नेफ्रोस्टोमी ट्यूब म्हणजे काय?
नेफ्रोस्टोमी ट्यूब ही पाठीच्या त्वचेतून थेट किडनीमध्ये ठेवली जाणारी छोटी ट्यूब आहे, ज्यातून लघवी बाहेरील लघवीच्या पिशवीत वाहून बाहेर येते. किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंतचा नेहमीचा लघवीचा मार्ग स्टोन, ट्यूमर, युरेटर अरुंद होणे किंवा इतर कारणाने बंद झाल्यास ती वापरली जाते. अडथळ्यासोबत इन्फेक्शन किंवा किडनीचे कार्य बिघडत असेल तर नेफ्रोस्टोमी तातडीने घालावी लागू शकते. ती तात्पुरती असू शकते किंवा ठराविक अंतराने बदलावी लागू शकते. ट्यूब नीट स्थिर असणे आणि तिच्यातून सतत निचरा होत राहणे महत्त्वाचे आहे. ती बाहेर पडली, अचानक निचरा बंद झाला किंवा कंबरेच्या बाजूच्या वेदनांसोबत ताप आला तर तातडीने वैद्यकीय सल्ला घ्या.
नेफ्रोस्टोमीची गरज का पडते?
सामान्यतः लघवी किडनीतून युरेटरमार्गे ब्लॅडरमध्ये जाते. युरेटरमध्ये अडथळा झाल्यास किडनीमध्ये दाब वाढू शकतो आणि किडनीचे कार्य कमी होऊ शकते. अडथळ्यामागे इन्फेक्शन साचले असेल तर निचरा करणे आपत्कालीन ठरू शकते.
नेफ्रोस्टोमी युरेटरला बायपास करून लघवी थेट किडनीतून बाहेर काढते.
नेफ्रोस्टोमीची सामान्य कारणे
- इन्फेक्शनसह अडथळा करणारा युरेटरिक/किडनी स्टोन.
- कॅन्सरमुळे युरेटरमध्ये अडथळा होणे.
- गंभीर युरेटरिक स्ट्रिक्चर.
- सर्जरी किंवा दुखापतीनंतर लघवी गळणे.
- काही किडनी प्रक्रियांसाठी सुरक्षित प्रवेशमार्ग तयार करणे.
- इंटरनल युरेटरिक स्टेंट टाकता येत नसल्यास किंवा योग्य नसल्यास.
नेफ्रोस्टोमी कशी घालतात?
ही प्रक्रिया साधारणपणे इंटरव्हेन्शनल रेडिओलॉजिस्ट किंवा युरोलॉजिस्ट अल्ट्रासाऊंड आणि गरजेनुसार X-ray च्या मदतीने करतात. त्वचा बधीर करण्यासाठी लोकल अॅनेस्थेशिया दिला जातो आणि गरजेनुसार सेडेशन दिले जाऊ शकते.
सुई किडनीच्या मूत्रसंकलन प्रणालीपर्यंत नेली जाते. त्यातून एक गाइडवायर पुढे घालून तयार केलेल्या मार्गातून निचऱ्याची ट्यूब योग्य जागी बसवली जाते. नंतर ट्यूब त्वचेला सुरक्षितपणे स्थिर करून लघवीच्या पिशवीला जोडली जाते.
नेफ्रोस्टोमी विरुद्ध डीजे स्टेंट
दोन्ही किडनींमध्ये अडथळा झाल्यास त्यांचा निचरा करू शकतात.
डीजे स्टेंट पूर्णपणे शरीराच्या आत राहतो आणि किडनी ते ब्लॅडर जोडतो. नेफ्रोस्टोमी पाठीच्या त्वचेतून बाहेर येते आणि लघवी थेट बाहेरील पिशवीत जमा होते. कोणता पर्याय योग्य आहे हे इन्फेक्शन, शरीररचना, परिस्थितीची तातडी, स्टोन किंवा ट्यूमरची जागा, अॅनेस्थेशियासाठी शारीरिक क्षमता आणि कोणता मार्ग सुरक्षितपणे तयार करता येतो यावर अवलंबून असते.
नेफ्रोस्टोमीनंतर काय अपेक्षित असते?
ट्यूबच्या जागी थोडी वेदना होऊ शकते आणि सुरुवातीला लघवीत थोडे रक्त दिसू शकते. लघवीच्या पिशवीत लघवी सतत येत राहिली पाहिजे.
ट्यूब कशी स्थिर ठेवायची, पिशवी कशी रिकामी करायची आणि ड्रेसिंगची काळजी कशी घ्यायची हे वैद्यकीय पथक तुम्हाला दाखवेल.
घरी नेफ्रोस्टोमीची काळजी कशी घ्यावी?
- पिशवी किंवा ड्रेसिंग हाताळण्याआधी आणि नंतर हात धुवा.
- ट्यूब नीट स्थिर ठेवा आणि ओढ लागू देऊ नका.
- शक्य असल्यास निचऱ्याची पिशवी किडनीच्या पातळीपेक्षा खाली ठेवा.
- ट्यूब वाकली आहे का ते तपासा.
- पिशवी जड होण्यापूर्वी रिकामी करा.
- वैद्यकीय पथकाने दिलेल्या ड्रेसिंग बदलण्याच्या सूचनांचे पालन करा.
- विशेष प्रशिक्षण आणि ट्यूब धुण्याची ठराविक योजना दिलेली नसेल, तर नेफ्रोस्टोमी ट्यूब स्वतः फ्लश करू नका.
ट्यूबमधून लघवी येणे बंद झाले तर काय करावे?
सर्वप्रथम ट्यूब वाकली आहे का, नळ बंद आहे का किंवा पिशवी भरली आहे का हे पाहा. तरीही निचरा सुरू होत नसेल—विशेषतः कंबरेच्या बाजूला वेदना, ताप किंवा ट्यूबभोवती गळती असेल—तर तातडीने वैद्यकीय पथकाशी संपर्क करा.
नेफ्रोस्टोमीचा निचरा बंद झाला असल्यास ट्यूब स्वतः जोराने फ्लश करू नका.
नेफ्रोस्टोमी बाहेर पडली तर काय करावे?
ही तातडीची परिस्थिती असू शकते, कारण ट्यूबसाठी तयार झालेला मार्ग बंद होऊ लागतो आणि किडनीचा निचरा पुन्हा अडू शकतो. जागेवर स्वच्छ ड्रेसिंग ठेवा आणि लवकर रुग्णालयात तपासणी करून घ्या. ट्यूब स्वतः पुन्हा आत घालण्याचा प्रयत्न करू नका.
नेफ्रोस्टोमी असताना अंघोळ करता येते का?
पाण्यापासून संरक्षित ड्रेसिंग लावून अंघोळीची परवानगी वैद्यकीय पथक देऊ शकते; मात्र ट्यूबची जागा पाण्यात पूर्ण भिजवणे साधारणपणे टाळले जाते. दिलेल्या सूचनांनुसार ड्रेसिंग कोरडे व सुरक्षित ठेवा आणि अंघोळीनंतर ट्यूबची जागा तपासा.
नेफ्रोस्टोमी किती काळ राहू शकते?
कालावधी मूळ आजारावर अवलंबून असतो. दीर्घकाळ ठेवायची असल्यास ट्यूब ठराविक अंतराने बदलावी लागते, कारण तिच्यात अडथळा येऊ शकतो, एनक्रस्ट होऊ शकते किंवा इन्फेक्शन होऊ शकते. ट्यूब बदलण्याची ठरलेली भेट चुकवू नका.
नेफ्रोस्टोमीचा निचरा अचानक बंद झाल्यास
सुरुवातीला साध्या बाह्य समस्या पाहा: ट्यूब वाकली आहे का, पिशवी अशा स्थितीत आहे का की लघवी सहज खाली जाऊ शकेल, ट्यूब ओढली गेली आहे का किंवा ड्रेसिंगची जागा बदलली आहे का? निचरा सुरू होत नसेल—विशेषतः कंबरेच्या बाजूला वेदना, ताप किंवा थंडी वाजत असेल—तर उपचार करणाऱ्या वैद्यकीय पथकाशी तातडीने संपर्क करा.
| युरोलॉजी किंवा इंटरव्हेन्शनल रेडिओलॉजी पथकाने खास शिकवले नसेल तर ट्यूब पुन्हा आत ढकलू नका, कोणतीही वस्तू घालून तपासू नका किंवा फ्लश करू नका. जागेवरून सरकलेल्या नेफ्रोस्टोमीला तातडीने पुन्हा घालण्याची गरज पडू शकते. |
|---|
तातडीची मदत कधी घ्यावी?
- ताप किंवा जोरदार थंडी वाजणे.
- नेफ्रोस्टोमीचा निचरा बंद होणे.
- ट्यूब बाहेर पडणे किंवा खूप सरकणे.
- नवीन तीव्र कंबरेच्या बाजूला वेदना.
- ट्यूबभोवती गळती अचानक खूप वाढणे.
- जास्त रक्तस्राव किंवा रक्ताच्या गाठी.
- त्वचेवरील जागेभोवती लालसरपणा, सूज किंवा पू वाढणे.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
नेफ्रोस्टोमी ही सर्जरी आहे का?
ही इमेजिंगच्या मदतीने केली जाणारी मिनिमली इन्व्हेसिव्ह प्रक्रिया आहे. शस्त्रक्रियेचा मोठा छेद न देता साधारणपणे छोट्या पंक्चरमधून केली जाते.
नेफ्रोस्टोमी असूनही नेहमीच्या मार्गाने लघवी होऊ शकते का?
हो. फक्त एका किडनीला नेफ्रोस्टोमी असेल तर दुसरी किडनी नेहमीप्रमाणे ब्लॅडरमध्ये लघवी पाठवत राहते. अडथळा पूर्ण नसल्यास नेफ्रोस्टोमी असलेल्या किडनीतील काही लघवीही युरेटरमार्गे ब्लॅडरमध्ये पोहोचू शकते.
नेफ्रोस्टोमीची लघवीची पिशवी घेऊन झोपता येते का?
हो. ट्यूब नीट स्थिर करा आणि ओढ न लागता निचरा चालू राहील अशा प्रकारे पिशवी ठेवा.
नेफ्रोस्टोमीचे स्टेंटमध्ये रूपांतर करता येते का?
कधी कधी हो. अडथळ्याचे कारण आणि शरीररचना यावर ते अवलंबून असते. युरोलॉजिस्ट किंवा इंटरव्हेन्शनल रेडिओलॉजिस्ट निर्णय घेतील.
संबंधित वाचन
- डीजे स्टेंट म्हणजे काय?
- युरोलॉजी सर्जरीनंतर ताप
- युरोलॉजी सर्जरीनंतर इन्फेक्शन कसे टाळावे?
- युरोलॉजी सर्जरीनंतर प्रवास
- युरोलॉजी सर्जरीनंतरची धोक्याची लक्षणे
- युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन
संदर्भ
- British Association of Urological Surgeons (BAUS). Percutaneous insertion of a nephrostomy tube. Patient leaflet, 2023 https://www.baus.org.uk/patients/information_leaflets/75/percutaneous_nephrostomy_tube_insertion