनी किंवा दोन्ही बाजूंना स्टोन असल्यास.

अल्ट्रासाऊंड केयूबी

अल्ट्रासाऊंडमध्ये किडनी स्टोन, किडनीची सूज, ब्लॅडर स्टोन आणि ब्लॅडरमध्ये उरलेले युरिन दिसू शकते. सुरुवातीची टेस्ट म्हणून ती सामान्यपणे वापरली जाते आणि सीटी टाळायची असल्यास विशेष उपयोगी असते.

सीटी केयूबी

नॉन-कॉन्ट्रास्ट सीटी केयूबी युरेटरिक स्टोनसाठी अनेकदा सर्वाधिक अचूक टेस्ट असते. संशयित रेनल कॉलिकमध्ये डायग्नोसिस स्पष्ट नसेल, दुखणे तीव्र असेल किंवा ट्रीटमेंट प्लॅन करायची असेल तर प्रौढांमध्ये सीटी वापरली जाते. प्रेग्नन्सीमध्ये सीटीऐवजी अल्ट्रासाऊंडला प्राधान्य दिले जाते.

निवडक रुग्णांमध्ये सिस्टोस्कोपी किंवा सीटी युरोग्राफी

ब्लीडिंग पेनलेस, वारंवार, क्लॉट्ससोबत असेल किंवा स्टोन ट्रीटमेंटनंतरही सुरू असेल तर युरोलॉजिस्ट पुढील हेमॅच्युरिया इव्हॅल्युएशन सुचवू शकतो. यात सिस्टोस्कोपीचा समावेश असू शकतो, ज्यात छोट्या कॅमेराने ब्लॅडर आतून पाहिला जातो.

ट्रीटमेंट ऑप्शन्स

ट्रीटमेंट स्टोनचा साइज, लोकेशन, दुखण्याची तीव्रता, इन्फेक्शन, किडनीची सूज आणि किडनी फंक्शनवर अवलंबून असते.

ऑब्झर्वेशन आणि औषधे

लहान स्टोन नैसर्गिकरीत्या बाहेर पडू शकतात. डॉक्टर पेन मेडिसिन, अँटी-व्हॉमिटिंग औषधे आणि कधी कधी युरेटर रिलॅक्स करणारी औषधे देऊ शकतात. स्टोन बाहेर पडला आहे आणि किडनी ब्लॉक नाही हे कन्फर्म करण्यासाठी फॉलो-अप इमेजिंग महत्त्वाचे आहे.

दुखणे सुरूच असेल किंवा युरिन लालच राहत असेल तर इव्हॅल्युएशनशिवाय वारंवार पेनकिलर्स घेत राहू नका.

अर्जंट ड्रेनेज

ताप, ब्लॉकेजसोबत इन्फेक्शन, किडनी फंक्शन बिघडणे, नियंत्रणात न येणारे दुखणे किंवा एकच फंक्शनिंग किडनी असल्यास अर्जंट ड्रेनेज लागू शकते.

ड्रेनेज खालील प्रकारे केले जाऊ शकते:

• डीजे स्टेंटिंग: किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत ठेवली जाणारी पातळ इंटरनल ट्यूब.
• नेफ्रोस्टॉमी: पाठीमधून किडनीमध्ये ठेवून युरिन ड्रेन करणारी ट्यूब.

अंतिम स्टोन ट्रीटमेंटपूर्वी किडनीचे संरक्षण आणि इन्फेक्शन कंट्रोल करण्यासाठी हे केले जाते.

स्टोन रिमूव्हल प्रोसीजर्स

स्टोननुसार ट्रीटमेंटमध्ये खालील पर्याय असू शकतात:

• यूआरएसएल: युरेटरिक स्टोनसाठी एंडोस्कोपिक ट्रीटमेंट.
• आरआयआरएस: किडनी स्टोनसाठी फ्लेक्सिबल लेझर सर्जरी.
• पीसीएनएल किंवा मिनी-पीसीएनएल: मोठ्या किडनी स्टोनसाठी कीहोल सर्जरी.
• ईएसडब्ल्यूएल: निवडक स्टोनसाठी शॉकवेव्ह ट्रीटमेंट.

स्टोन बाहेर पडल्यानंतर किंवा ट्रीटमेंटनंतर युरिनमधील रक्त साधारणपणे कमी होते. ब्लीडिंग सुरू राहिल्यास पुढील इव्हॅल्युएशन आवश्यक आहे.

काय करू नये?

या सामान्य चुका टाळा:

• सर्व लाल युरिन स्टोनमुळेच आहे असे गृहित धरू नका.
• दुखणे नसलेले युरिनमधील रक्त दुर्लक्षित करू नका.
• डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय युरिन टेस्ट न करता अँटिबायोटिक्स सुरू करू नका.
• वारंवार स्वतःहून पेनकिलर्स घेऊ नका.
• तीव्र दुखणे किंवा व्हॉमिटिंगमध्ये जबरदस्तीने जास्त पाणी पिऊ नका.
• दुखणे कमी झाल्यानंतर फॉलो-अप चुकवू नका.
• स्टोन सर्जरी किंवा स्टेंटनंतर जास्त किंवा सतत ब्लीडिंगकडे दुर्लक्ष करू नका.

काही पदार्थ आणि औषधांमुळे युरिनचा रंग बदलू शकतो; पण खरे रक्त आहे का हे युरिन टेस्टने कन्फर्म करावे.

युरिनमध्ये रक्त किंवा किडनी स्टोनसाठी इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

स्टोनच्या दुखण्यासोबत युरिनमध्ये रक्त, ताप, जळजळ किंवा व्हॉमिटिंग असल्यास वेळेवर इव्हॅल्युएशन केल्याने किडनी ऑब्स्ट्रक्शन, इन्फेक्शन आणि ट्रीटमेंट आवश्यक असलेले स्टोन ओळखता येतात.

सिम्प्टम्स तीव्र किंवा वारंवार असल्यास युरिन टेस्ट, अल्ट्रासाऊंड, सीटी केयूबी आणि स्टोन ट्रीटमेंट प्लॅनिंग लागू शकते.

कन्सल्टेशनसाठी काय आणावे?

उपलब्ध असल्यास हे रिपोर्ट्स आणा:

• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट
• सीटी केयूबी स्कॅन आणि फिल्म्स/इमेजेस
• युरिन रुटीन/मायक्रोस्कोपी रिपोर्ट
• युरिन कल्चर रिपोर्ट
• सीरम क्रिएटिनिन रिपोर्ट
• पूर्वीचा स्टोन अॅनालिसिस रिपोर्ट
• पूर्वीची डिस्चार्ज समरी
• डीजे स्टेंट, पीसीएनएल, यूआरएसएल किंवा आरआयआरएस सर्जरीची माहिती
• सध्या चालू औषधे
• ब्लीडिंग अधूनमधून होत असल्यास युरिनच्या रंगाचे फोटो

तसेच खालील माहिती लक्षात ठेवा:

• ब्लीडिंग कधी सुरू झाले
• ब्लीडिंगच्या आधी की नंतर दुखणे सुरू झाले
• ताप होता का
• युरिनमध्ये क्लॉट्स होते का
• युरिन करताना सुरुवातीला, संपूर्ण वेळ की शेवटी रक्त दिसले

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

संबंधित वाचन

• किडनी स्टोन: लक्षणे, कारणे आणि ट्रीटमेंट
• किडनी स्टोनचे दुखणे: लोकेशन, लक्षणे आणि आराम
• किडनी स्टोनचे दुखणे विरुद्ध बॅक पेन: फरक कसा ओळखावा?
• किडनी स्टोनसोबत ताप: ताबडतोब हॉस्पिटलमध्ये कधी जावे?
• किडनी स्टोनच्या दुखण्यासोबत व्हॉमिटिंग: कधी गंभीर असते?
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट
• आरआयआरएस सर्जरी

रेफरन्सेस