एंडोस्कोपिक युरोलॉजी सर्जरीमध्ये बारीक एंडोस्कोप आणि वैद्यकीय उपकरणे लघवीच्या नैसर्गिक मार्गातून किंवा छोट्या प्रवेशमार्गातून आत नेऊन निदान किंवा उपचार केले जातात; त्यामुळे मोठा पारंपरिक छेद द्यावा लागत नाही. सिस्टोस्कोपी, स्टोनसाठी युरेटरोस्कोपी, प्रोस्टेटच्या अडथळ्यासाठी TURP/HoLEP आणि ब्लॅडर ट्यूमरसाठी TURBT ही सामान्य उदाहरणे आहेत. मात्र “त्वचेवर मोठा छेद नाही” याचा अर्थ “सर्जरीच नाही” असा होत नाही. रक्तस्राव, इन्फेक्शन, लघवी अडकणे, युरेटरला इजा, कॅथेटर किंवा स्टेंटची गरज आणि अ‍ॅनेस्थेशियाशी संबंधित धोके तरीही असू शकतात. खुल्या शस्त्रक्रियेपेक्षा बरे होणे अनेकदा लवकर होते; पण प्रत्यक्ष कालावधी आजार आणि केलेल्या प्रक्रियेच्या स्वरूपावर अवलंबून असतो.

“एंडोस्कोपिक” म्हणजे काय?

एंडोस्कोप हे दृश्य आणि प्रकाश व्यवस्था असलेले बारीक वैद्यकीय उपकरण आहे. युरोलॉजीमध्ये ते युरेथ्रामधून ब्लॅडरमध्ये आणि आणखी बारीक स्कोप वापरून युरेटर व किडनीपर्यंत नेता येते.

सर्जन मोठ्या पडद्यावरील प्रतिमेतून आतला भाग पाहतात आणि स्कोपमधील चॅनेल्समधून उपचारासाठीची साधने वापरतात.

सामान्य एंडोस्कोपिक युरोलॉजी प्रक्रिया

सिस्टोस्कोपी

युरेथ्रा आणि ब्लॅडरची तपासणी. ती फक्त निदानासाठी किंवा बायोप्सी, स्टेंट काढणे किंवा छोट्या उपचारासाठी केली जाऊ शकते.

युरेटरोस्कोपी (URS/RIRS)

बारीक स्कोप युरेटरमध्ये आणि कधी कधी किडनीपर्यंत नेऊन स्टोन, स्ट्रिक्चर किंवा निवडक लिझन्सचा उपचार केला जातो. स्टोन फोडण्यासाठी अनेकदा लेझर एनर्जी वापरली जाते.

TURP/HoLEP आणि इतर ट्रान्सयुरेथ्रल प्रोस्टेट प्रक्रिया

युरेथ्रामधून उपकरणे घालून अडथळा करणारा प्रोस्टेट टिश्यू काढला किंवा एन्यूक्लिएट केला जातो.

TURBT

ट्रान्सयुरेथ्रल रिसेक्शन ऑफ ब्लॅडर ट्यूमर मध्ये दिसणारा ब्लॅडर ट्यूमर काढला जातो आणि हिस्टोपॅथॉलॉजी/स्टेजिंगसाठी टिश्यू मिळतो.

एंडोस्कोपिक युरेथ्रल प्रक्रिया

निवडक स्ट्रिक्चर्स एंडोस्कोपिक पद्धतीने छेद किंवा डाइलेट करता येतात; मात्र तो पुन्हा होण्याचा धोका आणि कधी ही पद्धत योग्य ठरते हे निकष युरेथ्रोप्लास्टीपेक्षा वेगळे असतात.

एंडोस्कोपिक सर्जरीसाठी अ‍ॅनेस्थेशिया लागतो का?

प्रक्रियेनुसार लागतो. फ्लेक्सिबल डायग्नोस्टिक सिस्टोस्कोपीसाठी लोकल अ‍ॅनेस्थेटिक जेल पुरेसे असू शकते. शस्त्रक्रियेशी संबंधित सिस्टोस्कोपी, युरेटरोस्कोपी, TURP किंवा ब्लॅडर ट्यूमर रिसेक्शनसाठी स्पायनल किंवा जनरल अ‍ॅनेस्थेशिया लागू शकतो.

त्वचेवर छेद नाही म्हणून अ‍ॅनेस्थेशियाची गरज संपत नाही.

स्कोपमधून कोणती साधने वापरता येतात?

शस्त्रक्रियेनुसार सर्जन पुढील साधने वापरू शकतात:

• ग्रास्पर्स/बास्केट्स.
• लेझर फायबर्स.
• इलेक्ट्रोसर्जिकल लूप्स.
• बायोप्सी फोर्सेप्स.
• गाइडवायर्स.
• स्टोन रिट्रीव्हल उपकरणे.
• डायलेटर्स.

एंडोस्कोपिक सर्जरीचे फायदे काय?

योग्य आजारात फायदे असे असू शकतात:

• मोठा बाह्य छेद नाही.
• रुग्णालयात कमी दिवस राहणे.
• लवकर चालणे आणि मूलभूत दैनंदिन कामांकडे परतणे.
• जखमेची वेदना कमी.
• मूत्रमार्ग थेट पाहता येणे.

तरीही काही आजारांमध्ये पर्क्युटेनियस, लॅप्रोस्कोपिक, रोबोटिक किंवा खुली शस्त्रक्रिया अधिक योग्य असते.

मुख्य धोके कोणते?

प्रक्रियेनुसार धोके बदलतात. त्यात पुढील गोष्टी असू शकतात:

• रक्तस्राव.
• मूत्रमार्गातील इन्फेक्शन किंवा सेप्सिस.
• उपकरणे घातल्यानंतर जळजळ/वारंवार लघवी.
• लघवी अडकणे.
• युरेथ्राला इजा किंवा पुढे स्ट्रिक्चर.
• युरेटरोस्कोपीदरम्यान युरेटरला इजा.
• डीजे स्टेंट किंवा कॅथेटरची गरज.
• उपचार अपूर्ण राहून दुसरी प्रक्रिया लागणे.

सर्जरीनंतर कॅथेटर का असू शकतो?

प्रोस्टेट किंवा ब्लॅडर सर्जरीनंतर शस्त्रक्रिया केलेला भाग भरून येत असताना लघवी आणि रक्ताचा निचरा नीट होण्यासाठी कॅथेटर ठेवला जातो. रक्तस्राव अपेक्षित असल्यास काही काळ इरिगेशनही चालू ठेवले जाऊ शकते.

सोप्या प्रक्रियेनंतर कॅथेटरची गरज नसू शकते.

डीजे स्टेंट का लागू शकतो?

युरेटरोस्कोपीनंतर युरेटर सुजलेला, जखमी, इन्फेक्शन किंवा अडथळा होण्याच्या धोक्यात असल्यास युरेटरिक स्टेंट लघवीचा प्रवाह सुरू ठेवतो. अंतिम उपचारापूर्वीही तो ठेवला जाऊ शकतो.

स्टेंटमुळे काही काळ वारंवार लघवी, लघवीची तीव्र घाई, लघवीत रक्त आणि कंबरेच्या बाजूला वेदना होऊ शकते.

बरे होण्यास किती वेळ लागतो?

बरे होणे प्रक्रियेवर अवलंबून असते. डायग्नोस्टिक सिस्टोस्कोपीनंतर फारसा विश्रांतीचा काळ नसू शकतो. युरेटरोस्कोपीनंतर काही दिवस मूत्रमार्गातील/स्टेंट लक्षणे राहू शकतात. TURP/HoLEP किंवा TURBTमध्ये आत मोठ्या पृष्ठभागावर जखम भरून येत असल्याने त्वचेवर छेद नसला तरी जास्त काळ काही निर्बंध पाळावे लागू शकतात.

एंडोस्कोपिक सर्जरी कधी पुरेशी नसते?

मोठ्या किंवा गुंतागुंतीच्या स्टोनसाठी PCNL लागू शकते. लांब युरेथ्रल स्ट्रिक्चरमध्ये युरेथ्रोप्लास्टी अधिक योग्य असू शकते. मोठे ट्यूमर किंवा रिकन्स्ट्रक्टिव्ह समस्यांसाठी लॅप्रोस्कोपिक, रोबोटिक किंवा खुल्या शस्त्रक्रियेची गरज पडू शकते.

“मिनिमली इन्व्हेसिव्ह” हा शब्द सर्जरीच्या पद्धतीचे वर्णन करतो; तो प्रत्येक वेळी सर्वोत्तम उपचार आहे असा अर्थ नाही.

एंडोस्कोपिक प्रक्रियेपूर्वी विचारायचे प्रश्न

• स्कोपमधून नेमके काय केले जाणार आहे?
• ही प्रक्रिया डायग्नोस्टिक आहे, उपचारासाठी आहे की दोन्ही?
• कॅथेटर किंवा डीजे स्टेंट लागू शकतो का?
• टिश्यू बायोप्सीसाठी पाठवणार का?
• दुसऱ्या टप्प्यातील प्रक्रिया लागण्याची शक्यता आहे का?
• नंतर किती रक्तस्राव आणि कोणती मूत्रमार्गातील लक्षणे अपेक्षित आहेत?

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• युरोलॉजीमध्ये लेझर सर्जरी म्हणजे काय?
• डीजे स्टेंट म्हणजे काय?
• लघवीचा कॅथेटर म्हणजे काय?
• त्याच दिवशी घरी जाता येणारी युरोलॉजी शस्त्रक्रिया समजून घ्या
• युरोलॉजी सर्जरीनंतर लघवीत रक्त
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology (EAU). Patient Information: Surgery for benign prostate enlargement. Updated August 2026 https://patients.uroweb.org/condition/benign-prostate-enlargement-bpe/surgery-for-bpe
• British Association of Urological Surgeons (BAUS). Insertion of a ureteric stent https://www.baus.org.uk/patients/information_leaflets/188/insertion_of_a_ureteric_stent
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Perioperative care in adults (NG180). Published 2020; minor update July 2025 https://www.nice.org.uk/guidance/ng180