TURP ही वाढलेल्या प्रोस्टेटमुळे लघवीच्या मार्गात झालेला अडथळा दूर करण्यासाठी केली जाणारी एंडोस्कोपिक शस्त्रक्रिया आहे. युरोलॉजिस्ट लघवीच्या मार्गातून टेलिस्कोप आत नेऊन अडथळा निर्माण करणारा प्रोस्टेटचा आतील भाग काढतात. त्वचेवर कोणताही चिरा नसतो. TURPमुळे लघवीची कमी धार, जोर लावावा लागणे, मूत्राशय अपूर्ण रिकामे होणे, वारंवार युरिनरी रिटेन्शन आणि कॅथेटरवर अवलंबित्व यामध्ये सुधारणा होऊ शकते. अनेक पुरुषांसाठी मुख्य उद्दिष्ट साधे असते—वारंवार कॅथेटर न लागता आरामात लघवी होणे. बरे होण्यासाठी सहसा काही आठवडे लागतात. तात्पुरती जळजळ, वारंवार लघवी आणि सौम्य रक्तस्राव होऊ शकतो. महत्त्वाच्या जोखमींमध्ये रक्तस्राव, इन्फेक्शन, रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन आणि क्वचित लघवी गळणे किंवा लघवीचा मार्ग अरुंद होणे यांचा समावेश होतो.

TURP शस्त्रक्रिया म्हणजे काय?

TURP म्हणजे ट्रान्सयुरेथ्रल रिसेक्शन ऑफ द प्रोस्टेट.

“ट्रान्सयुरेथ्रल” म्हणजे शस्त्रक्रिया लघवीच्या मार्गातून केली जाते. “रिसेक्शन” म्हणजे ऊतक काढणे. TURPमध्ये लघवीचा प्रवाह अडवणारा प्रोस्टेटचा आतील भाग काढला जातो.

TURP ही बिनाइन प्रोस्टेट वाढ, म्हणजे बीपीएच किंवा BPE, साठी केली जाते. ही प्रोस्टेट कॅन्सरची शस्त्रक्रिया नाही. संपूर्ण प्रोस्टेट काढले जात नाही. ब्लॅडरमधून लघवी सहज बाहेर पडण्यासाठी रुंद मार्ग तयार करणे हे उद्दिष्ट असते.

EAU च्या रुग्ण-माहितीमध्ये TURP ही बिनाइन प्रोस्टेट वाढीसाठीची सामान्य शस्त्रक्रिया म्हणून वर्णन केली आहे; यात प्रोस्टेटचा काही भाग काढून लघवी करणे सोपे केले जाते.

TURP शस्त्रक्रिया कोणाला लागू शकते?

प्रोस्टेट वाढीची लक्षणे तीव्र असतील, औषधांनी पुरेसा फायदा होत नसेल किंवा गुंतागुंती सुरू झाल्या असतील तर TURPचा सल्ला दिला जाऊ शकतो.

पुढीलपैकी काही असल्यास युरोलॉजिस्ट TURPबद्दल चर्चा करू शकतात:

• लघवीची धार खूप कमी.
• लघवीसाठी जोर लावावा लागणे.
• लघवी सुरू-थांबणे.
• लघवीनंतरही आत लघवी उरल्यासारखे वाटणे.
• वारंवार युरिनरी रिटेन्शन.
• वारंवार कॅथेटर घालावा लागणे.
• कॅथेटर काढल्यानंतर लघवी न होणे.
• मूत्राशय अपूर्ण रिकामे होत असल्यामुळे वारंवार युरिन इन्फेक्शन.
• प्रोस्टेटच्या अडथळ्याशी संबंधित ब्लॅडर स्टोन.
• दीर्घकाळ अडथळ्यामुळे किडनीला सूज किंवा किडनीच्या कार्यात बदल.
• इतर कारणे नाकारल्यानंतर वाढलेल्या प्रोस्टेटमधून रक्तस्राव.

NICEनुसार व्हॉइडिंग सिम्प्टम्स तीव्र असतील किंवा औषधे आणि इतर उपाय अपयशी/अनुपयुक्त ठरले असतील तर शस्त्रक्रियेचा विचार केला जातो. बिनाइन प्रोस्टेट वाढीमुळे होणाऱ्या युरिनरी लक्षणांसाठी TURP हा मान्य शस्त्रक्रिया पर्याय आहे.

औषधांपेक्षा TURP कधी अधिक योग्य?

वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी अनेक पुरुषांना औषधांनी चांगला फायदा होतो. अल्फा-ब्लॉकर्स आणि 5-अल्फा रिडक्टेज इनहिबिटर्स हे सामान्य पर्याय आहेत. पण औषधे लक्षणे कमी करतात; अडथळा निर्माण करणारे प्रोस्टेटचे ऊतक प्रत्यक्ष काढत नाहीत.

पुढील परिस्थितीत TURP अधिक योग्य ठरू शकते:

• कॅथेटरवर अवलंबून असणे.
• वारंवार युरिनरी रिटेन्शन.
• लघवीचा प्रवाह खूप कमी.
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन जास्त.
• वारंवार इन्फेक्शन किंवा ब्लॅडर स्टोन.
• योग्य औषधांनंतरही त्रासदायक लक्षणे कायम.
• चक्कर, BP कमी किंवा इजॅक्युलेशनच्या समस्या यांसारखे औषधांचे दुष्परिणाम.
• दीर्घकाळ अडथळ्यामुळे ब्लॅडरवर ताण पडल्याची चिन्हे.

शस्त्रक्रियेचा निर्णय फक्त प्रोस्टेटचा आकार पाहून होत नाही. लहान प्रोस्टेटही कधी तीव्र अडथळा निर्माण करू शकते, तर मोठ्या प्रोस्टेटला लगेच शस्त्रक्रिया आवश्यक असेलच असे नाही. लक्षणे, लघवीचा प्रवाह, रेसिड्युअल युरिन, PSA, अल्ट्रासाऊंड, किडनीचे कार्य, इन्फेक्शन, अॅनेस्थेशियासाठी वैद्यकीय योग्यता आणि रुग्णाची प्राधान्ये यांचा एकत्र विचार केला जातो.

TURP कोणासाठी सर्वोत्तम पर्याय नसेल?

TURP अनेक रुग्णांसाठी उपयुक्त असली तरी प्रत्येकासाठी तीच सर्वोत्तम पद्धत असेल असे नाही.

पुढील परिस्थितीत दुसरा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो:

• प्रोस्टेट खूप मोठे असून HoLEP, एन्युक्लिएशन किंवा सिंपल प्रोस्टेटेक्टॉमी अधिक योग्य असणे.
• रक्तस्रावाचा धोका खूप जास्त असणे.
• काही ब्लड थिनर्स सुरक्षितपणे थांबवता न येणे.
• सक्रिय युरिन इन्फेक्शन आधी उपचाराची गरज असणे.
• प्रोस्टेट कॅन्सरचा संशय आणि पुढील तपासणी आवश्यक असणे.
• मुख्य समस्या अडथळ्यापेक्षा ब्लॅडरचा स्नायू कमकुवत असणे.
• अॅनेस्थेशियासाठी वैद्यकीयदृष्ट्या योग्य नसणे.
• स्पष्ट अडथळा नसताना मुख्यतः अचानक/वारंवार लघवीची तक्रार असणे.

TURPपूर्वी सहसा कोणत्या तपासण्या लागतात?

• युरिन रूटीन आणि युरिन कल्चर.
• किडनीचे कार्य पाहण्यासाठी सिरम क्रिएटिनिन.
• योग्य परिस्थितीत PSA तपासणी.
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिनसह अल्ट्रासाऊंड KUB/प्रोस्टेट.
• लघवीचा प्रवाह मोजण्यासाठी युरोफ्लोमेट्री.
• ECG, गरजेनुसार छातीची तपासणी आणि अॅनेस्थेशिया वैद्यकीय योग्यता.
• ब्लड शुगर आणि BP तपासणी.
• अॅस्पिरिन, क्लोपिडोग्रेल, वॉरफरिन, एपिक्साबॅन किंवा रिव्हारॉक्साबॅनसारख्या ब्लड थिनर्सचा आढावा.

प्रत्येकाला सिस्टोस्कोपी किंवा युरोडायनॅमिक तपासणी आवश्यक नसते. निदान स्पष्ट नसल्यास, पूर्वी शस्त्रक्रिया झालेली असल्यास, लक्षणे वेगळी असल्यास किंवा ब्लॅडरचा स्नायू कमकुवत असल्याचा संशय असल्यास त्या उपयोगी पडू शकतात.

TURP शस्त्रक्रिया कशी केली जाते?

TURP सहसा स्पायनल किंवा जनरल अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते.

युरोलॉजिस्ट पेनिसमधून युरेथ्रामध्ये रिसेक्टोस्कोप नावाचा बारीक ऑपरेटिंग टेलिस्कोप घालतात. ब्लॅडर आणि प्रोस्टेटचा भाग पाहिला जातो. छोट्या इलेक्ट्रिक लूपच्या मदतीने अडथळा निर्माण करणारे प्रोस्टेटचे ऊतक आतून शेव्ह करून काढले जाते. प्रक्रियेदरम्यान रक्तस्रावाची ठिकाणे सील केली जातात.

काढलेले प्रोस्टेटचे छोटे तुकडे ब्लॅडरमध्ये धुवून शेवटी बाहेर काढले जातात. हे ऊतक सहसा मायक्रोस्कोपखाली पॅथॉलॉजी तपासणीसाठी पाठवले जाते.

BAUSनुसार TURP ही स्पायनल किंवा जनरल अॅनेस्थेशियाखाली रिसेक्टोस्कोप आणि वायर लूप वापरून अडथळा निर्माण करणारे प्रोस्टेटचे ऊतक काढण्याची आणि रक्तस्रावाची ठिकाणे सील करण्याची प्रक्रिया आहे.

त्वचेवर चिरा किंवा टाके असतात का?

नाही. TURP नैसर्गिक लघवीच्या मार्गातून केली जाते. पोटावर चिरा किंवा त्वचेवर टाके नसतात.

मात्र TURP ही तरीही आतून केली जाणारी खरी शस्त्रक्रिया आहे. प्रोस्टेटच्या आतील भागावर काही काळ कच्ची जखम राहते. म्हणून बरे होताना सौम्य रक्तस्राव, जळजळ आणि लघवीची अचानक गरज जाणवू शकते.

TURP विरुद्ध लेझर प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया

अनेक वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी TURP ही प्रमाणित आणि दीर्घकाळ वापरली गेलेली शस्त्रक्रिया आहे. मोठे प्रोस्टेट, रक्तस्रावाचा अधिक धोका किंवा विशिष्ट शस्त्रक्रियात्मक कारणे असलेल्या निवडक रुग्णांमध्ये HoLEP किंवा लेझर व्हेपोरायझेशनसारख्या पद्धती निवडल्या जाऊ शकतात.

सर्वोत्तम पर्याय पुढील गोष्टींवर अवलंबून असतो:

• प्रोस्टेटचा आकार.
• कॅथेटरवर अवलंबित्व.
• रक्तस्रावाचा धोका.
• ब्लड थिनर वापर.
• ब्लॅडरची स्थिती.
• उपकरणांची उपलब्धता.
• सर्जनचा अनुभव.
• खर्च आणि रुग्णालयाची सुविधा.
• इजॅक्युलेशनसह रुग्णाची वैयक्तिक प्राधान्ये.

चांगल्या सल्लामसलतीत “सर्वांसाठी TURP” किंवा “सर्वांसाठी लेझर” असे उत्तर नसते. रुग्णाची अॅनाटॉमी, वैद्यकीय धोका आणि उद्दिष्टांशी जुळणारी शस्त्रक्रिया हीच योग्य शस्त्रक्रिया असते.

TURPनंतर कॅथेटर आणि रुग्णालयात राहण्याचा कालावधी

TURPनंतर पेनिसमधून ब्लॅडरमध्ये युरिनरी कॅथेटर ठेवला जातो. त्यातून लघवी बाहेर येते आणि गरज असल्यास ब्लॅडर इरिगेशन करता येते.

ब्लॅडर इरिगेशन म्हणजे कॅथेटरमधून सलाईनने ब्लॅडर धुणे, जेणेकरून रक्ताच्या गुठळ्यांनी कॅथेटर बंद होऊ नये. सुरुवातीला लघवी गुलाबी किंवा लाल दिसू शकते आणि हळूहळू स्वच्छ होते.

लघवीचा रंग, रक्तस्राव, डायबेटीस, हृदयविकार, ब्लड थिनरचा इतिहास, शस्त्रक्रियेपूर्वी कॅथेटर होता का आणि ब्लॅडरची ताकद यानुसार बहुतेक रुग्ण सुमारे 1-3 दिवस रुग्णालयात राहतात.

लघवी पुरेशी स्वच्छ झाल्यावर कॅथेटर काढला जातो. कॅथेटर काढल्यानंतर सुरुवातीच्या काही वेळा लघवी करताना अस्वस्थता, अचानक गरज किंवा वारंवारता जाणवू शकते. याचा अर्थ शस्त्रक्रिया अपयशी झाली असा होत नाही.

TURP शस्त्रक्रियेचे फायदे

• लघवीची धार सुधारणे.
• जोर लावण्याची गरज कमी करणे.
• ब्लॅडर अधिक चांगले रिकामे होण्यास मदत.
• रेसिड्युअल युरिन कमी करणे.
• वारंवार रिटेन्शनचे एपिसोड कमी करणे.
• कॅथेटरवर अवलंबून असलेल्या काही रुग्णांना पुन्हा स्वतः लघवी करता येण्यास मदत.
• निवडक रुग्णांमध्ये अडथळ्याशी संबंधित इन्फेक्शन किंवा ब्लॅडर स्टोनचा धोका कमी करणे.
• रात्रीची लघवी अपूर्ण ब्लॅडर एम्प्टिंगमुळे असेल तर झोप सुधारणे.

लघवीची धार अनेकदा लवकर सुधारते; पण अचानक लघवी आणि वारंवारता सुधारायला जास्त वेळ लागू शकतो. ब्लॅडर अनेक वर्षे चिडलेला असेल तर अडथळा काढल्यानंतरही शांत होण्यासाठी काही आठवडे ते महिने लागू शकतात.

TURPनंतर बरे होण्याची वेळरेषा

दीर्घकाळ युरिनरी रिटेन्शन, डायबेटीस, युरिन इन्फेक्शन, खूप मोठे प्रोस्टेट, ब्लड थिनर वापर किंवा ब्लॅडरचा स्नायू कमकुवत असल्यास बरे होण्यास अधिक वेळ लागू शकतो.

TURPनंतर काय सामान्य मानले जाते?

• लघवी करताना सौम्य जळजळ.
• वारंवार लघवी.
• अचानक लघवीची तीव्र गरज.
• लघवीत थोडे रक्त.
• कधीकधी छोट्या गुठळ्या.
• शौचालयापर्यंत पोहोचण्याआधी तात्पुरती लघवी गळणे.
• काही दिवस थकवा.
• धार सुधारलेली पण ब्लॅडर अजून चिडलेला असणे.

लक्षणे काही दिवस कमी-जास्त होऊ शकतात. दोन दिवस बरे वाटल्यानंतर जास्त चालणे, शौचाला जोर लावणे किंवा प्रवासानंतर पुन्हा गुलाबी लघवी दिसू शकते. बरे होण्याच्या काळात असे होऊ शकते.

TURPचे धोके आणि दुष्परिणाम

सामान्य तात्पुरते परिणाम

• लघवी करताना जळजळ.
• अचानक लघवी आणि वारंवारता.
• सौम्य रक्तस्राव.
• छोट्या रक्ताच्या गुठळ्या.
• कॅथेटरमुळे अस्वस्थता.
• तात्पुरती लघवी गळणे.
• ब्लॅडर स्पॅझम्स.

महत्त्वाचे पण तुलनेने कमी सामान्य धोके

• युरिन इन्फेक्शन.
• शस्त्रक्रियेनंतर ताप.
• रक्ताच्या गुठळ्यांनी कॅथेटर बंद होणे.
• ब्लॅडर वॉशची गरज.
• कॅथेटर काढल्यानंतर तात्पुरती लघवी न होणे.
• क्वचित रक्त चढवावे लागणे.
• युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, म्हणजे लघवीचा मार्ग अरुंद होणे.
• ब्लॅडर नेक अरुंद होणे.
• भविष्यात पुन्हा प्रक्रिया लागू शकणे.

लैंगिक दुष्परिणाम

सर्वात सामान्य लैंगिक दुष्परिणाम म्हणजे रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन. ऑर्गॅझमच्या वेळी वीर्य पेनिसमधून बाहेर येण्याऐवजी ब्लॅडरमध्ये मागे जाते. नंतर ते लघवीसोबत निरुपद्रवीपणे बाहेर पडते.

ऑर्गॅझम होऊ शकतो, पण इजॅक्युलेशन ड्राय किंवा कमी होते. पुढे मूल हवे असलेल्या पुरुषांसाठी हे महत्त्वाचे आहे. फर्टिलिटी महत्त्वाची असल्यास शस्त्रक्रियेपूर्वी चर्चा करा.

इजॅक्युलेशनमधील बदलांपेक्षा इरेक्शनच्या समस्या कमी सामान्य असतात. वय, डायबेटीस, BP, हृदयविकार, धूम्रपान, चिंता आणि आधीची इरेक्शनची गुणवत्ता यांनाही लैंगिक पुनर्प्राप्तीवर परिणाम होतो.

क्वचित गंभीर धोके

• लक्षणीय रक्तस्राव.
• कायम राहणारी युरिनरी इनकॉन्टिनन्स.
• तीव्र इन्फेक्शन.
• अॅनेस्थेशियाशी संबंधित गुंतागुंत.
• विशेषतः जुन्या मोनोपोलर तंत्रात आणि लांब शस्त्रक्रियेत फ्लुइड/इलेक्ट्रोलाइटशी संबंधित समस्या.

आधुनिक बायपोलर TURPमुळे जुन्या मोनोपोलर TURPच्या तुलनेत द्रवाशी संबंधित काही धोके कमी झाले आहेत. तरी सुरक्षितता प्रोस्टेटचा आकार, शस्त्रक्रियेचा कालावधी, रुग्णाची वैद्यकीय योग्यता आणि सर्जनच्या निर्णयावर अवलंबून असते.

TURPमुळे रात्रीची लघवी पूर्णपणे बंद होईल का?

नेहमीच नाही.

रात्रीची लघवी मुख्यतः प्रोस्टेटचा अडथळा आणि ब्लॅडर अपूर्ण रिकामे होण्यामुळे असेल तर TURPचा फायदा होतो. पण डायबेटीस, संध्याकाळी जास्त पाणी, चहा/कॉफी, झोपेचा त्रास, घोरणे किंवा स्लीप अॅपनिया, पायांची सूज, ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडर, किडनी/हृदयाचे आजार किंवा काही औषधे यांमुळेही रात्री लघवी लागू शकते.

म्हणून TURPनंतर धार स्पष्टपणे सुधारली तरी रात्रीची वारंवार लघवी कायम राहिल्यास स्वतंत्र तपासणी लागू शकते.

TURPनंतर पुनर्तपासणी

लघवीची धार चांगली असली तरी पुनर्तपासणी महत्त्वाची आहे.

युरोलॉजिस्ट पुढील गोष्टी तपासू शकतात:

• युरिनरी लक्षणे.
• लघवीचा प्रवाह.
• गरज असल्यास रेसिड्युअल युरिन.
• इन्फेक्शनची लक्षणे.
• रक्तस्राव कमी होत आहे का.
• काढलेल्या प्रोस्टेटच्या ऊतींचा पॅथॉलॉजी अहवाल.
• प्रोस्टेटची औषधे बंद करता येतील का.
• कायम असलेली अचानक लघवी, लघवी गळणे किंवा रात्रीची लघवी.

TURPपूर्वी बराच काळ अचानक लघवी आणि वारंवारता असलेल्या काही रुग्णांना शस्त्रक्रियेनंतर तात्पुरती ब्लॅडर शांत करणारी औषधे लागू शकतात.

तीव्र प्रोस्टेट लक्षणे, वारंवार कॅथेटरायझेशन, युरिनरी रिटेन्शन किंवा प्रोस्टेट औषधांनी पुरेसा फायदा नसेल तर TURP, बायपोलर TURP, HoLEP, पुढे औषधोपचार किंवा दुसरा पर्याय यापैकी काय योग्य आहे हे युरोलॉजिस्ट ठरवू शकतात.

सल्लामसलतीसाठी काय घेऊन यावे?

• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिनसह USG KUB/प्रोस्टेट अहवाल.
• PSA अहवाल.
• युरिन रूटीन आणि युरिन कल्चर.
• सिरम क्रिएटिनिन अहवाल.
• केली असल्यास युरोफ्लोमेट्री अहवाल.
• सध्याची प्रोस्टेट औषधे.
• ब्लड थिनर आणि हृदयाच्या औषधांची यादी.
• युरिनरी रिटेन्शन झाले असल्यास कॅथेटरची माहिती किंवा रुग्णालयातील उपचारांचा सारांश.
• डायबेटीस, BP, हृदय किंवा किडनीचे अहवाल.
• असल्यास पूर्वीची प्रोस्टेट बायोप्सी किंवा MRI प्रोस्टेट अहवाल.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी शस्त्रक्रिया कधी आवश्यक?
• बायपोलर TURP शस्त्रक्रिया समजून घ्या
• TURP विरुद्ध HoLEP: कोणती चांगली?
• HoLEP शस्त्रक्रिया: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि फायदे
• TURPनंतर कॅथेटर
• TURPनंतर रक्तस्राव: काय सामान्य?
• प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेनंतर रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन
• ब्लड थिनर्स घेत असताना प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया
• डायबेटीस असलेल्या रुग्णांमध्ये प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया
• प्रोस्टेट वाढ / बीपीएच
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology Patient Information. Transurethral Resection of the Prostate for Benign Prostate Enlargement https://patients.uroweb.org/condition/benign-prostate-enlargement-bpe/surgery-for-bpe/transurethral-resection-of-the-prostate-turp
• British Association of Urological Surgeons. TURP for Benign Disease https://www.baus.org.uk/patients/information_leaflets/179/resection_of_prostate_turp_for_benign_disease
• NICE Clinical Guideline CG97. Lower Urinary Tract Symptoms in Men: Management https://www.nice.org.uk/guidance/cg97
• European Association of Urology Guidelines. Management of Non-neurogenic Male Lower Urinary Tract Symptoms https://uroweb.org/guidelines/management-of-non-neurogenic-male-luts
• American Urological Association Guideline. Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/bph-guideline