किडनी स्टोनच्या दुखण्यासोबत व्हॉमिटिंग: कधी गंभीर असते?
रेनल कॉलिकमध्ये दुखणे खूप तीव्र आणि लाटांसारखे असल्यामुळे किडनी स्टोनच्या दुखण्यासोबत व्हॉमिटिंग होऊ शकते. पण व्हॉमिटिंगसोबत ताप, थंडी वाजणे, वारंवार डिहायड्रेशन, फ्लुइड्स घेता न येणे, युरिन खूप कमी होणे, युरिनमध्ये जास्त रक्त किंवा कमी न होणारे दुखणे असेल तर तातडीची तपासणी आवश्यक आहे. अनेक रुग्णांमध्ये पेन कंट्रोल झाल्यावर नॉशिया आणि व्हॉमिटिंग कमी होते. पण स्टोन युरिनचा फ्लो ब्लॉक करत असेल आणि इन्फेक्शन असेल तर परिस्थिती लवकर गंभीर होऊ शकते. किडनी स्टोनमध्ये तीक्ष्ण बाजू/पाठीचे दुखणे, युरिनमध्ये रक्त, वारंवार युरिन, युरिन करताना दुखणे, ढगाळ किंवा दुर्गंधीयुक्त युरिन, नॉशिया, व्हॉमिटिंग, ताप आणि थंडी वाजणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
किडनी स्टोनच्या दुखण्यासोबत व्हॉमिटिंग: कधी काळजी करावी?
व्हॉमिटिंग झाले म्हणजे परिस्थिती आपोआप धोकादायक आहे असे नाही; पण त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
| व्हॉमिटिंग तुलनेने कमी चिंतेचे असू शकते जर | व्हॉमिटिंग चिंताजनक आहे जर |
|---|---|
| तीव्र दुखण्यात एक-दोनदा झाले | वारंवार किंवा सतत होते |
| औषधांनी दुखणे कमी होते | दुखणे कमी होत नाही |
| थोडे फ्लुइड्स घेता येतात | पाणीही तोंडात ठेवता येत नाही |
| ताप नाही | ताप किंवा थंडी वाजते |
| युरिन आउटपुट नॉर्मल आहे | युरिन खूप कमी होते |
| युरिनमध्ये थोडे रक्त आहे | जास्त ब्लीडिंग किंवा क्लॉट्स आहेत |
| बाकी तब्येत स्थिर वाटते | अशक्तपणा, चक्कर किंवा कन्फ्युजन वाटते |
एक सोपा नियम: किडनी स्टोनमध्ये दुखणे + व्हॉमिटिंग होऊ शकते; पण दुखणे + व्हॉमिटिंग + ताप असेल तर उलट सिद्ध होईपर्यंत ते अर्जंट समजा.
हेही वाचा: किडनी स्टोनसोबत ताप — इमर्जन्सी कधी?
किडनी स्टोनमुळे व्हॉमिटिंग का होते?
किडनी स्टोन युरेटर—किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत युरिन नेणारी अरुंद नळी—ब्लॉक करतो तेव्हा साधारणपणे तीव्र दुखणे होते. या ब्लॉकेजमुळे युरिनरी ट्रॅक्टमध्ये प्रेशर आणि स्पॅझम वाढतो.
किडनी, युरेटर आणि पोटाचे काही नर्व्ह रिफ्लेक्स पाथवेज एकमेकांशी संबंधित असतात. त्यामुळे तीव्र स्टोन पेन नॉशिया, घाम आणि व्हॉमिटिंग ट्रिगर करू शकते. म्हणून रेनल कॉलिकमध्ये अनेक रुग्ण अस्वस्थ, घामेजलेले आणि स्वस्थ बसू न शकणारे दिसतात.
व्हॉमिटिंग होत आहे म्हणजे स्टोन मोठाच आहे असे नाही. युरेटरच्या संवेदनशील भागात अडकलेला छोटा स्टोनही तीव्र दुखणे आणि व्हॉमिटिंग देऊ शकतो. उलट किडनीमध्ये बसलेला मोठा स्टोन कधी कधी फार कमी किंवा अजिबात दुखू शकत नाही.
व्हॉमिटिंगसोबत येऊ शकणारी सामान्य लक्षणे
किडनी स्टोन पेन आणि व्हॉमिटिंगसोबत खालील लक्षणे असू शकतात:
- बाजूला, पाठीत, खालच्या पोटात किंवा ग्रोइनमध्ये तीव्र दुखणे.
- लाटांसारखे ये-जा करणारे दुखणे.
- युरिन करताना जळजळ.
- वारंवार युरिनची इच्छा.
- गुलाबी, लाल किंवा तपकिरी युरिन.
- ढगाळ किंवा दुर्गंधीयुक्त युरिन.
- घाम येणे आणि अस्वस्थपणा.
- इन्फेक्शन असल्यास ताप किंवा थंडी वाजणे.
EAU Patient Information मध्ये नॉशिया, व्हॉमिटिंग, ताप आणि थंडी वाजणे ही किडनी स्टोनची शक्य लक्षणे दिली आहेत. रेनल कॉलिकसोबत जास्त ताप असल्यास तातडीची वैद्यकीय मदत आवश्यक असल्याचेही नमूद केले आहे.
इमर्जन्सी साईन्स: हॉस्पिटलला कधी जावे?
किडनी स्टोन पेनसोबत व्हॉमिटिंग आणि खालीलपैकी काही असल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
ताप किंवा थंडी वाजणे
ताप किंवा थंडी वाजणे म्हणजे इन्फेक्शन असू शकते. ब्लॉक झालेल्या किडनीच्या मागे इन्फेक्शन अडकले तर ते लवकर धोकादायक होऊ शकते.
इन्फेक्टेड आणि ऑब्स्ट्रक्टेड किडनी ही युरोलॉजी इमर्जन्सी आहे. ऑब्स्ट्रक्टिंग स्टोनसोबत सेप्सिस असल्यास EAU गाइडलाइन्स युरेटरल स्टेंट किंवा पर्क्युटेनियस ड्रेनेजद्वारे अर्जंट किडनी ड्रेनेज, अँटिबायोटिक्स आणि इन्फेक्शन सुधारल्यानंतर स्टोन रिमूव्हल सुचवतात.
वारंवार व्हॉमिटिंग किंवा डिहायड्रेशन
फ्लुइड्स तोंडातून ठेवता येत नसतील तर टॅब्लेट्स काम करू शकणार नाहीत, डिहायड्रेशन वाढू शकते आणि घरची ट्रीटमेंट असुरक्षित बनू शकते.
खालील चिन्हांकडे लक्ष द्या:
- तोंड कोरडे पडणे.
- चक्कर येणे.
- अशक्तपणा.
- युरिन कमी होणे.
- पेन मेडिसिन किंवा अँटिबायोटिक्स घेता न येणे.
- जास्त झोप येणे, कन्फ्युजन किंवा खूप थकवा.
औषधांनीही दुखणे कमी न होणे
योग्य औषधांनीही कमी न होणारे तीव्र स्टोन पेन तातडीने पुन्हा तपासणे आवश्यक आहे. सतत ऑब्स्ट्रक्शन, बाहेर पडण्याची शक्यता कमी असलेला स्टोन किंवा कॉम्प्लिकेशन असू शकते.
युरिन खूप कमी होणे किंवा अजिबात न होणे
युरिन खूप कमी होणे गंभीर असू शकते, विशेषतः एकच किडनी, किडनी डिसीज, दोन्ही बाजूंना स्टोन किंवा पूर्वी किडनी सर्जरी झालेली असल्यास. NIDDK नुसार युरिन न होणे किंवा फक्त अगदी थोडे युरिन होणे हे किडनी स्टोनचे संभाव्य लक्षण आहे.
युरिनमध्ये जास्त रक्त किंवा क्लॉट्स
स्टोनमध्ये थोडे रक्त येऊ शकते. पण जास्त ब्लीडिंग, ब्लड क्लॉट्स, युरिन करण्यात वाढती अडचण किंवा युरिन न होणे तातडीने तपासणे आवश्यक आहे.
प्रेग्नन्सी, डायबेटीस, जास्त वय किंवा कमी इम्युनिटी
या रुग्णांनी खूप वेळ घरी वाट पाहू नये. इन्फेक्शन, डिहायड्रेशन किंवा किडनीवर स्ट्रेस वाढल्यास व्हॉमिटिंगसोबतचा स्टोन अधिक धोकादायक होऊ शकतो.
किडनी स्टोनच्या दुखण्यात व्हॉमिटिंगबद्दल गैरसमज
मिथ 1: व्हॉमिटिंग म्हणजे स्टोन बाहेर येत आहे
नेहमीच नाही. व्हॉमिटिंग बहुतेक वेळा तीव्र दुखणे आणि नर्व्ह रिफ्लेक्समुळे होते. त्यामुळे स्टोन बाहेर पडला आहे हे सिद्ध होत नाही.
मिथ 2: तीव्र दुखण्यात खूप पाणी प्यायल्याने स्टोन ढकलून बाहेर पडेल
तीव्र दुखणे किंवा सक्रिय व्हॉमिटिंगमध्ये जबरदस्तीने खूप पाणी प्यायल्याने डिस्कम्फर्ट वाढू शकतो. सहन होत असेल तर थोडे थोडे फ्लुइड्स घ्या; पण व्हॉमिटिंग सुरू असताना पाणी जबरदस्तीने पिऊ नका.
मिथ 3: व्हॉमिटिंग थांबले म्हणजे स्टोन गेला
स्टोन अजूनही असतानाही पेन आणि व्हॉमिटिंग तात्पुरते कमी होऊ शकतात. फॉलो-अप इमेजिंग अजूनही लागू शकते.
कोणत्या टेस्ट्स लागू शकतात?
दुखण्याची तीव्रता, ताप, युरिन आउटपुट, किडनी फंक्शन आणि पूर्वीचा स्टोन इतिहास यानुसार युरोलॉजिस्ट टेस्ट्स सुचवू शकतो.
युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर
या टेस्ट्समध्ये रक्त, पस सेल्स आणि इन्फेक्शन तपासले जाते. ताप, थंडी वाजणे किंवा जळजळ असल्यास कल्चर महत्त्वाचे आहे.
ब्लड टेस्ट्स
सीरम क्रिएटिनिन किडनी फंक्शन तपासते. इन्फेक्शनचा संशय असल्यास सीबीसी आणि इन्फेक्शन मार्कर्स सुचवले जाऊ शकतात.
अल्ट्रासाऊंड केयूबी
अल्ट्रासाऊंडमध्ये किडनीची सूज, मोठे किडनी स्टोन आणि काही युरेटरिक स्टोन दिसू शकतात. ही सुरुवातीची उपयोगी टेस्ट असून प्रेग्नन्सीमध्येही सामान्यपणे वापरली जाते.
सीटी केयूबी
नॉन-कॉन्ट्रास्ट सीटी केयूबी स्टोनचा साइज, लोकेशन आणि ब्लॉकेज कन्फर्म करण्यासाठी अनेकदा सर्वाधिक अचूक टेस्ट असते. EAU गाइडलाइन्सनुसार अक्यूट फ्लँक पेनमध्ये स्टोन डायग्नोसिस कन्फर्म करण्यासाठी नॉन-कॉन्ट्रास्ट सीटी जुना IVU इमेजिंगपेक्षा अधिक अचूक आहे.
किडनी स्टोन पेनसोबत व्हॉमिटिंगची ट्रीटमेंट
ट्रीटमेंट स्टोनचा साइज, लोकेशन, इन्फेक्शन, किडनी फंक्शन आणि सिम्प्टम्स नियंत्रणात आहेत का यावर अवलंबून असते.
पेन कंट्रोल
पहिली पायरी म्हणजे दुखणे नियंत्रित करणे. सुरक्षित असल्यास अँटी-इन्फ्लेमेटरी पेन मेडिसिन सामान्यपणे वापरली जातात; पण किडनी डिसीज, पोटातील अल्सर, ब्लड थिनर्स, प्रेग्नन्सी किंवा काही हार्ट कंडिशन्समध्ये ती प्रत्येकासाठी योग्य नसतात.
मेडिकल सुपरव्हिजनशिवाय पेनकिलर्स वारंवार घेऊ नका.
अँटी-व्हॉमिटिंग औषधे
अँटी-व्हॉमिटिंग औषधांची गरज लागू शकते. व्हॉमिटिंग तीव्र असल्यास औषधे इंजेक्शन किंवा आयव्ही लाईनमधून द्यावी लागू शकतात.
आयव्ही फ्लुइड्स
डिहायड्रेशन किंवा पाणी पिता न येत असल्यास आयव्ही फ्लुइड्स लागू शकतात. ते डिहायड्रेशन सुधारतात; पण ऑब्स्ट्रक्टिंग स्टोन जादूने “फ्लश” करून बाहेर काढत नाहीत.
निवडक स्टोन बाहेर पडण्यासाठी औषधे
काही लहान युरेटरिक स्टोन औषधे, पेन कंट्रोल आणि फॉलो-अपने बाहेर पडू शकतात. हे स्टोनचा साइज, लोकेशन, किडनीची सूज, इन्फेक्शन स्टेटस आणि सिम्प्टम्सवर अवलंबून असते.
इमर्जन्सीमध्ये डीजे स्टेंट किंवा नेफ्रोस्टॉमी
ब्लॉक झालेल्या किडनीसोबत इन्फेक्शन असल्यास अर्जंट ड्रेनेज लागू शकते. युरिनरी पॅसेजमधून डीजे स्टेंट ठेवून किंवा पाठीमधून किडनीमध्ये नेफ्रोस्टॉमी ट्यूब ठेवून हे करता येते.
या परिस्थितीत पहिली उद्दिष्टे म्हणजे इन्फेक्शन कंट्रोल करणे आणि किडनी सुरक्षितपणे ड्रेन करणे. इन्फेक्शन व जनरल कंडिशन सुधारल्यानंतर स्टोन रिमूव्हल नंतर प्लॅन केली जाते. EAU गाइडलाइन्स सेप्सिस पूर्णपणे कंट्रोल होईपर्यंत डिफिनिटिव्ह स्टोन ट्रीटमेंट पुढे ढकलण्याची शिफारस करतात.
स्टोन रिमूव्हल प्रोसीजर्स
स्टोन बाहेर पडण्याची शक्यता कमी असेल, दुखणे वारंवार येत असेल, व्हॉमिटिंग चालू असेल, किडनीची सूज जास्त असेल किंवा किडनी फंक्शनवर परिणाम झाला असेल तर प्रोसीजर सुचवली जाऊ शकते. स्टोनचा साइज आणि पोझिशननुसार यूआरएसएल, आरआयआरएस, ईएसडब्ल्यूएल किंवा पीसीएनएल हे पर्याय असू शकतात.
घरी काय करू शकता?
सिम्प्टम्स सौम्य असतील आणि कोणतीही इमर्जन्सी साईन नसेल तर:
- हळूहळू थोडे थोडे पाणी प्या.
- नॉशिया कमी होईपर्यंत जड जेवण टाळा.
- ताप, व्हॉमिटिंग किती वेळा होते, युरिनचा रंग आणि युरिनचे प्रमाण याची नोंद ठेवा.
- फक्त डॉक्टरांनी लिहून दिलेली औषधे घ्या.
- बाहेर पडलेला स्टोन स्वच्छ कंटेनरमध्ये जतन करा, जेणेकरून स्टोन अॅनालिसिस करता येईल.
- दुखणे पुन्हा झाल्यास युरोलॉजी फॉलो-अप ठरवा.
वारंवार पेनकिलर्स, अँटिबायोटिक्स किंवा सिद्ध न झालेली “स्टोन तोडणारी” औषधे स्वतःहून घेऊ नका.
या समस्येसाठी युरोलॉजिस्टचे इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?
किडनी स्टोनच्या दुखण्यासोबत व्हॉमिटिंग असल्यास ऑब्झर्वेशन सुरक्षित आहे की अर्जंट ट्रीटमेंट आवश्यक आहे हे ठरवण्यासाठी वेळेवर युरोलॉजी इव्हॅल्युएशन उपयोगी ठरते.
ताप, वारंवार व्हॉमिटिंग, युरिन कमी होणे, नियंत्रणात न येणारे दुखणे, डायबेटीस, किडनी डिसीज किंवा एकच किडनी असल्यास हे विशेष महत्त्वाचे आहे.
स्टोन पेन, वारंवार स्टोन, किडनीची सूज किंवा इमर्जन्सी स्टोन सिम्प्टम्स असल्यास युरोलॉजिस्टचे इव्हॅल्युएशन करा.
कन्सल्टेशनसाठी काय आणावे?
उपलब्ध असल्यास हे रिपोर्ट्स आणा:
- यूएसजी केयूबी किंवा सीटी केयूबी फिल्म्स आणि रिपोर्ट्स.
- युरिन रुटीन रिपोर्ट.
- केले असल्यास युरिन कल्चर रिपोर्ट.
- सीरम क्रिएटिनिन आणि इतर ब्लड टेस्ट रिपोर्ट्स.
- पूर्वीची स्टोन सर्जरी किंवा डिस्चार्ज समरीज.
- सध्या चालू औषधांची यादी.
- ताप, व्हॉमिटिंगची फ्रिक्वेन्सी आणि युरिन आउटपुटची माहिती.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. किडनी स्टोन पेनसोबत व्हॉमिटिंग गंभीर आहे का?
होऊ शकते. तीव्र रेनल कॉलिकमध्ये व्हॉमिटिंग होऊ शकते; पण वारंवार व्हॉमिटिंग, डिहायड्रेशन, ताप, थंडी वाजणे, युरिन कमी होणे, युरिनमध्ये जास्त रक्त किंवा नियंत्रणात न येणारे दुखणे असल्यास तातडीचे मेडिकल इव्हॅल्युएशन आवश्यक आहे.
2. व्हॉमिटिंग म्हणजे किडनी स्टोन मोठा आहे का?
नाही. व्हॉमिटिंग दुखण्याची तीव्रता, ब्लॉकेज आणि युरेटर स्पॅझमवर अवलंबून असते. छोटा युरेटरिक स्टोनही तीव्र दुखणे आणि व्हॉमिटिंग देऊ शकतो.
3. किडनी स्टोनमुळे व्हॉमिटिंग होत असेल तर जास्त पाणी प्यावे का?
सहन होत असेल तर थोडे थोडे फ्लुइड्स घ्या. तीव्र दुखणे किंवा सक्रिय व्हॉमिटिंगमध्ये जबरदस्तीने खूप पाणी पिऊ नका. फ्लुइड्स तोंडातून ठेवता येत नसतील तर वैद्यकीय मदत घ्या.
4. किडनी स्टोनच्या व्हॉमिटिंगसाठी हॉस्पिटलला कधी जावे?
ताप, थंडी वाजणे, वारंवार व्हॉमिटिंग, खूप अशक्तपणा, युरिन कमी होणे, प्रेग्नन्सी, एकच किडनी, डायबेटीस, किडनी डिसीज, युरिनमध्ये जास्त रक्त/क्लॉट्स किंवा कमी न होणारे दुखणे असल्यास तातडीने जा.
5. किडनी स्टोन पेनसोबत व्हॉमिटिंग सर्जरीशिवाय बरे होऊ शकते का?
कधी कधी हो. इन्फेक्शन नसेल, किडनी फंक्शन सुरक्षित असेल, दुखणे नियंत्रणात असेल आणि स्टोन बाहेर पडण्याची शक्यता चांगली असेल तर औषधे आणि ऑब्झर्वेशन पुरेसे असू शकतात. निवडक रुग्णांमध्ये सर्जरी किंवा अर्जंट ड्रेनेज लागू शकते.
6. किडनी स्टोन पेन आणि व्हॉमिटिंगची ट्रीटमेंट कोणता डॉक्टर करतो?
युरोलॉजिस्ट किडनी स्टोन, युरेटरिक स्टोन, किडनी ऑब्स्ट्रक्शन, डीजे स्टेंटिंग, यूआरएसएल, आरआयआरएस, पीसीएनएल आणि स्टोन प्रिव्हेन्शनचे प्लॅनिंग करतो.
संबंधित वाचन
- किडनी स्टोन: लक्षणे, कारणे आणि ट्रीटमेंट
- किडनी स्टोनचे दुखणे: लोकेशन, लक्षणे आणि आराम
- पुरुष आणि महिलांमध्ये किडनी स्टोनची लक्षणे
- किडनी स्टोनसोबत ताप: ताबडतोब हॉस्पिटलमध्ये कधी जावे?
- किडनी स्टोनमुळे किडनीचे नुकसान होऊ शकते का?
- किडनी स्टोनसाठी युरोलॉजिस्ट
- यूआरएसएल सर्जरी