प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेनंतर रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन म्हणजे ऑर्गॅझमच्या वेळी वीर्य पेनिसमधून बाहेर येण्याऐवजी मागे मूत्राशयात जाणे. TURP, HoLEP, बायपोलर प्रोस्टेट सर्जरी आणि काही लेझर प्रोस्टेट सर्जरीनंतर हे सामान्य आहे. हे सहसा धोकादायक नसते, मूत्राशयाला इजा करत नाही आणि लैंगिक क्षमता संपली असा अर्थ होत नाही. बहुतेक पुरुषांना इरेक्शन आणि ऑर्गॅझम होऊ शकतो. मुख्य बदल एवढाच असतो की क्लायमॅक्सच्या वेळी वीर्य खूप कमी किंवा अजिबात दिसत नाही; याला अनेकदा ड्राय ऑर्गॅझम म्हणतात. गर्भधारणेचा विचार करत असाल तर हा मुद्दा विशेष महत्त्वाचा ठरतो.

थोडक्यात उत्तर

वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी TURP, HoLEP किंवा प्रोस्टेट लेझर सर्जरी झाली असेल, तर ऑर्गॅझमनंतर वीर्य कमी होणे किंवा अजिबात न दिसणे अनेकदा अपेक्षित असते.

याचा अर्थ असा नाही की:

• शस्त्रक्रिया अपयशी झाली आहे.
• स्पर्म धोकादायकरीत्या शरीरात अडकले आहेत.
• सेक्सच्या वेळी लघवी वीर्यात मिसळत आहे.
• तुमची इरेक्शनची क्षमता संपली आहे.
• तुमचे टेस्टोस्टेरोन कमी झाले आहे.

याचा अर्थ एवढाच की इजॅक्युलेशनच्या वेळी सामान्यतः बंद होणारा ब्लॅडर नेक आता अधिक उघडा राहतो. हा उघडा मार्ग लघवीचा प्रवाह सुधारतो; पण वीर्य पेनिसकडे पुढे जाण्याऐवजी मागे मूत्राशयात जाऊ शकते.

नेमके काय बदलते?

हा फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. अनेक पुरुष “डॉक्टर, माझी सेक्स पॉवर गेली” असे म्हणतात; पण प्रत्यक्ष समस्या इरेक्शनची नसून वीर्य कोणत्या दिशेने जाते याची असते.

प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेनंतर रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन का होते?

प्रोस्टेट मूत्राशयाच्या खाली लघवीच्या नळीभोवती असतो. वाढलेल्या प्रोस्टेटच्या शस्त्रक्रियेत युरोलॉजिस्ट अडथळा निर्माण करणाऱ्या प्रोस्टेटच्या आतील ऊती काढतात किंवा मार्ग रुंद करतात.

हा रुंद मार्ग लघवीसाठी फायदेशीर असतो; मात्र ब्लॅडर नेकच्या एकमार्गी झडपेसारख्या कामावर परिणाम होऊ शकतो. ऑर्गॅझमच्या वेळी वीर्य पेनिसमधून पुढे जाण्याऐवजी सोपा मार्ग घेऊन मागे मूत्राशयात जाते.

नंतर हे वीर्य लघवीसोबत बाहेर पडते. त्यामुळे सेक्स किंवा हस्तमैथुनानंतर लघवी थोडी गढूळ दिसू शकते.

वेगवेगळ्या प्रोस्टेट प्रक्रियांनंतर हे किती सामान्य आहे?

याची शक्यता प्रोस्टेटचा आकार, शरीररचना, मिडल लोब, शस्त्रक्रियेची पद्धत आणि शस्त्रक्रियेचे उद्दिष्ट यावर अवलंबून असते.

BAUSच्या माहितीनुसार TURP, HoLEP आणि ग्रीनलाइट प्रोस्टेट सर्जरीनंतर रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन हा सामान्य परिणाम आहे. EAU मार्गदर्शक तत्त्वांमध्येही BPH सर्जरी निवडताना इजॅक्युलेशनवर होणाऱ्या परिणामाबद्दल पुरुषांना आधी समजावून सांगण्यावर भर दिला आहे.

हे कायमचे असते का?

TURP किंवा HoLEPनंतर रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन अनेकदा दीर्घकाळ टिकते आणि कायमचेही असू शकते.

कारण शस्त्रक्रियेमुळे शरीररचनेत बदल झालेला असतो. शस्त्रक्रियेत उघडलेला ब्लॅडर नेक औषधांनी पुन्हा विश्वासार्हरीत्या बंद करता येत नाही.

पण टॅम्सुलोसिन किंवा सिलोदोसीनसारख्या प्रोस्टेटच्या औषधांमुळे वीर्य कमी झाले असेल, तर डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली औषध बदलल्यावर सुधारणा होऊ शकते. विशेषतः लघवीची तीव्र लक्षणे किंवा पूर्वी युरिनरी रिटेन्शन झाले असेल तर प्रोस्टेटची औषधे स्वतःहून बंद करू नका.

याचा इरेक्शनवर परिणाम होतो का?

सहसा रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशनचा इरेक्शनवर थेट परिणाम होत नाही.

इरेक्शनवर रक्तपुरवठा, नर्व्ह्ज, डायबेटिसचे नियंत्रण, BP, हृदयाचे आरोग्य, झोप, ताण, औषधे आणि हार्मोन्स यांचा परिणाम होतो. इजॅक्युलेशन हे वीर्य बाहेर पडण्याची प्रक्रिया आणि ब्लॅडर नेक बंद होण्यावर अवलंबून असते.

म्हणून एखाद्या पुरुषाला पुढीलपैकी कोणतीही स्थिती असू शकते:

• चांगले इरेक्शन, पण ड्राय ऑर्गॅझम.
• कमकुवत इरेक्शन, पण वीर्य सामान्य.
• चांगला ऑर्गॅझम, पण वीर्य न दिसणे.
• औषधे, शस्त्रक्रिया किंवा वयानुसार बदलांमुळे वीर्याचे प्रमाण कमी होणे.

शस्त्रक्रियेनंतर इरेक्शन कमकुवत झाले असेल तर ते फक्त रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशनमुळेच झाले असे गृहीत धरू नका. लैंगिक आरोग्याची स्वतंत्र तपासणी आवश्यक असू शकते.

याचा लैंगिक आनंद किंवा पुरुषत्वावर परिणाम होतो का?

वैद्यकीयदृष्ट्या रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन सहसा निरुपद्रवी असते. मात्र भावनिकदृष्ट्या काही पुरुषांना ते त्रासदायक वाटू शकते.

काही पुरुषांना वीर्य न दिसल्यामुळे ऑर्गॅझम अपूर्ण वाटतो. काहींना जोडीदार गैरसमज करेल अशी भीती वाटते. शस्त्रक्रियेपूर्वी हा दुष्परिणाम समजावून सांगितला नसेल तर काहींना चिंता वाटू शकते.

ही प्रतिक्रिया समजण्यासारखी आहे. याचा अर्थ शस्त्रक्रिया चुकीची झाली किंवा पुरुष कमकुवत झाला असा नाही. हा दुष्परिणाम नीट समजावून सांगणे आवश्यक आहे—शक्यतो शस्त्रक्रियेपूर्वीच.

बरे होताना काय सामान्य असू शकते?

प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेनंतर पुढील गोष्टी सामान्य असू शकतात:

• ऑर्गॅझमनंतर वीर्य कमी किंवा अजिबात न दिसणे.
• ऑर्गॅझमनंतर लघवी गढूळ दिसणे.
• लघवी करताना सौम्य जळजळ.
• काही आठवडे वारंवार लघवी आणि अचानक लघवीची घाई.
• बरे होताना लघवीत थोडे रक्त.
• लैंगिक संबंध पुन्हा सुरू केल्यानंतरच वीर्यातील बदल लक्षात येणे.

पहिल्या काही दिवसांवरून अंतिम निष्कर्ष काढू नका. सुरुवातीच्या काळात सूज, कॅथेटरमुळे चिडचिड, प्रोस्टेटच्या आतली खपली सुटणे आणि चिंता यांचा परिणाम होऊ शकतो.

काय सामान्य नाही?

पुढीलपैकी काही असल्यास तातडीने युरोलॉजिस्टशी संपर्क साधा:

• ताप किंवा थंडी वाजणे.
• लघवी पूर्णपणे बंद होणे
• खूप रक्तस्राव किंवा रक्ताच्या गुठळ्या.
• लघवी करताना तीव्र जळजळ.
• खालच्या पोटात तीव्र वेदना
• सुरुवातीला सुधारल्यानंतर लघवीची धार पुन्हा कमी होत जाणे.
• इजॅक्युलेशनच्या वेळी वेदना.
• बरे झाल्यानंतरही वीर्य किंवा लघवीत वारंवार रक्त दिसणे.
• नवीन आणि तीव्र इरेक्शनची समस्या.
• प्रोस्टेट सर्जरी किंवा औषधांचे कारण नसताना ड्राय ऑर्गॅझम होणे.

TURP किंवा HoLEPनंतर ड्राय ऑर्गॅझम अनेकदा अपेक्षित असतो. स्पष्ट कारण नसताना ड्राय ऑर्गॅझम होत असेल तर तपासणी आवश्यक आहे.

गर्भधारणेवर याचा काय परिणाम होतो?

रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशनमुळे नैसर्गिकरीत्या गर्भधारणा होणे कठीण होऊ शकते, कारण संभोगाच्या वेळी स्पर्म पेनिसमधून बाहेर येत नाहीत.

पण याचा अर्थ स्पर्म तयार होणे बंद झाले असा नेहमीच नसतो. टेस्टिसमध्ये स्पर्म सामान्यपणे तयार होत असू शकतात; समस्या त्यांना बाहेर पोहोचवण्याची असते.

पुढे मूल होण्याची योजना असेल तर प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेपूर्वी युरोलॉजिस्टला नक्की सांगा. पर्यायांमध्ये पुढील गोष्टींचा विचार होऊ शकतो:

• शस्त्रक्रियेपूर्वी सीमेन अॅनालिसिस.
• शस्त्रक्रियेपूर्वी स्पर्म फ्रीझिंग.
• योग्य असल्यास इजॅक्युलेशन जपणारी प्रक्रिया निवडणे.
• स्पर्म शोधण्यासाठी ऑर्गॅझमनंतर लघवीची तपासणी.
• निवडक जोडप्यांमध्ये IUI, IVF किंवा ICSIसारखे फर्टिलिटी उपचार.

AUA/ASRMच्या पुरुष वंध्यत्व मार्गदर्शनानुसार पुरुषांच्या प्रजनन तपासणीत सीमेन अॅनालिसिस महत्त्वाचा आहे. काही शस्त्रक्रियेनंतर वीर्य बाहेर न येत असल्यास आणि गर्भधारणेची चिंता असल्यास ऑर्गॅझमनंतरच्या लघवीत स्पर्म तपासण्याचाही उपयोग होऊ शकतो.

शस्त्रक्रियेपूर्वी रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन टाळता येते का?

कधीकधी हो, पण नेहमीच नाही.

म्हणूनच शस्त्रक्रियेपूर्वीचे समुपदेशन महत्त्वाचे आहे. इजॅक्युलेशन जपणे तुमच्यासाठी महत्त्वाचे असेल तर ते स्पष्टपणे सांगा. सर्जनला आपोआप ही तुमची प्राथमिकता माहीत असेल असे समजू नका.

युरोलॉजिस्ट पुढील गोष्टींचा विचार करतात:

• प्रोस्टेटचा आकार
• मिडल लोब.
• अडथळ्याची तीव्रता.
• पूर्वी युरिनरी रिटेन्शन झाले आहे का.
• मूत्राशयाचे कार्य.
• PSA आणि कॅन्सरचा संशय.
• रक्तस्रावाचा धोका.
• उपलब्ध तंत्रज्ञान.
• वय आणि पुढे मूल होण्याची योजना.

निवडक पुरुषांमध्ये इजॅक्युलेशन जपणारे पर्याय शक्य असू शकतात. मात्र ते प्रत्येकासाठीच अधिक चांगले असतात असे नाही. प्रोस्टेट खूप मोठा असेल, कॅथेटरवर अवलंबून युरिनरी रिटेन्शन असेल, ब्लॅडर स्टोन किंवा किडनीला सूज असेल तर ड्राय ऑर्गॅझमचा धोका जास्त असला तरी अधिक ठोस शस्त्रक्रिया आवश्यक असू शकते.

सर्वात चांगली प्रोस्टेट सर्जरी म्हणजे केवळ लैंगिक दुष्परिणाम सर्वात कमी असलेली सर्जरी नव्हे. लघवीचा अडथळा किती कमी होईल, सुरक्षितता, दीर्घकालीन परिणाम, गर्भधारणेची उद्दिष्टे आणि शरीररचना यांचा समतोल साधणारी पद्धत योग्य ठरते.

प्रोस्टेट कॅन्सरच्या शस्त्रक्रियेनंतरही हेच होते का?

नाही.

वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी TURP किंवा HoLEPमध्ये फक्त अडथळा करणारा आतील भाग काढला किंवा उघडला जातो.

प्रोस्टेट कॅन्सरसाठी रॅडिकल प्रोस्टेटेक्टॉमीनंतर संपूर्ण प्रोस्टेट आणि सेमिनल व्हेसिकल्स काढले जातात. त्यामुळे वीर्य तयार करणारे अवयव काढले गेल्याने वीर्य बाहेर येत नाही. हे BPH सर्जरीनंतर होणाऱ्या सामान्य रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशनपेक्षा वेगळे आहे.

म्हणून प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेनंतर वीर्य न दिसण्याचा अर्थ कोणती शस्त्रक्रिया झाली यावर अवलंबून बदलतो.

तपासण्या आवश्यक आहेत का?

TURP, HoLEP किंवा लेझर प्रोस्टेट सर्जरीनंतर ड्राय ऑर्गॅझम सुरू झाला असेल आणि इतर कोणतीही तक्रार नसेल, तर अतिरिक्त तपासण्या नेहमी आवश्यक नसतात.

गर्भधारणेची चिंता असेल किंवा कारण स्पष्ट नसेल तर तपासण्या सुचवल्या जाऊ शकतात.

संभाव्य तपासण्यांमध्ये:

• युरिन रुटीन आणि कल्चर
• सीमेन अॅनालिसिस.
• स्पर्मसाठी पोस्ट-इजॅक्युलेशन लघवीची तपासणी.
• युरोफ्लोमेट्री
• अल्ट्रासाऊंडने पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन.
• डायबेटिस असल्यास ब्लड शुगर / HbA1c.
• औषधांचे पुनरावलोकन—विशेषतः टॅम्सुलोसिन, सिलोदोसीन, अँटिडिप्रेसंट्स आणि BPची औषधे.

यावर उपचार करता येतात का?

बहुतेक पुरुषांना उपचारांची गरज नसते.

पुढील परिस्थितीत उपचारांचा विचार केला जातो:

• गर्भधारणेचा प्रयत्न सुरू असणे.
• या बदलामुळे भावनिक त्रास होणे.
• औषधांमुळे हे झाले असण्याची शक्यता.
• वेदना, रक्त, इन्फेक्शन किंवा लघवीची लक्षणे वाढणे.

प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेमुळे रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन झाले असल्यास ते उलटवणे अनेकदा कठीण असते. औषधे किंवा डायबेटिसमुळे नर्व्ह्जवर परिणाम झाल्याने समस्या झाली असेल तर तपासणीनुसार काही पुरुषांना निवडक उपचारांचा फायदा होऊ शकतो.

वीर्य वाढवण्याच्या गोळ्या, टेस्टोस्टेरोन बूस्टर्स, ऑनलाइन सेक्स पिल्स किंवा खात्री नसलेली सप्लिमेंट्स स्वतःहून घेऊ नका. त्याने मूळ समस्या सुटेलच असे नाही आणि डायबेटिस, BP, हृदयविकार किंवा प्रोस्टेटच्या समस्या असलेल्या पुरुषांसाठी धोका होऊ शकतो.

TURP/HoLEPनंतर ड्राय ऑर्गॅझम, वीर्य न येणे, गर्भधारणेबद्दल चिंता किंवा प्रोस्टेट सर्जरीनंतर लैंगिक दुष्परिणाम असतील तर केंद्रित युरोलॉजी तपासणीत हा अपेक्षित बदल आहे की उपचारांची गरज आहे हे स्पष्ट करता येते.

सल्लामसलतीची यादी

• शस्त्रक्रियेनंतरचा रुग्णालयातील उपचारांचा सारांश.
• TURP / HoLEP / लेझर प्रोस्टेट सर्जरीच्या ऑपरेशन नोट्स.
• प्रोस्टेटच्या ऊती तपासणीसाठी पाठवल्या असल्यास हिस्टोपॅथॉलॉजी अहवाल.
• पीएसए अहवाल
• USG KUB / प्रोस्टेटचा आकार / PVR अहवाल.
• केला असल्यास युरोफ्लोमेट्री अहवाल.
• सध्या घेत असलेली औषधे
• लागू असल्यास डायबेटिस आणि BPचे अहवाल.
• युरिन रुटीन/कल्चर अहवाल.
• गर्भधारणेची चिंता असल्यास सीमेन अॅनालिसिस.
• गर्भधारणेची योजना असल्यास पत्नीची प्राथमिक फर्टिलिटी तपासणी उपलब्ध असल्यास.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• TURP शस्त्रक्रिया: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि धोके
• HoLEP सर्जरी: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि फायदे
• TURP विरुद्ध HoLEP: कोणता पर्याय चांगला?
• प्रोस्टेटच्या औषधांचा इजॅक्युलेशनवर परिणाम होऊ शकतो का?
• लेझर प्रोस्टेट सर्जरी समजून घ्या
• ग्रीनलाइट लेझर प्रोस्टेट सर्जरी समजून घ्या
• वाढलेले प्रोस्टेट / बीपीएच उपचार
• पुरुष वंध्यत्व आणि अँड्रोलॉजी
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• British Association of Urological Surgeons. TURP for benign prostate enlargement patient leaflet.
• British Association of Urological Surgeons. HoLEP patient leaflet.
• British Association of Urological Surgeons. GreenLight laser prostatectomy patient leaflet.
• European Association of Urology. Guidelines on management of non-neurogenic male lower urinary tract symptoms.
• AUA/ASRM. Diagnosis and treatment of infertility in men guideline.
• NIDDK. Diabetes, sexual and bladder problems: retrograde ejaculation overview.