वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी युरोलिफ्ट
युरोलिफ्ट, ज्याला प्रोस्टेटिक युरेथ्रल लिफ्ट (PUL) असेही म्हणतात, हा बेनाइन प्रोस्टेट वाढीमुळे होणाऱ्या लघवीच्या त्रासांसाठीचा मिनिमली इन्व्हेसिव्ह उपचार आहे. लघवीच्या नळीमधून टेलिस्कोप घालून छोटे कायमस्वरूपी इम्प्लांट्स बसवले जातात. हे इम्प्लांट्स प्रोस्टेटचे बाजूचे लोब लघवीच्या मार्गापासून बाजूला ओढून ठेवतात. यात प्रोस्टेटचे ऊतक कापून काढले जात नाही आणि बहुतेक रुग्ण दैनंदिन कामांकडे लवकर परतू शकतात. नव्याने इजॅक्युलेशन किंवा इरेक्शनचे त्रास होण्याचा धोका कमी असणे हा त्याचा मोठा फायदा आहे. मात्र टीयूआरपी किंवा होलेपसारख्या ऊतक काढणाऱ्या शस्त्रक्रियांपेक्षा लक्षणे आणि लघवीचा प्रवाह सुधारण्याचा परिणाम साधारणपणे कमी असतो आणि पुढे पुन्हा उपचार लागण्याची शक्यता अधिक असते.
युरोलिफ्ट म्हणजे काय?
युरोलिफ्ट प्रोस्टेटिक युरेथ्रा यांत्रिकरीत्या उघडते. प्रत्येक इम्प्लांटचे भाग वाढलेले बाजूचे प्रोस्टेट ऊतक दाबून ठेवतात आणि लघवीसाठी रुंद मार्ग टिकवतात. रेझूमप्रमाणे ऊतक नष्ट होऊन नंतर शरीराने शोषले जाण्याची वाट पाहावी लागत नाही, त्यामुळे सुधारणा तुलनेने लवकर जाणवू शकते.
इम्प्लांट्स शरीरात कायम राहतात. किती इम्प्लांट्स लागतील हे प्रोस्टेटची रचना आणि अडथळा असलेल्या भागाची लांबी यावर ठरते.
कोणासाठी योग्य ठरू शकते?
लक्षणांचे कारण खरोखरच बेनाइन प्रोस्टेट ऑब्स्ट्रक्शन आहे का, की युरिन इन्फेक्शन, युरेथ्राचे अरुंद होणे, मूत्राशयाचा आजार किंवा फक्त कमकुवत मूत्राशय आहे, हे आधी स्पष्ट करणे आवश्यक असते.
- जीवनशैलीतील बदल किंवा औषधे करूनही त्रासदायक लोअर युरिनरी ट्रॅक्ट सिम्प्टम्स कायम असणे.
- प्रोस्टेटिक युरेथ्रल लिफ्टसाठी योग्य रचना असलेला मध्यम आकाराचा वाढलेला प्रोस्टेट.
- अँटिग्रेड इजॅक्युलेशन टिकवणे ज्यांच्यासाठी विशेष महत्त्वाचे आहे असे पुरुष.
- डे-केअर किंवा कमी वेळाची प्रक्रिया पसंत करणारे आणि भविष्यात दुसरा उपचार लागू शकतो हे मान्य असलेले रुग्ण.
- युरेथ्रल स्ट्रिक्चरसारखे दुसरे उपचार न केलेले अडथळ्याचे कारण नसलेले पुरुष.
दुसरा उपचार कधी अधिक योग्य ठरू शकतो?
- खूप मोठा प्रोस्टेट असल्यास लक्षणांवरील फायदा कमी अंदाजे असू शकतो.
- अडथळा निर्माण करणारा मिडल/मिडियन लोब असल्यास काळजीपूर्वक निवड करावी लागते. मिडियन लोबसाठी तंत्रे आणि डिव्हाइस इंडिकेशन्स उपलब्ध असले तरी 2026 EAU शिफारस अजूनही 70 mL पेक्षा कमी प्रोस्टेट आणि अडथळा निर्माण करणारा मिडल लोब नसलेल्या रुग्णांवर केंद्रित आहे.
- वारंवार रिटेन्शन, ब्लॅडर स्टोन, वरच्या युरिनरी ट्रॅक्टला सूज किंवा तीव्र अडथळा असल्यास अधिक प्रभावीपणे अडथळा कमी करणारा उपचार प्राधान्याचा ठरतो.
- जास्तीत जास्त लघवीचा प्रवाह सुधारावा, उपचार दीर्घकाळ टिकावा आणि त्यासाठी अधिक मोठी शस्त्रक्रिया मान्य आहे असा रुग्ण.
- इम्प्लांटमधील घटकांना ज्ञात अॅलर्जी किंवा इम्प्लांट बसवणे अयोग्य ठरेल अशी रचना.
प्रक्रिया कशी केली जाते?
लघवीच्या नळीमधून सिस्टोस्कोप घालून अडथळा करणारे प्रोस्टेट लोब पाहिले जातात. डिलिव्हरी डिव्हाइसच्या मदतीने युरेथ्राच्या आतून इम्प्लांट्स बसवले जातात, ज्यामुळे ऊतक दोन्ही बाजूंना ओढले जाते. बाहेरून कोणतीही चीर दिली जात नाही आणि प्रोस्टेटचे ऊतक काढले जात नाही.
शेवटी एंडोस्कोपीने लघवीचा मार्ग पुरेसा खुला झाला आहे का ते पाहिले जाते. हा परिणाम यांत्रिक असल्याने प्रोस्टेटचे ऊतक आकसण्याची वाट पाहावी लागत नाही.
अॅनेस्थेशिया आणि हॉस्पिटलमध्ये राहणे
रुग्णाचा आराम आणि केंद्राची पद्धत यानुसार लोकल अॅनेस्थेशियासह सेडेशन, रीजनल अॅनेस्थेशिया किंवा थोड्या वेळासाठी जनरल अॅनेस्थेशिया वापरला जाऊ शकतो. युरोलिफ्ट बहुतेक वेळा डे-केअर प्रक्रिया असते.
मला कॅथेटर लागेल का?
अनेक रुग्ण युरोलिफ्टनंतर कॅथेटरशिवाय लघवी करू शकतात. मात्र जास्त सूज, आधीपासून रिटेन्शन किंवा प्रक्रियेनंतर लघवी करण्यात अडचण असल्यास काही काळ कॅथेटर लागू शकतो.
संभाव्य फायदे
- प्रोस्टेटचे ऊतक कापून काढणाऱ्या प्रक्रियांपेक्षा लवकर दैनंदिन कामांकडे परतता येते.
- ऊतक काढले जात नाही आणि रक्तस्राव बहुतेक वेळा कमी असतो.
- नव्याने इरेक्टाइल डिसफंक्शन होण्याचा धोका कमी.
- अँटिग्रेड इजॅक्युलेशन सहसा टिकून राहते.
महत्त्वाच्या मर्यादा
- तुलनात्मक अभ्यासांमध्ये टीयूआरपीपेक्षा लघवीचा प्रवाह आणि लक्षणांमध्ये कमी सुधारणा.
- कायमस्वरूपी इम्प्लांट्स प्रोस्टेटमध्ये राहतात.
- टीयूआरपी किंवा लेझर व्हेपोरायझेशनपेक्षा पुढे पुन्हा प्रक्रिया लागण्याची शक्यता अधिक.
- प्रत्येक प्रोस्टेटचा आकार किंवा मिडियन लोबची रचना यासाठी योग्य नाही.
उपचारानंतरचा काळ
काही दिवसांपासून काही आठवड्यांपर्यंत लघवी करताना जळजळ, लघवीची घाई, वारंवार लघवी, पेल्विक भागात दुखणे आणि लघवीत रक्त दिसू शकते. बहुतेक पुरुष हलक्या दैनंदिन कामांकडे लवकर परततात; मात्र रक्तस्राव आणि त्रास कमी होईपर्यंत जड व्यायाम व सायकल चालवणे टाळणे चांगले.
लक्षणांमध्ये सुरुवातीपासूनच सुधारणा जाणवू शकते, पण पहिल्या काही दिवसांत लघवीची जळजळ किंवा चिडचिड हा फायदा काही काळ झाकू शकते.
इरेक्शन आणि इजॅक्युलेशन
इजॅक्युलेशन जपणे महत्त्वाचे असल्यास युरोलिफ्ट हा आकर्षक पर्याय असू शकतो. इरेक्टाइल आणि इजॅक्युलेटरी कार्य बहुतेक वेळा टिकून राहते आणि पारंपरिक टीयूआरपी किंवा होलेपपेक्षा रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशनचा धोका खूप कमी असतो. तरी याची हमी देता येत नाही, कारण वय, डायबेटीस, औषधे आणि पूर्वीच्या प्रक्रिया यांमुळेही लैंगिक कार्यावर परिणाम होतो.
धोके आणि दुष्परिणाम
- काही काळ जळजळ, लघवीची घाई, वारंवार लघवी किंवा पेल्विक अस्वस्थता.
- लघवीत रक्त.
- तात्पुरते युरिनरी रिटेन्शन आणि कॅथेटरची गरज.
- युरिन इन्फेक्शन.
- क्वचित इम्प्लांटमुळे चिडचिड, त्यावर क्षार साचणे किंवा तो काढण्याची गरज.
- अडथळा कायम राहणे किंवा पुढे अतिरिक्त बीपीएच उपचाराची गरज.
तातडीने वैद्यकीय मदत कधी घ्यावी?
- लघवी अजिबात होत नाही आणि खालचे पोट दुखत किंवा भरल्यासारखे वाटते.
- ताप, जोराची थंडी किंवा अचानक खूप आजारी वाटणे.
- जास्त रक्तस्राव किंवा रक्ताच्या गाठींमुळे लघवीचा प्रवाह बंद होणे.
- मूत्राशय भरल्यासारखे वाटत असताना कॅथेटरमधून लघवी येणे बंद होणे.
- तीव्र किंवा वाढत जाणारी वेदना.
सल्लामसलतीसाठी काय घेऊन यावे?
- प्रोस्टेटचा आकार आणि पोस्ट-व्हॉइड रेसिड्युअल दाखवणारा अल्ट्रासाऊंड रिपोर्ट.
- उपलब्ध असल्यास युरोफ्लोमेट्री रिपोर्ट.
- युरिन रुटीन/कल्चर आणि सिरम क्रिएटिनिन.
- प्रोस्टेट तपासणीचा भाग म्हणून सांगितले असल्यास पीएसए रिपोर्ट.
- प्रोस्टेटची औषधे, रक्त पातळ करणारी औषधे आणि इतर नियमित औषधांची यादी.
- पूर्वी रिटेन्शन, कॅथेटर किंवा प्रोस्टेट/युरेथ्राची प्रक्रिया झाली असल्यास त्याचे रेकॉर्ड.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
युरोलिफ्टमुळे इजॅक्युलेशन टिकते का?
बहुतेक वेळा होय. अँटिग्रेड इजॅक्युलेशन टिकवणे हा याचा मुख्य फायदा आहे, तरी कोणतीही प्रक्रिया प्रत्येक रुग्णात याची हमी देऊ शकत नाही.
इम्प्लांट्स किती काळ राहतात?
युरोलिफ्ट इम्प्लांट्स कायमस्वरूपी राहण्यासाठीच बनवलेले आहेत. लघवीचा मार्ग मोकळा झाल्यानंतर ते नियमितपणे काढले जात नाहीत.
युरोलिफ्ट टीयूआरपीइतके प्रभावी आहे का?
युरोलिफ्टमुळे लक्षणे आणि लघवीचा प्रवाह सुधारतो; मात्र तुलनात्मक पुराव्यानुसार टीयूआरपीमुळे अडथळा अधिक प्रभावीपणे कमी होतो. युरोलिफ्टमध्ये लवकर बरे होणे आणि लैंगिक कार्य टिकण्याची शक्यता चांगली असते, पण बदल्यात सुधारणा तुलनेने कमी आणि पुढे पुन्हा उपचार लागण्याची शक्यता अधिक असते.
मिडियन लोबसाठी युरोलिफ्ट करता येते का?
तंत्र आणि डिव्हाइस इंडिकेशन्स काळानुसार बदलले आहेत, पण मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये काही फरक आहे. प्रोस्टेटची रचना काळजीपूर्वक पाहावी लागते; ठळक ऑब्स्ट्रक्टिंग मिडल लोब असलेल्या काही रुग्णांसाठी दुसरा उपचार अधिक योग्य असू शकतो.
युरोलिफ्टचा फायदा झाला नाही तर पुढे टीयूआरपी किंवा होलेप करता येते का?
होय. नंतर प्रोस्टेटची दुसरी शस्त्रक्रिया करता येते. पुढील उपचार नियोजित करताना आधी किती इम्प्लांट्स बसवले आणि ते कुठे आहेत हे युरोलॉजिस्टला माहिती असणे आवश्यक आहे.
संबंधित वाचन
- वाढलेला प्रोस्टेट: लक्षणे, कारणे आणि उपचार
- रेझूम विरुद्ध युरोलिफ्ट: कोणते चांगले?
- युरोलिफ्ट विरुद्ध टीयूआरपी: फायदे, मर्यादा आणि उपचारानंतरचा काळ
- कोणते प्रोस्टेट उपचार इजॅक्युलेशन जपण्यास मदत करू शकतात?
- युरोफ्लोमेट्री टेस्ट: तुमच्या लघवीच्या प्रवाहाचा वेग काय सांगतो?
- पोस्ट-व्हॉइड रेसिड्युअल: लघवी केल्यानंतर मूत्राशयात किती लघवी उरणे सामान्य आहे?
- प्रोस्टेट वाढणे म्हणजे कॅन्सर आहे का? बीपीएच आणि प्रोस्टेट कॅन्सरमधील फरक
- वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी मिनिमली इन्व्हेसिव्ह उपचार
- युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन
संदर्भ
- European Association of Urology. EAU Guidelines on the Management of Non-neurogenic Male LUTS: Disease Management, 2026 https://uroweb.org/guidelines/management-of-non-neurogenic-male-luts/chapter/disease-management
- American Urological Association. Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia Guideline https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/bph-guideline
- National Institute for Health and Care Excellence. UroLift for treating lower urinary tract symptoms of benign prostatic hyperplasia (HTG578) https://www.nice.org.uk/guidance/htg578
- British Association of Urological Surgeons. Prostate procedures: patient information https://www.baus.org.uk/patients/information_leaflets/category/8/prostate_procedures