वाढलेल्या प्रोस्टेटमुळे लघवीचा प्रवाह अडत असेल आणि गोळ्यांनी पुरेसा फायदा होत नसेल, औषधे सहन होत नसतील किंवा ती पुढे योग्य नसतील, तेव्हा लेझर प्रोस्टेट सर्जरीचा विचार केला जाऊ शकतो. लघवीची कमी धार, जोर लावावा लागणे, रात्रीची झोप बिघडणे, पुन्हा पुन्हा युरिनरी रिटेन्शन किंवा कॅथेटरवर अवलंबून राहणे यामुळे त्रस्त पुरुषांना याचा फायदा होऊ शकतो. सर्जरी लघवीच्या मार्गातून केली जाते; बाहेरून चिरा नसतो. HoLEP मध्ये लेझरने प्रोस्टेटच्या ऊती काढल्या जातात, तर ग्रीनलाइट/PVP मध्ये त्या वाफवून काढल्या जातात. योग्य पर्याय प्रोस्टेटचा आकार, मूत्राशयाची ताकद, रक्तस्रावाचा धोका, PSA तपासणी, औषधे, कॅथेटरची स्थिती आणि सर्जनच्या अनुभवावर ठरतो.

लेझर प्रोस्टेट सर्जरी म्हणजे काय?

लेझर प्रोस्टेट सर्जरी ही BPH, म्हणजे कॅन्सर नसलेल्या प्रोस्टेट वाढीसाठी केली जाणारी एंडोस्कोपिक सर्जरी आहे.

प्रोस्टेट मूत्राशयाखाली असतो आणि युरेथ्रा, म्हणजे लघवीची नळी, त्यातून जाते. वय वाढल्यावर प्रोस्टेटचा आतील भाग वाढून ही नळी दाबू शकतो. त्यामुळे लघवी मंद, अपूर्ण आणि त्रासदायक होऊ शकते.

लेझर सर्जरीमध्ये युरोलॉजिस्ट पेनिसमधून लघवीच्या मार्गात टेलिस्कोप घालतात. त्यातून लेझर फायबर नेऊन अडथळा करणारा मार्ग उघडला जातो. सहसा पोटावर चिरा नसतो.

ही सर्जरी BPH साठी आहे. प्रोस्टेट कॅन्सरसाठी केली जाणारी रॅडिकल प्रोस्टेटेक्टॉमी यापेक्षा पूर्णपणे वेगळी आहे.

“लेझर प्रोस्टेट सर्जरी” ही एकच सर्जरी नाही

अनेक रुग्ण म्हणतात, “डॉक्टर, मला लेझरच हवे.” पण लेझर हे एक साधन आहे; एकच ऑपरेशन नाही. कोणती तंत्रपद्धती वापरली जाते हे अधिक महत्त्वाचे आहे.

BAUS नुसार HoLEP मध्ये टेलिस्कोपमधून लेझर फायबर नेऊन अडथळा निर्माण करणाऱ्या प्रोस्टेटच्या ऊती काढल्या जातात आणि नंतर तात्पुरता ब्लॅडर कॅथेटर ठेवला जातो. ग्रीनलाइट/PVP मध्ये प्रोस्टेटचा मार्ग रुंद केला जातो; निवडक रुग्णांमध्ये पारंपरिक TURP पेक्षा रक्तस्राव कमी आणि लवकर घरी जाता येऊ शकते.

लेझर प्रोस्टेट सर्जरी कोणाला लागू शकते?

वाढलेल्या प्रोस्टेटची लक्षणे दैनंदिन जीवनावर परिणाम करत असतील आणि औषधांनी पुरेसा फायदा होत नसेल तर लेझर सर्जरीचा विचार केला जाऊ शकतो.

सामान्य कारणे:

• लघवीची धार कमी असणे.
• लघवी करताना जोर लावावा लागणे.
• लघवी सुरू-थांबत होणे.
• लघवी आत शिल्लक राहिल्यासारखे वाटणे.
• वारंवार लघवी होणे, विशेषतः रात्री.
• अचानक तीव्र लघवी लागणे.
• वारंवार युरिन इन्फेक्शन.
• प्रोस्टेट वाढीमुळे लघवीत रक्त येणे.
• ब्लॅडर स्टोन.
• पुन्हा पुन्हा युरिनरी रिटेन्शन.
• दीर्घकाळ कॅथेटरवर अवलंबून राहणे.
• अडथळ्यामुळे किडनीला सूज किंवा किडनीच्या कार्यात बदल.

NICE नुसार त्रासदायक लघवीची लक्षणे साध्या उपायांनी किंवा औषधांनी सुधारत नसतील, तसेच वारंवार इन्फेक्शन, रिटेन्शन, किडनीवर परिणामाचा संशय किंवा कॅन्सरचा संशय अशा गुंतागुंतीच्या परिस्थितीत तज्ज्ञाकडे पाठवणे योग्य आहे.

औषधांपेक्षा लेझर सर्जरी कधी अधिक योग्य ठरू शकते?

अनेक पुरुषांमध्ये औषधे चांगले काम करतात. केवळ अल्ट्रासाऊंडवर प्रोस्टेट मोठा दिसतो म्हणून सर्जरी आवश्यक नसते.

पुढील परिस्थितीत सर्जरीचा विचार अधिक महत्त्वाचा ठरतो:

• औषधांनंतरही लक्षणे तीव्र राहणे.
• औषधांमुळे गरगरणे, अशक्तपणा, BP कमी होणे किंवा लैंगिक दुष्परिणाम होणे.
• मूत्राशय नीट रिकामे न होणे.
• पुन्हा पुन्हा युरिनरी रिटेन्शन.
• कॅथेटर यशस्वीपणे काढता न येणे.
• वारंवार इन्फेक्शन, ब्लॅडर स्टोन किंवा रक्तस्राव.
• अडथळ्यामुळे किडनीच्या कार्यावर परिणाम.
• योग्य समुपदेशनानंतर अधिक निश्चित उपचाराची रुग्णाची इच्छा.

NICE नुसार लघवीचा अडथळा तीव्र असल्यास किंवा औषधे व साधे उपाय अपयशी/अयोग्य ठरल्यास सर्जरीचा विचार करावा.

लेझर प्रोस्टेट सर्जरी कशी केली जाते?

ही सर्जरी सहसा स्पायनल किंवा जनरल अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते.

युरोलॉजिस्ट युरेथ्रामधून टेलिस्कोप घालून मूत्राशय आणि प्रोस्टेटचा मार्ग पाहतात. नंतर लेझर फायबरने अडथळा निर्माण करणाऱ्या प्रोस्टेटच्या ऊतींवर उपचार केले जातात.

HoLEP मध्ये अडथळा निर्माण करणाऱ्या प्रोस्टेटच्या आतील ऊती बाहेरील कॅप्सूलपासून वेगळ्या करून मूत्राशयात ढकलल्या जातात आणि मॉर्सेलेटरने काढल्या जातात. काढलेल्या ऊती हिस्टोपॅथॉलॉजीसाठी पाठवता येतात.

ग्रीनलाइट/PVP मध्ये लेझरने अडथळा करणाऱ्या ऊती थरांमध्ये वाफवून काढल्या जातात. त्यामुळे लघवीचा मार्ग रुंद होतो; पण ऊती वाफवल्यामुळे हिस्टोपॅथॉलॉजीसाठी नमुना कमी किंवा उपलब्धच नसू शकतो. BAUS नुसार PVP मध्ये वाफवलेल्या ऊती पॅथॉलॉजी तपासणीसाठी मिळत नाहीत, म्हणून कॅन्सरचा संशय असल्यास सर्जरीपूर्वीच योग्य तपासणी करणे आवश्यक आहे.

शेवटी सहसा युरिनरी कॅथेटर ठेवला जातो, जेणेकरून लघवी बाहेर पडेल आणि गरजेनुसार रक्त किंवा गुठळ्या धुता येतील.

HoLEP की ग्रीनलाइट: युरोलॉजिस्ट निर्णय कसा घेतात?

EAU नुसार HoLEP चे मध्यम ते दीर्घकालीन परिणाम TURP सारखे असून शस्त्रक्रियेच्या आसपासच्या काळातील काही बाबतीत ते अनुकूल ठरू शकते. BPH मुळे मध्यम ते तीव्र LUTS असलेल्या योग्य रुग्णांमध्ये HoLEP हा TURP किंवा ओपन प्रोस्टेटेक्टॉमीचा पर्याय म्हणून सुचवला जातो.

ग्रीनलाइट/PVP बाबत EAU मध्ये काही अभ्यासांमध्ये TURP पेक्षा कॅथेटर आणि रुग्णालयचा कालावधी कमी व रक्त देण्याची गरज कमी दिसते; मात्र काही तुलनांमध्ये ऑपरेशनचा वेळ आणि पुन्हा सर्जरीची शक्यता TURP च्या बाजूने असू शकते.

भारतामधील व्यावहारिक मुद्दे: निवडीवर काय परिणाम करते?

भारतामध्ये “सर्वोत्तम” सर्जरी हा फक्त पाठ्यपुस्तकातील निर्णय नसतो. पुढील गोष्टी प्रत्यक्षात महत्त्वाच्या असतात:

• प्रोस्टेटचा आकार आणि रचना.
• HoLEP, ThuLEP किंवा ग्रीनलाइट लेझरची उपलब्धता.
• त्या विशिष्ट तंत्रातील सर्जनचा अनुभव.
• हिस्टोपॅथॉलॉजीसाठी ऊतींचा नमुना आवश्यक आहे का.
• ब्लड थिनर्स किंवा हृदयविकाराचा इतिहास.
• अॅनेस्थेशियासाठी वैद्यकीय क्षमता.
• इन्शुरन्स, PMJAY/खासगी पॅकेज आणि रुग्णालयाची धोरणे.
• पुढील भेटी आणि कॅथेटर काढण्यासाठी परत येण्याची क्षमता.
• रुग्णाचे प्राधान्य—लवकर बरे होणे, टिकाऊ आराम, इजॅक्युलेशन जपणे किंवा पुन्हा सर्जरी टाळणे.

योग्य पद्धतीने केलेली बायपोलर TURP ही चुकीच्या रुग्णात केलेल्या लेझर प्रक्रियेपेक्षा चांगली ठरू शकते. त्याचप्रमाणे मोठ्या प्रोस्टेटमध्ये अनुभवी हातात HoLEP उत्कृष्ट असू शकते. साधन महत्त्वाचे आहे; पण योग्य निवड आणि शस्त्रक्रियेची गुणवत्ता त्याहून महत्त्वाची आहे.

लेझर प्रोस्टेट सर्जरीचे फायदे

संभाव्य फायदे:

• लघवीची धार चांगली होणे.
• जोर लावण्याची गरज कमी होणे.
• मूत्राशय अधिक चांगले रिकामे होणे.
• काळानुसार रात्रीच्या लघवीच्या फेऱ्या कमी होणे.
• रिटेन्शन असलेल्या अनेक रुग्णांमध्ये कॅथेटर काढता येणे.
• काही जुन्या पद्धतींपेक्षा रक्तस्राव कमी.
• निवडक रुग्णांमध्ये कॅथेटर आणि रुग्णालयचा कालावधी कमी.
• योग्य नियोजनानंतर काही ब्लड थिनर्स घेणाऱ्या रुग्णांसाठी उपयुक्त पर्याय.
• विशेषतः HoLEP सारख्या एन्युक्लिएशन प्रक्रियांमध्ये दीर्घकाळ टिकणारा आराम.

AUA मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये HoLEP आणि ThuLEP हे सर्जनच्या कौशल्यानुसार प्रोस्टेटच्या आकारावर अवलंबून नसलेले पर्याय मानले आहेत; आधुनिक 120W किंवा 180W प्लॅटफॉर्मवरील PVP हाही LUTS/BPH साठी एक पर्याय आहे.

धोके आणि दुष्परिणाम

योग्य रुग्णामध्ये लेझर प्रोस्टेट सर्जरी साधारण सुरक्षित असते, पण ती शस्त्रक्रिया आहे.

संभाव्य धोके:

• लघवी करताना जळजळ.
• जखम भरत असताना वारंवार लघवी किंवा अर्जन्सी.
• लघवीत रक्त.
• कॅथेटर काढल्यानंतर तात्पुरते लघवी करण्यास अडचण.
• तात्पुरता कॅथेटर पुन्हा घालण्याची गरज.
• युरिनरी इन्फेक्शन.
• विशेषतः जास्त ऊती काढल्यानंतर तात्पुरती लघवी गळणे.
• रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन, म्हणजे ड्राय इजॅक्युलेशन.
• युरेथ्रल स्ट्रिक्चर किंवा ब्लॅडर नेक अरुंद होणे.
• क्वचित रक्त देणे किंवा पुन्हा ऑपरेशनची गरज पडेल इतका रक्तस्राव.
• अॅनेस्थेशियाशी संबंधित हृदय, फुफ्फुसे किंवा रक्ताच्या गुठळ्यांचे धोके.
• मूत्राशयाचा स्नायू कमकुवत असल्यास सर्व लक्षणे पूर्णपणे सुधारतीलच असे नाही.

BAUS च्या HoLEP माहितीनुसार तात्पुरती जळजळ, रक्तस्राव आणि वारंवार लघवी सामान्य असू शकतात आणि रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन सुमारे 90% रुग्णांमध्ये होते. ग्रीनलाइट बद्दलच्या BAUS माहितीनुसार रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन साधारण 10 पैकी 3–5 रुग्णांमध्ये आणि युरिनरी इन्फेक्शन सुमारे 20 पैकी 1 रुग्णामध्ये आढळते.

लेझर प्रोस्टेट सर्जरीचा सेक्सवर परिणाम होतो का?

बहुतेक BPH सर्जरीमध्ये इरेक्शनसाठी महत्त्वाच्या नसांना थेट इजा होत नाही, कारण त्या प्रोस्टेट कॅप्सूलच्या बाहेर असतात. मात्र वय, डायबेटिस, BP, रक्तवाहिन्यांचे आजार आणि आधीपासूनचा इरेक्टाइल डिसफंक्शन स्वतंत्रपणे इरेक्शनवर परिणाम करू शकतो.

अधिक सामान्य बदल इजॅक्युलेशनमध्ये होतो. सर्जरीनंतर वीर्य पेनिसमधून बाहेर येण्याऐवजी मागे मूत्राशयात जाऊ शकते. याला रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन म्हणतात. हे धोकादायक नसते; पण फर्टिलिटी आणि लैंगिक समाधानावर परिणाम होऊ शकतो.

पुढे मूल होण्याची योजना असल्यास सर्जरीपूर्वी सीमेन जतन करणे किंवा इतर उपचार पर्याय यांबद्दल चर्चा करा.

कॅथेटर आणि रुग्णालयात राहण्याचा कालावधी

साधारण अपेक्षा:

• HoLEP: कॅथेटर अनेकदा 24–72 तास.
• ग्रीनलाइट/PVP: कॅथेटर 48–72 तासांत काढता येऊ शकतो; निवडक रुग्णांना त्याच दिवशी घरी जाता येऊ शकते.
• मोठा प्रोस्टेट, रिटेन्शन, ब्लड थिनर्स किंवा इन्फेक्शन असल्यास कॅथेटर व रुग्णालयचा कालावधी अधिक असू शकतो.

BAUS नुसार HoLEP नंतर कॅथेटर अनेकदा पहिल्या 1–2 दिवसांत काढला जातो; मात्र सूजेमुळे लघवी होत नसेल तर काही पुरुषांना पुन्हा काही काळ कॅथेटर लागू शकतो.

लेझर प्रोस्टेट सर्जरीनंतर बरे होणे

रुग्णाला सांगण्यासारखी उपयोगी ओळ: लघवीची धार आधी सुधारते; अर्जन्सी नंतर हळूहळू कमी होते.

BAUS नुसार वारंवार लघवी आणि अर्जन्सीसारखी ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडरची लक्षणे कमी होण्यासाठी तीन महिने लागू शकतात; तर लघवीची धार अनेकदा आधी सुधारते.

लेझर प्रोस्टेट सर्जरीपूर्वीच्या तपासण्या

योग्य निर्णयासाठी फक्त अल्ट्रासाऊंडवरील प्रोस्टेटचा आकार पुरेसा नसतो.

उपयुक्त तपासण्यांमध्ये पुढील गोष्टी येऊ शकतात:

• युरिन रुटीन आणि मायक्रोस्कोपी.
• विशेषतः जळजळ, कॅथेटर किंवा इन्फेक्शनचा इतिहास असल्यास युरिन कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन आणि किडनीचे कार्य.
• योग्य समुपदेशनानंतर PSA.
• प्रोस्टेटचा आकार आणि पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिनसह USG KUB.
• युरोफ्लोमेट्री.
• डिजिटल रेक्टल एक्झामिनेशन.
• निवडक रुग्णांमध्ये सिस्टोस्कोपी.
• ECG, रक्त तपासण्या आणि अॅनेस्थेशिया वैद्यकीय योग्यता.
• डायबेटिस, BP, हृदयविकार आणि ब्लड थिनर्सचा आढावा.

NICE नुसार LUTS असलेल्या पुरुषांच्या तज्ज्ञांकडील तपासणीत लघवीच्या प्रवाहाचा वेग आणि पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल मोजणे उपयुक्त आहे. अडथळ्याची लक्षणे, प्रोस्टेट तपासणीत असामान्यता किंवा कॅन्सरबद्दल रुग्णाला चिंता असल्यास PSA बद्दल चर्चा करावी.

लेझर सर्जरी निवडण्यापूर्वी कोणते प्रश्न विचारावेत?

युरोलॉजिस्टला विचारा:

• माझ्यासाठी HoLEP, ग्रीनलाइट/PVP की दुसरी लेझर पद्धत योग्य आहे?
• माझ्या प्रोस्टेटचा आकार आणि शिल्लक लघवी किती आहे?
• माझ्या मूत्राशयाचा स्नायू चांगला सावरण्याची शक्यता किती आहे?
• सर्जरीपूर्वी PSA, MRI किंवा बायोप्सीची गरज आहे का?
• काढलेल्या ऊती हिस्टोपॅथॉलॉजीसाठी पाठवल्या जातील का?
• कॅथेटर किती दिवस लागेल?
• तात्पुरती लघवी गळण्याचा माझा धोका किती?
• इजॅक्युलेशनमध्ये काय बदल होऊ शकतो?
• माझ्या ब्लड थिनर्सचे नियोजन कसे करायचे?
• पॅकेज/इन्शुरन्सची प्रक्रिया काय असेल?
• काम, प्रवास, व्यायाम आणि सेक्स कधी सुरू करू शकतो?
• सर्जरीनंतर कोणती लक्षणे दिसल्यास तातडीने संपर्क करावा?

सल्लामसलतीला काय आणावे?

उपलब्ध असल्यास पुढील कागदपत्रे आणा:

• USG KUB/PVR अहवाल.
• PSA अहवाल.
• युरिन रुटीन आणि कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• युरोफ्लोमेट्री अहवाल.
• सध्या घेत असलेल्या औषधांची यादी.
• ब्लड थिनर्सची माहिती.
• डायबेटिस, BP आणि हृदयविकाराच्या नोंदी.
• कॅथेटरची माहिती किंवा रुग्णालयातील उपचारांचा सारांश.
• पूर्वीच्या प्रोस्टेट सर्जरीच्या नोंदी.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• वाढलेला प्रोस्टेट / BPH: लक्षणे, कारणे आणि उपचार
• वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी सर्जरी कधी आवश्यक असते?
• TURP सर्जरी: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि धोके
• बायपोलर TURP सर्जरी समजून घ्या
• HoLEP सर्जरी: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि फायदे
• TURP की HoLEP: कोणता पर्याय चांगला?
• मोठ्या प्रोस्टेटसाठी सर्जरी
• ब्लड थिनर्स घेत असताना प्रोस्टेट सर्जरी
• TURP नंतर कॅथेटर
• प्रोस्टेट सर्जरीनंतर लैंगिक कार्य
• प्रोस्टेटची लक्षणे असल्यास पुरुषाने युरोलॉजिस्टला कधी भेटावे?
• वाढलेल्या प्रोस्टेट / BPH चे उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology: Guidelines on management of non-neurogenic male LUTS.
• NICE: Lower urinary tract symptoms in men – management.
• British Association of Urological Surgeons: HoLEP patient information leaflet.
• British Association of Urological Surgeons: GreenLight laser prostatectomy patient information leaflet.
• American Urological Association / Journal of Urology: Management of LUTS attributed to BPH guideline summary.