पेनाइल फ्रॅक्चर म्हणजे ताठ अवस्थेतील लिंगाभोवती असलेल्या ट्युनिका अल्ब्युजिनियामध्ये फट होणे आणि ही मूत्ररोगातील तातडीची वैद्यकीय स्थिती आहे. पेनाइल फ्रॅक्चरची ठरावीक लक्षणे म्हणजे लैंगिक संबंधादरम्यान किंवा ताठ लिंग जोराने वाकताना अचानक कटकन किंवा तडक असा आवाज, ताबडतोब वेदना आणि ताठरता अचानक कमी होणे, त्यानंतर वेगाने सूज, काळेनिळे डाग आणि आकारातील बदल. असे झाल्यास लैंगिक संबंध ताबडतोब थांबवा आणि मूत्ररोगतज्ज्ञाची तातडीची मदत घ्या. सूज कमी होईपर्यंत काही दिवस थांबू नका. EAUच्या सध्याच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार शस्त्रक्रियेद्वारे दुरुस्तीची शिफारस केली जाते, कारण त्यामुळे कायम राहणारा वाकडेपणा, इरेक्टाइल डिसफंक्शन, वेदनादायक ताठरता आणि इतर गुंतागुंतींची शक्यता सर्वात कमी राहते. मूत्रमार्गाच्या बाहेरील छिद्रातून रक्त किंवा लघवी करता न येणे मूत्रमार्गाला संभाव्य दुखापत झाल्याचे सुचवते.

पेनाइल फ्रॅक्चर म्हणजे काय?

ताठरतेच्या वेळी ट्युनिका अल्ब्युजिनिया पातळ व ताणलेली होते आणि रक्ताने भरलेल्या कॉर्पोरा कॅव्हर्नोसा भोवती घट्ट ताणली जाते. अचानक जोराने वाकल्यामुळे या थराला फट पडून आजूबाजूच्या ऊतकांमध्ये रक्त साचू शकते. नावात फ्रॅक्चर असले तरी लिंगात हाड नसते; येथे “फ्रॅक्चर” म्हणजे ताठरतेसाठी महत्त्वाच्या ऊतकांच्या आवरणाला पडलेली फट.

ठरावीक पेनाइल फ्रॅक्चर लक्षणे

• अचानक कटकन किंवा तडक असा आवाज.
• लगेच तीव्र लिंगातील वेदना.
• ताठरता लगेच किंवा काही क्षणांत कमी होणे.
• लिंगाच्या दांड्यावर वेगाने सूज आणि गडद काळेनिळे डाग.
• नवीन वाकडेपणा किंवा आकारातील बदल—कधी वांग्यासारखा सुजलेला आणि वाकडा आकार असे वर्णन केले जाते.
• कधी फट हाताला जाणवू शकते; पण ती शोधण्यासाठी दुखापत झालेले लिंग वारंवार दाबू नका.

मूत्रमार्गाच्या संभाव्य दुखापतीची चिन्हे

• मूत्रमार्गाच्या बाहेरील छिद्रातून (मिएटस) रक्त येणे.
• लघवीत दिसणारे रक्त.
• लघवी करण्यास अडचण येणे किंवा लघवी न होणे.
• लिंगाच्या खालच्या बाजूला झालेली तीव्र दुखापत.

EAUच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार काही पेनाइल फ्रॅक्चरमध्ये मूत्रमार्गाची दुखापतही असू शकते आणि ती ओळखणे महत्त्वाचे आहे. लक्षणे आणि उपलब्ध सुविधांनुसार तपासणीत रेट्रोग्रेड युरेथ्रोग्राफी (आरजीयू) किंवा सिस्टोस्कोपी लागू शकतात.

लैंगिक संबंधानंतर लिंगाला सूज आली म्हणजे प्रत्येक वेळी फ्रॅक्चर असते का?

नाही. वरवरच्या रक्तवाहिनीची दुखापत किंवा रक्तसंचय यामुळे ट्युनिका अल्ब्युजिनियाला फट नसतानाही पेनाइल फ्रॅक्चरसारखी सूज आणि काळेनिळे डाग दिसू शकतात. तडक असा आवाज न होणे, ताठरता हळूहळू कमी होणे आणि काळेनिळ्या डागांचा वेगळा नमुना प्रत्यक्ष पेनाइल फ्रॅक्चर नसलेली दुखापत सुचवू शकतो. मात्र घरी या दोन्हींचा विश्वासार्हपणे फरक करता येत नाही. इतिहास संशयास्पद असल्यास मूत्ररोगतज्ज्ञाकडून तातडीची तपासणी योग्य आहे.

अल्ट्रासाऊंड किंवा एमआरआय लागते का?

अनेक पेनाइल फ्रॅक्चर प्रकरणांचे निदान इतिहास आणि शारीरिक तपासणीवरून करता येते आणि थेट शस्त्रक्रिया केली जाऊ शकते. निदान स्पष्ट नसल्यास अल्ट्रासाऊंड मदत करू शकते. निवडक संदिग्ध दुखापतींमध्ये एमआरआय अधिक अचूक असू शकते, पण ती लगेच उपलब्ध असेलच असे नाही. निदान स्पष्ट असेल तर प्रतिमांकन तपासण्यांमुळे उपचारांना अनावश्यक विलंब होऊ नये.

पेनाइल फ्रॅक्चरचा उपचार कसा केला जातो?

शिफारस केलेला उपचार म्हणजे शस्त्रक्रियेद्वारे तपासणी करून ट्युनिका अल्ब्युजिनियामधील फट शरीरात विरघळणाऱ्या टाक्यांनी शिवणे. शल्यचिकित्सक रक्तसंचय काढतो, फट नेमकी कुठे आहे ते ओळखतो आणि आवश्यक असल्यास संबंधित मूत्रमार्गाची दुखापत तपासतो व दुरुस्त करतो. EAU मार्गदर्शक सूचना शक्य तितक्या लवकर दुरुस्तीचे समर्थन करते—शक्यतो रुग्णालयात आल्यानंतर 24 तासांच्या आत. मात्र रुग्ण उशिरा आला म्हणून शस्त्रक्रिया टाळू नये.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• पेनाइल फ्रॅक्चर शस्त्रक्रियेनंतर पुन्हा लैंगिक संबंध करता येतात का?
• पेरोनीज डिसीज: लक्षणे, कारणे आणि उपचार
• लिंगाचा वाकडेपणा: मूत्ररोगतज्ज्ञाला कधी दाखवावे?
• इरेक्टाइल डिसफंक्शन: कारणे, तपासण्या आणि उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Trauma: Urogenital Trauma – Penile Trauma. 2026 https://uroweb.org/guidelines/urological-trauma/chapter/urogenital-trauma-guidelines
• Hardesty J, Burns RT, Soyster ME, Mellon MJ, Bernie HL. A review of the literature and proposed algorithm for penile fracture management. Sex Med Rev. 2024;12(1):100-105. doi:10.1093/sxmrev/qead041.
• Subrata HN, Warli SM. What are the risk factors for erectile dysfunction following penile fracture surgery? A systematic review and meta-analysis. Arch Ital Urol Androl. 2025;97(3). doi:10.4081/aiua.2025.14195.