TURP शस्त्रक्रियेनंतर कॅथेटर असणे सामान्य आहे. ही एक मऊ नळी असते जी लघवीच्या मार्गातून मूत्राशयात घातली जाते, जेणेकरून लघवी बाहेर पडत राहावी आणि प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेनंतर रक्त किंवा लहान गुठळ्या धुऊन बाहेर येऊ शकाव्यात. बहुतेक रुग्णांमध्ये लघवीचा रंग, रक्तस्राव आणि बरे होण्याची प्रगती पाहून 1-3 दिवसांत कॅथेटर काढला जातो. लघवीत थोडे रक्त, जळजळ, अचानक लघवीची तीव्र इच्छा, कॅथेटरच्या बाजूने थोडी लघवी गळणे आणि ब्लॅडर स्पॅझम्स होऊ शकतात. पण लघवी बॅगेत येणे थांबले, रक्त खूप गडद लाल झाले, गुठळ्यांमुळे प्रवाह बंद झाला, ताप आला किंवा कॅथेटर काढल्यानंतर लघवीच झाली नाही, तर तातडीने युरोलॉजिस्टशी संपर्क साधा.

TURP शस्त्रक्रियेनंतर कॅथेटर का लागतो?

TURP [ट्रान्सयुरेथ्रल रिसेक्शन ऑफ द प्रोस्टेट] मध्ये लघवीचा अडथळा निर्माण करणारा प्रोस्टेटचा आतील भाग लघवीच्या मार्गातून काढला जातो. बाहेरून कोणताही चिरा नसतो; मात्र प्रोस्टेटच्या आतल्या चॅनेलमध्ये भरून येणारी कच्ची जखमेची पृष्ठभाग राहते.

यामुळे शस्त्रक्रियेनंतर काही रक्त आणि लहान गुठळ्या मूत्राशयात येऊ शकतात. कॅथेटर तीन प्रकारे मदत करतो:

• प्रोस्टेटचा भाग स्थिर होत असताना लघवीचा प्रवाह सुरू ठेवतो.
• रक्त किंवा गुठळ्या असल्यास ब्लॅडर इरिगेशन [निर्जंतुक द्रवाने मूत्राशय धुणे] करता येते.
• शस्त्रक्रियेनंतर लघवीचा रंग पाहणे रुग्णालयातील टीमला सोपे जाते.

EAU च्या रुग्ण-माहितीनुसार TURPनंतर मूत्राशय रिकामे राहावे आणि रक्ताच्या गुठळ्या तयार होऊ नयेत म्हणून ब्लॅडर फ्लश करता यावा यासाठी कॅथेटर ठेवला जातो.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, कॅथेटर ही गुंतागुंत नाही. तो सुरक्षितपणे बरे होण्याच्या प्रक्रियेचा भाग आहे.

TURPनंतर कॅथेटर किती दिवस ठेवला जातो?

अनेक रुग्णांमध्ये कॅथेटर 24-72 तासांनी काढला जातो. EAUच्या रुग्ण मार्गदर्शनानुसार TURPनंतर साधारण 1-3 दिवस कॅथेटर राहतो; नेमका कालावधी बरे होण्याची प्रगती आणि सर्जनच्या निर्णयावर अवलंबून असतो.

पुढील परिस्थितीत कॅथेटर जास्त काळ ठेवावा लागू शकतो:

• लघवी अजूनही लाल असणे किंवा गुठळ्या येणे.
• प्रोस्टेटचा आकार मोठा असणे.
• शस्त्रक्रियेपूर्वी युरिनरी रिटेन्शन झालेले असणे.
• मूत्राशयाचा स्नायू कमकुवत असणे.
• ब्लड थिनर्स घेत असणे.
• डायबेटिस, इन्फेक्शनचा धोका किंवा हृदयविकाराशी संबंधित समस्या असणे.
• कॅथेटर उशिरा काढणे अधिक सुरक्षित आहे असे युरोलॉजिस्टला वाटणे.

कॅथेटर जास्त दिवस राहिला म्हणजे शस्त्रक्रिया अपयशी झाली असा अर्थ होत नाही. अनेकदा मूत्राशय आणि प्रोस्टेटच्या भागाला थोडा अधिक वेळ हवा असतो.

ब्लॅडर इरिगेशन म्हणजे काय?

TURPनंतर काही रुग्णांच्या कॅथेटरला सलाईनची बाटली जोडलेली दिसते. याला ब्लॅडर इरिगेशन म्हणतात.

निर्जंतुक द्रव कॅथेटरच्या एका चॅनेलमधून मूत्राशयात जातो आणि दुसऱ्या चॅनेलमधून रक्त व लहान गुठळ्या घेऊन युरिन बॅगेत बाहेर येतो. सुरुवातीला लघवी लाल दिसू शकते आणि हळूहळू गुलाबी किंवा फिकट होत जाते.

बॅगेत लाल द्रव दिसल्यावर रुग्ण आणि नातेवाईक घाबरतात. पण TURPनंतर पहिल्या दिवशी फक्त रंग पाहणे पुरेसे नाही. अधिक महत्त्वाचा प्रश्न असा आहे: कॅथेटरमधून लघवी मोकळेपणाने येते आहे का?

कॅथेटरमधून लघवी व्यवस्थित येत असेल आणि रंग हळूहळू फिकट होत असेल, तर ते सहसा दिलासादायक असते. लघवी खूप गडद लाल झाली, गुठळ्या वाढल्या किंवा प्रवाह थांबला, तर तातडीने लक्ष देणे आवश्यक आहे.

कॅथेटर असतानाही लघवी लागल्यासारखे का वाटते?

TURPनंतर रुग्णांची ही अतिशय सामान्य चिंता आहे.

कॅथेटर मूत्राशयाच्या आतल्या भागाला स्पर्श करत असतो. त्यावर प्रतिक्रिया म्हणून मूत्राशय अचानक आकुंचन पावू शकतो. त्यामुळे लघवीची तीव्र इच्छा, खालच्या पोटात कळ किंवा कॅथेटरच्या बाजूने लघवी गळणे होऊ शकते. यांना ब्लॅडर स्पॅझम्स म्हणतात.

स्पॅझमच्या वेळी पुढील त्रास होऊ शकतो:

• “मला आत्ताच लघवी करायची आहे” अशी तीव्र भावना.
• खालच्या पोटात दुखणे किंवा कळ येणे.
• कॅथेटरच्या बाजूने लघवी गळणे.
• पेनिसच्या टोकाशी जळजळ होणे.
• अचानक येऊन जाणारी अस्वस्थता.

कॅथेटर योग्य जागी असतानाही असे होऊ शकते. पण मूत्राशय भरल्यासारखे आणि दुखत असेल, तसेच बॅगेत फारच कमी लघवी येत असेल, तर कॅथेटर बंद झाला असण्याची शक्यता आहे.

TURPनंतर कॅथेटर कसा काढला जातो?

कॅथेटर काढण्याची प्रक्रिया सहसा पटकन होते. मूत्राशयात कॅथेटर धरून ठेवणाऱ्या छोट्या बलूनमधील पाणी काढले जाते आणि नळी हळूवार बाहेर काढली जाते.

कॅथेटर काढल्यानंतर सहसा तुम्हाला लघवी करण्यास सांगितले जाते. डॉक्टर किंवा नर्स पुढील गोष्टी पाहू शकतात:

• लघवी नैसर्गिकरीत्या सुरू होते का.
• लघवीची धार किती चांगली आहे.
• लघवीत खूप रक्त आहे का.
• दुखणे किंवा युरिनरी रिटेन्शन आहे का.
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन स्कॅनची गरज आहे का.

BAUSच्या रुग्ण माहितीनुसार काही रुग्णांना या टप्प्यावर लघवी होऊ शकत नाही आणि त्यांना काही काळासाठी पुन्हा कॅथेटर लावावा लागू शकतो.

हे त्रासदायक वाटू शकते, पण अनेकदा ही समस्या तात्पुरती असते.

कॅथेटर काढल्यानंतरचे पहिले 48 तास

कॅथेटर काढल्यानंतरचे पहिले दोन दिवस थोडे अस्थिर वाटू शकतात. याचा अर्थ नेहमीच काहीतरी चुकीचे आहे असे नसते.

पुढील त्रास होऊ शकतात:

• लघवी करताना जळजळ.
• वारंवार लघवी होणे.
• अचानक लघवीची तीव्र इच्छा होणे.
• शौचालयापर्यंत पोहोचण्यापूर्वी थोडी लघवी गळणे.
• लघवीत थोडे रक्त दिसणे.
• लहान गुठळ्या येणे.
• सुरुवातीला लघवीची धार थोडी कमी असणे.

लघवी करण्यासाठी खूप जोर लावू नका. लघवी नैसर्गिकरीत्या येऊ द्या. जास्त जोर लावल्याने रक्तस्राव वाढू शकतो.

लघवी होत नसेल, मूत्राशय भरल्यामुळे खालचे पोट दुखत असेल, ताप आला किंवा गुठळ्यांसह खूप लाल लघवी होत असेल, तर युरोलॉजिस्टशी संपर्क साधा.

NIDDKनुसार अक्यूट युरिनरी रिटेन्शन म्हणजे लघवी न होणे; त्यासोबत अनेकदा खालच्या पोटात दुखू शकते आणि अशावेळी वेळेवर वैद्यकीय उपचार आवश्यक असतात.

कॅथेटर काढल्यानंतर लघवीत रक्त

कॅथेटर काढल्यानंतर लघवीत थोडे रक्त दिसणे सामान्य आहे. लघवी गुलाबी, फिकट लाल किंवा चहासारखी तपकिरी दिसू शकते.

पुढील परिस्थितीत रक्त थोडे वाढू शकते:

• नेहमीपेक्षा जास्त चालणे.
• शौचाच्या वेळी जोर लावणे.
• खडबडीत रस्त्यावरून प्रवास करणे.
• खूप कमी पाणी पिणे.
• ब्लड थिनर्स पुन्हा सुरू करणे.
• प्रोस्टेटचा चॅनेल भरून येताना ऊतींचे छोटे तुकडे सुटणे.

NHS Informनुसार TURPनंतर साधारण 1-2 आठवड्यांनी प्रोस्टेटच्या भागावर तयार झालेली खपली सुटताना लघवीतील रक्त तात्पुरते वाढू शकते.

असा उशिरा होणारा सौम्य रक्तस्राव विश्रांती आणि पुरेसे द्रव घेतल्याने अनेकदा कमी होतो. पण भरपूर रक्त, गुठळ्या किंवा लघवीचा प्रवाह बंद होणे सामान्य नाही.

घरी कॅथेटरची काळजी कशी घ्यावी?

काही रुग्ण TURPनंतर कॅथेटरसह घरी जातात. उद्दिष्टे साधी आहेत: लघवीचा प्रवाह सुरू ठेवणे, कॅथेटरला ओढ बसू न देणे आणि इन्फेक्शनचा धोका कमी करणे.

या सूचना पाळा:

• युरिन बॅग नेहमी मूत्राशयाच्या पातळीपेक्षा खाली ठेवा.
• बॅग जमिनीवर ठेवू नका.
• नळी वाकलेली किंवा पिळलेली राहू देऊ नका.
• बॅग पूर्ण भरण्यापूर्वी रिकामी करा.
• कॅथेटर किंवा बॅगला हात लावण्यापूर्वी आणि नंतर हात धुवा.
• सल्ला दिल्यास कॅथेटर मांडीला व्यवस्थित फिक्स करून ठेवा.
• गरज नसताना कॅथेटरची जोडणी उघडू नका.
• डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय कॅथेटरभोवती पावडर, तेल किंवा क्रीम लावू नका.
• कॅथेटर “अॅडजस्ट” करण्यासाठी ओढू नका.
• बद्धकोष्ठता आणि शौचाच्या वेळी जोर लावणे टाळा.

CDCच्या कॅथेटर-काळजी मार्गदर्शनात युरिन बॅग मूत्राशयाच्या पातळीपेक्षा खाली ठेवणे, ती जमिनीला लागू न देणे आणि लघवीचा प्रवाह अडथळ्याविना सुरू ठेवणे यावर भर दिला आहे. NHSदेखील बॅग पूर्ण भरण्यापूर्वी रिकामी करण्याचा सल्ला देते.

कॅथेटरसह चालणे, झोपणे आणि प्रवास

डॉक्टरांनी विश्रांती सांगितली नसेल तर हलके चालणे सहसा योग्य असते. चालल्याने शरीराची हालचाल टिकते आणि आखडलेपणा कमी होतो.

झोपताना:

• बॅग मूत्राशयापेक्षा खाली ठेवा.
• नळीवर झोपू नका.
• नळी मांडीखाली दुमडलेली नाही याची खात्री करा.
• झोपेत वळताना कॅथेटरला ओढ बसणार नाही इतकी नळी सैल ठेवा.

युरोलॉजिस्टने परवानगी दिल्याशिवाय TURPनंतर लगेच लांब किंवा खडबडीत प्रवास टाळा. खराब रस्त्यावर दुचाकीने प्रवास केल्याने अस्वस्थता आणि रक्तस्राव वाढू शकतो. प्रवास करणे आवश्यक असल्यास शक्यतो धक्के कमी बसतील असा प्रवास करा आणि कॅथेटरची नळी नीट फिक्स केलेली ठेवा.

कॅथेटरमुळे इन्फेक्शन होऊ शकते का?

हो. कोणताही युरिनरी कॅथेटर इन्फेक्शनचा धोका वाढवू शकतो, विशेषतः तो जास्त काळ राहिल्यास. CDCनुसार दीर्घकाळ कॅथेटर ठेवणे हे कॅथेटर-असोसिएटेड युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शनचे महत्त्वाचे जोखीम-घटक आहे.

पुढील लक्षणे आली तर डॉक्टरांशी संपर्क साधा:

• ताप.
• थंडी वाजणे.
• जळजळ वाढणे.
• लघवी गढूळ होणे किंवा दुर्गंधी येणे.
• खालच्या पोटात दुखणे.
• खूप अशक्तपणा किंवा गोंधळल्यासारखे वाटणे.
• तापासोबत पाठीत दुखणे.
• मळमळ किंवा उलटी.

घरी उरलेली अँटिबायोटिक्स स्वतःहून सुरू करू नका. लघवीची तपासणी किंवा कल्चरची गरज लागू शकते.

सल्लामसलतीची यादी

पुढील भेटीला येताना हे सोबत आणा:

• TURPनंतरचा रुग्णालयातील उपचारांचा सारांश.
• ऑपरेशन नोट्स उपलब्ध असल्यास.
• कॅथेटर घातल्याची आणि काढल्याची तारीख.
• सध्या सुरू असलेली औषधे.
• ब्लड थिनर्सची माहिती.
• युरिन रुटीन आणि कल्चर अहवाल केला असल्यास.
• क्रिएटिनिन अहवाल.
• रक्तस्राव झाला असल्यास CBC/हिमोग्लोबिन अहवाल.
• केला असल्यास अल्ट्रासाऊंड KUB/PVR अहवाल.
• लागू असल्यास PSA अहवाल.
• डायबेटिस/BP/हृदयविकाराचे अहवाल.
• रक्त कधी येते आणि कधी थांबते असे असल्यास लघवीच्या रंगाचे फोटो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• TURP शस्त्रक्रिया: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि धोके
• TURPनंतर रक्तस्राव: काय सामान्य आहे?
• बायपोलर TURP शस्त्रक्रिया समजून घ्या
• ब्लड थिनर्स घेत असताना प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया
• डायबेटिस असलेल्या रुग्णांमध्ये प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया
• ट्रायल विदाउट कॅथेटर: प्रोस्टेटचा कॅथेटर कधी काढता येतो?
• वाढलेले प्रोस्टेट / बीपीएच उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology Patient Information. Transurethral Resection of the Prostate [TURP] for BPE https://patients.uroweb.org/condition/benign-prostate-enlargement-bpe/surgery-for-bpe/transurethral-resection-of-the-prostate-turp
• British Association of Urological Surgeons. TURP for benign disease patient information https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/Patients/Leaflets/TURP%20for%20benign.pdf
• NHS Inform. Transurethral resection of the prostate [TURP] https://www.nhsinform.scot/tests-and-treatments/surgical-procedures/transurethral-resection-of-the-prostate-turp/
• CDC. Summary of Recommendations: Guideline for Prevention of Catheter-Associated Urinary Tract Infections https://www.cdc.gov/infection-control/hcp/cauti/summary-of-recommendations.html
• NHS. Living with a urinary catheter https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/urinary-catheters/living-with/
• NIDDK. Symptoms & Causes of Urinary Retention https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/urinary-retention/symptoms-causes
• NIDDK. Treatment of Urinary Retention https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/urinary-retention/treatment