PI-RADS स्कोअर हा प्रोस्टेट एमआरआय रिपोर्टमध्ये दिला जाणारा 1 ते 5 मधील स्कोअर आहे. प्रोस्टेटमधील एखादा भाग क्लिनिकली सिग्निफिकंट प्रोस्टेट कॅन्सरसाठी किती संशयास्पद दिसतो हे तो सांगतो. PI-RADS 1 किंवा 2 म्हणजे साधारण कमी संशय; PI-RADS 3 म्हणजे निष्कर्ष अनिश्चित; PI-RADS 4 आणि 5 म्हणजे संशय अधिक आणि अनेकदा एमआरआय-टार्गेटेड प्रोस्टेट बायोप्सीबद्दल चर्चा आवश्यक. PI-RADS स्कोअर एकट्याने कॅन्सर सिद्ध करत नाही. त्यामुळे घाबरू नका, पण दुर्लक्षही करू नका. युरोलॉजिस्ट हा स्कोअर पीएसए, प्रोस्टेटचा आकार, पीएसए डेन्सिटी, वय, कौटुंबिक इतिहास, तपासणी आणि पूर्वीच्या बायोप्सीच्या माहितीसोबत समजतो.

PI-RADS स्कोअर म्हणजे काय?

PI-RADS म्हणजे प्रोस्टेट इमेजिंग रिपोर्टिंग अँड डेटा सिस्टीम. प्रोस्टेट एमआरआय वाचताना रेडिओलॉजिस्ट वापरतात अशी ही प्रमाणित रिपोर्टिंग प्रणाली आहे.

उद्देश असा की एमआरआयवर दिसणारा भाग क्लिनिकली सिग्निफिकंट प्रोस्टेट कॅन्सर असण्याची शक्यता किती आहे याचा अंदाज द्यावा. ‘क्लिनिकली सिग्निफिकंट’ म्हणजे जो कॅन्सर योग्य धोक्याचे मूल्यमापन आणि उपचारयोजनेस पात्र असू शकतो—फक्त निरीक्षण पुरेसे असलेल्या अतिशय छोट्या कमी-धोका फोकसपेक्षा वेगळा.

अमेरिकन कॉलेज ऑफ रेडिओलॉजीनुसार PI-RADSची रचना महत्त्वाचा प्रोस्टेट कॅन्सर अधिक चांगला शोधण्यासाठी आणि सौम्य किंवा अतिशय कमी-धोका आजारासाठी अनावश्यक बायोप्सी व उपचार कमी करण्यासाठी करण्यात आली.

प्रोस्टेट एमआरआय का सुचवली जाते?

खालील परिस्थितीत प्रोस्टेट एमआरआयचा सल्ला दिला जाऊ शकतो:

• पीएसए वाढलेला आहे.
• पीएसए कालांतराने वाढत आहे.
• प्रोस्टेटची क्लिनिकल तपासणी असामान्य आहे.
• आधीची बायोप्सी निगेटिव्ह असूनही कॅन्सरची शंका कायम आहे.
• प्रोस्टेट कॅन्सरचा मजबूत कौटुंबिक इतिहास आहे.
• आधीच प्रोस्टेट कॅन्सर निदान झाला असून लोकल स्टेजिंग आवश्यक आहे.
• एमआरआय-टार्गेटेड बायोप्सीची योजना करायची आहे.

एमआरआय ही ‘कॅन्सरची खात्री करणारी’ तपासणी नाही. ती धोक्याचे मॅपिंग करते—संशयास्पद भाग शोधते, बायोप्सी आवश्यक आहे का हे ठरवण्यास मदत करते आणि नमुने कुठून घ्यावेत हे दाखवते.

PI-RADS स्कोअरचा अर्थ

रेडिओलॉजीइन्फोनुसार PI-RADSला क्लिनिकली सिग्निफिकंट प्रोस्टेट कॅन्सरच्या अतिशय कमी ते अतिशय जास्त संशयापर्यंतची 1–5 प्रणाली म्हणून वर्णन करते.

PI-RADS म्हणजे अंतिम निदान नाही

रुग्णांचा एक सामान्य प्रश्न असतो: “माझ्या रिपोर्टमध्ये PI-RADS 4 आहे. म्हणजे मला कॅन्सर आहे का?”

उत्तर: नक्कीच असे म्हणता येत नाही.

PI-RADS एमआरआयवरचा भाग किती संशयास्पद दिसतो हे सांगतो. अंतिम निदान बायोप्सी आणि हिस्टोपॅथॉलॉजीने होते. काही PI-RADS 4 किंवा 5 लिझन्स कॅन्सर निघतात; तर काही दाह, बीपीएचचे नोड्युल्स, स्कार किंवा पूर्वीच्या बायोप्सीनंतरचे बदल असू शकतात.

म्हणून योग्य पुढचे पाऊल घाबरणे नाही—रचनाबद्ध युरोलॉजी पुनरावलोकन आहे.

युरोलॉजिस्ट फक्त एमआरआयवर निर्णय का घेत नाही?

दोन रुग्णांचा PI-RADS स्कोअर एकसारखा असला तरी पुढील पाऊल वेगळे असू शकते.

उदाहरणार्थ, 68 वर्षांच्या पुरुषाला PI-RADS 3, लहान प्रोस्टेट, जास्त पीएसए डेन्सिटी आणि कौटुंबिक इतिहास असेल तर बायोप्सी योग्य ठरू शकते. दुसऱ्या पुरुषाला PI-RADS 3 पण मोठा प्रोस्टेट, कमी पीएसए डेन्सिटी आणि कौटुंबिक इतिहास नसेल तर जवळून निरीक्षण हा पर्याय असू शकतो.

युरोलॉजिस्ट साधारण खालील गोष्टी एकत्र पाहतो:

• PI-RADS स्कोअर.
• पीएसए आणि त्यातील कालानुसार बदल.
• पीएसए डेन्सिटी.
• प्रोस्टेट व्हॉल्यूम.
• वय आणि एकूण शारीरिक क्षमता.
• कौटुंबिक इतिहास.
• डिजिटल रेक्टल एक्झामिनेशन.
• युरिनरी इन्फेक्शन किंवा प्रोस्टॅटायटिसचा इतिहास.
• पूर्वीची बायोप्सी.
• एमआरआय इमेजची गुणवत्ता आणि लिझनचे स्थान.

म्हणून फक्त छापील रिपोर्ट न आणता एमआरआयच्या प्रतिमा, CD किंवा डिजिटल लिंकही आणा. लिझन नेमका कुठे आहे, कोणत्या प्रोस्टेट झोनमध्ये आहे आणि इमेजची गुणवत्ता कशी आहे हे महत्त्वाचे असते.

PI-RADS 1 किंवा 2 म्हणजे काय?

PI-RADS 1 किंवा 2 साधारण आश्वासक असतो. म्हणजे एमआरआयमध्ये स्पष्ट संशयास्पद भाग दिसलेला नाही.

अनेक रुग्णांमध्ये—विशेषतः पीएसए डेन्सिटी कमी आणि मजबूत कौटुंबिक इतिहास नसल्यास—युरोलॉजिस्ट तत्काळ बायोप्सीऐवजी पीएसएची देखरेख सुचवू शकतो.

मात्र PI-RADS 1 किंवा 2 म्हणजे कॅन्सरचा धोका शून्य नाही. पीएसए खूप जास्त, सतत वाढता किंवा प्रोस्टेटची तपासणी असामान्य असल्यास एमआरआयने काही कॅन्सर चुकण्याची शक्यता राहते.

EAU मार्गदर्शक सूचनांनुसार एमआरआय निगेटिव्ह—म्हणजे PI-RADS 1 किंवा 2—आणि क्लिनिकल संशय कमी असल्यास पीएसएच्या नियमित देखरेखीबरोबर बायोप्सी टाळण्याचा पर्याय असू शकतो. मात्र निगेटिव्ह एमआरआय असूनही पीएसए डेन्सिटी जास्त असल्यास चिंता वाढू शकते.

PI-RADS 3 म्हणजे काय?

PI-RADS 3 ही रुग्णांसाठी सर्वाधिक गोंधळाची श्रेणी आहे.

याचा अर्थ एमआरआय निष्कर्ष इंडिटर्मिनेट—सरळ भाषेत, तो भाग पूर्णपणे निरुपद्रवीही दिसत नाही आणि स्पष्टपणे जास्त संशयास्पदही नाही.

PI-RADS 3 मध्ये युरोलॉजिस्ट खालील गोष्टी पाहतो:

• पीएसए.
• पीएसए डेन्सिटी.
• प्रोस्टेटचा आकार.
• वय.
• प्रोस्टेट कॅन्सरचा कौटुंबिक इतिहास.
• डिजिटल रेक्टल तपासणी.
• पूर्वीची बायोप्सी.
• लिझनचे स्थान.
• एमआरआयची गुणवत्ता आणि रेडिओलॉजिस्टचा अनुभव.

EAU मार्गदर्शक सूचनांमध्ये PI-RADS 3 साठी धोका-आधारित पद्धत समर्थित आहे. पीएसए डेन्सिटी अतिशय कमी आणि कौटुंबिक इतिहास नसणे यांसारखी एकूण क्लिनिकल शंका फार कमी असेल तर देखरेख विचारात घेता येते; अन्यथा टार्गेटेड बायोप्सीचा विचार केला जाऊ शकतो.

PI-RADS 4 म्हणजे काय?

PI-RADS 4 म्हणजे लिझन क्लिनिकली सिग्निफिकंट प्रोस्टेट कॅन्सरसाठी जास्त संशयास्पद आहे.

यामुळे कॅन्सर निश्चित होत नाही; पण बायोप्सीबद्दल गंभीर चर्चा सामान्यतः आवश्यक असते. अनेक रुग्णांमध्ये एमआरआय-टार्गेटेड बायोप्सी, परिस्थितीनुसार सिस्टेमॅटिक नमुन्यांसोबत, योग्य ठरते.

युरोलॉजिस्ट तपासू शकतो:

• पीएसए खरोखरच वाढलेला आहे का?
• इन्फेक्शन, अॅक्यूट युरिनरी रिटेन्शन, कठीण कॅथेटरायझेशन किंवा अलीकडील प्रोस्टेट मॅनिप्युलेशनमुळे तो वाढला असू शकतो का?
• प्रोस्टेट व्हॉल्यूम किती आहे?
• पीएसए डेन्सिटी किती आहे?
• लिझन टार्गेटेड बायोप्सीसाठी सहज पोहोचण्याजोगा आहे का?
• प्रोस्टेटबाहेर प्रसाराची चिन्हे आहेत का?
• तुम्ही ब्लड थिनर्स घेत आहात का?
• डायबेटीस, हृदयविकार किंवा इन्फेक्शनचा विशेष धोका आहे का?

PI-RADS 5 म्हणजे काय?

PI-RADS 5 म्हणजे अतिशय जास्त संशय. ही एमआरआयवर सर्वाधिक चिंताजनक दिसणारी श्रेणी आहे.

वैद्यकीयदृष्ट्या खास कारण नसल्यास बायोप्सी सामान्यतः आवश्यक असते.

बायोप्सीत कॅन्सर सिद्ध झाला तरी पुढचे पाऊल आपोआप शस्त्रक्रिया किंवा रेडिएशन असे नसते. उपचारयोजना खालील घटकांवर ठरते:

• ग्लीसन स्कोअर / ग्रेड ग्रुप.
• पीएसए.
• किती बायोप्सी कोअर्समध्ये कॅन्सर आहे.
• एमआरआय स्टेजिंग.
• कॅन्सर प्रोस्टेटमध्येच आहे की बाहेर पसरला आहे.
• वय, फिटनेस आणि इतर आजार.
• लघवी आणि लैंगिक कार्य.
• समुपदेशनानंतर रुग्णाची पसंती.

पीएसए डेन्सिटी का महत्त्वाची आहे?

फक्त पीएसा कधी कधी दिशाभूल करू शकतो. मोठा सौम्य प्रोस्टेटही जास्त पीएसए तयार करतो. म्हणून युरोलॉजिस्ट पीएसए डेन्सिटी काढतात.

पीएसए डेन्सिटी = पीएसए ÷ प्रोस्टेट व्हॉल्यूम

उदाहरण: पीएसए 8 आणि प्रोस्टेट 80 cc असेल तर पीएसए डेन्सिटी 0.10. पीएसए 8 पण प्रोस्टेट 25 cc असेल तर पीएसए डेन्सिटी 0.32.

दोन्ही रुग्णांचा पीएसए 8 असला तरी दुसरी परिस्थिती साधारण अधिक चिंताजनक असते.

EAUने उद्धृत केलेल्या पुराव्यानुसार PI-RADS आणि पीएसए डेन्सिटी एकत्र वापरल्यास धोक्याचे मूल्यमापन सुधारते. निगेटिव्ह एमआरआयमध्ये कमी पीएसए डेन्सिटी अधिक आश्वासक असते; जास्त पीएसए डेन्सिटीमुळे मात्र अर्थपूर्ण धोका कायम राहू शकते.

बायोप्सीचा विचार साधारण कधी केला जातो?

खालील परिस्थितीत बायोप्सीचा विचार होऊ शकतो:

• PI-RADS 4 किंवा 5 लिझन.
• PI-RADS 3 सोबत जास्त पीएसए डेन्सिटी किंवा इतर धोका वाढवणारे घटक.
• एमआरआय निगेटिव्ह पण पीएसए डेन्सिटी जास्त.
• पुन्हा केलेल्या टेस्टमध्ये पीएसए वाढत राहणे.
• डिजिटल रेक्टल तपासणी असामान्य.
• मजबूत कौटुंबिक इतिहास.
• पूर्वीची बायोप्सी निगेटिव्ह असूनही शंका कायम.

AUA/SUO मार्गदर्शक सूचनांमध्ये या निर्णयमार्गासाठी PI-RADS 3 ते 5 हे असामान्य एमआरआय मानले जाते; स्थानिक रेडिओलॉजीची गुणवत्ता आणि अनुभवामुळे अर्थ लावण्यात फरक पडू शकतो.

एमआरआय-टार्गेटेड बायोप्सी विरुद्ध सिस्टेमॅटिक बायोप्सी

एमआरआयमध्ये संशयास्पद लिझन दिसल्यास बायोप्सी त्या संशयास्पद भागातून नेमके नमुने घेता येतात.

विशेषतः PI-RADS 3 किंवा 4 असलेल्या अनेक रुग्णांमध्ये टार्गेटेड आणि सिस्टेमॅटिक बायोप्सीचे संयोजन सुचवले जाऊ शकते. NCIने नोंदवलेल्या संशोधनात काही परिस्थितीत दोन्ही पद्धती एकत्र केल्याने एकाच पद्धतीपेक्षा निदानाची अचूकता वाढू शकते.

इन्फेक्शन किंवा प्रोस्टॅटायटिसमुळे पीएसए आणि एमआरआय बदलू शकतात का?

हो.

पीएसए वाढवू शकणाऱ्या गोष्टी:

• युरिनरी इन्फेक्शन.
• प्रोस्टॅटायटिस.
• अलीकडील कॅथेटरायझेशन.
• अलीकडील प्रोस्टेट मॅनिप्युलेशन.
• अलीकडील इजॅक्युलेशन.
• अलीकडील युरिनरी रिटेन्शन.
• सौम्य वाढलेला प्रोस्टेट.

दाहामुळे एमआरआयवरील काही भागही संशयास्पद दिसू शकतात. म्हणून बायोप्सी ठरवण्यापूर्वी युरोलॉजिस्ट ताप, लघवीला जळजळ, युरिन रिपोर्ट आणि पीएसए कधी केला याबद्दल विचारू शकतो.

मात्र फक्त पीएसए कमी करण्यासाठी अँटिबायोटिक घेऊ नका. इन्फेक्शनची शंका किंवा पुरावा असेल तेव्हाच त्यांचा योग्य वापर केला जातो.

प्रोस्टेट एमआरआय रिपोर्टमधील महत्त्वाची चेतावणी देणारी वाक्ये

फक्त PI-RADS नंबरवर लक्ष केंद्रित करू नका. पुढील शब्द/वाक्येही पाहा:

• एक्स्ट्राप्रोस्टॅटिक एक्स्टेन्शन.
• कॅप्स्युलर ब्रीच.
• सेमिनल व्हेसिकल इन्व्हेझन.
• न्यूरोव्हॅस्क्युलर बंडलचा सहभाग.
• पेल्विक लिम्फ नोड्स वाढलेले दिसणे.
• संशयास्पद बोन लिझन.
• लिझन प्रोस्टेट कॅप्सूलला लागून असणे.
• प्रोस्टेट व्हॉल्यूम.
• नमूद असल्यास पीएसए डेन्सिटी.

कॅन्सर सिद्ध झाल्यास या निष्कर्षांमुळे स्टेजिंग आणि उपचारयोजना बदलू शकते.

PI-RADS रिपोर्ट मिळाल्यानंतर पुढे काय करावे?

डॉक्टरांकडे भेटीसाठी काय आणावे?

• प्रोस्टेट एमआरआय रिपोर्ट.
• एमआरआय इमेजेस, CD, फिल्म किंवा ऑनलाइन लिंक.
• जुन्या मूल्यांसह सर्व पीएसए रिपोर्ट.
• केले असल्यास फ्री पीएसए/टोटल पीएसए रिपोर्ट.
• अल्ट्रासाऊंड KUB/प्रोस्टेट रिपोर्ट.
• रिपोर्टमध्ये असल्यास प्रोस्टेट व्हॉल्यूम.
• युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• पूर्वीची प्रोस्टेट बायोप्सी/HPE असल्यास तिचा रिपोर्ट.
• चालू औषधे, विशेषतः ब्लड थिनर्स.
• डायबेटीस, बीपी आणि हृदयविकाराचे रिपोर्ट.
• प्रोस्टेट, ब्रेस्ट किंवा ओव्हेरियन कॅन्सरचा कौटुंबिक इतिहास.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• पीएसए टेस्ट समजून घ्या
• पीएसए वाढला म्हणजे नेहमी कॅन्सर असतो का?
• फ्री पीएसए विरुद्ध टोटल पीएसए
• युरिन इन्फेक्शननंतर पीएसए टेस्ट
• कॅथेटरनंतर पीएसए टेस्ट
• प्रोस्टेट एमआरआय समजून घ्या
• प्रोस्टेट कॅन्सर: लक्षणे आणि निदान
• प्रोस्टेट एमआरआय समजून घ्या: PI-RADS स्कोअर, रिपोर्टचा अर्थ आणि पुढील पावले
• प्रोस्टेट कॅन्सरचे उपचारपर्याय
• वाढलेला प्रोस्टेट / बीपीएच उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• 1. American College of Radiology. Prostate Imaging Reporting and Data System, PI-RADS https://www.acr.org/Clinical-Resources/Clinical-Tools-and-Reference/Reporting-and-Data-Systems/PI-RADS
• 2. RadiologyInfo.org. How to Read Your Prostate MRI Report https://www.radiologyinfo.org/en/info/article-prostate-mri-report
• 3. European Association of Urology. EAU Guidelines on Prostate Cancer: Diagnostic Evaluation, 2026 https://uroweb.org/guidelines/prostatecancer/chapter/diagnostic-evaluation
• 4. American Urological Association/Society of Urologic Oncology. Early Detection of Prostate Cancer Guideline, amended 2026 https://www.auanet.org/documents/Guidelines/PDF/2026%20Guidelines/EDPC%202026%20Unabridged%20FINAL.pdf
• 5. National Cancer Institute. Combined MRI-targeted and systematic biopsy research update https://www.cancer.gov/news-events/press-releases/2020/combined-prostate-biopsy