प्रौढांमध्ये किडनी कॅन्सरचा सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे रीनल सेल कार्सिनोमा (आरसीसी). आज अनेक रीनल कॅन्सर कोणतीही लक्षणे सुरू होण्यापूर्वी, दुसऱ्या कारणासाठी केलेल्या अल्ट्रासाऊंड किंवा सीटीमध्ये योगायोगाने आढळतात. लक्षणे दिसल्यास लघवीत रक्त येणे, कंबरेच्या बाजूला सतत दुखणे किंवा जडपणा, हाताला गाठ लागणे, वजन कमी होणे किंवा अॅनिमिया अशी चिन्हे असू शकतात; मात्र ही लक्षणे फक्त कॅन्सरमुळेच होतात असे नाही. संशयास्पद रीनल मासचे स्वरूप साधारणपणे कॉन्ट्रास्ट सीटी किंवा एमआरआयने तपासले जाते. कॅन्सर किडनीपुरता मर्यादित असल्यास शस्त्रक्रियेने बरे होण्याची शक्यता चांगली असते. शक्य असल्यास ट्यूमर सुरक्षितपणे काढून उरलेली किडनी जपण्यासाठी पार्शियल नेफ्रेक्टॉमीला प्राधान्य दिले जाते. काही लहान रीनल मासवर नियमित स्कॅनद्वारे लक्ष ठेवता येते किंवा अब्लेशन करता येते. मेटास्टॅटिक आरसीसीमध्ये मुख्य उपचार इम्युनोथेरपी आणि टार्गेटेड थेरपीच्या संयोजनांनी केले जातात; शस्त्रक्रिया निवडक रुग्णांतच केली जाते.

रीनल सेल कार्सिनोमा म्हणजे काय?

आरसीसी हा किडनीतील ट्युब्युलर पेशींमधून तयार होतो. क्लिअर-सेल आरसीसी हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे; त्यानंतर पॅपिलरी आणि क्रोमोफोब आरसीसी आढळतात, तसेच काही दुर्मिळ प्रकारही आहेत. कॅन्सरचा उपप्रकार आणि ग्रेड यांचा पुढील अंदाज आणि सिस्टेमिक उपचारांच्या निवडीवर परिणाम होतो. रीनल पेल्विसमधून होणारा कॅन्सर बहुतेकदा युरोथेलियल कार्सिनोमा असतो आणि त्याचे उपचार आरसीसीपेक्षा वेगळे असतात.

किडनी कॅन्सरची लक्षणे आणि तो कसा आढळतो?

• अल्ट्रासाऊंड, सीटी किंवा एमआरआयमध्ये योगायोगाने आढळलेला रीनल मास — आज हा सर्वात सामान्य प्रकारे आढळतो.
• डोळ्यांना दिसेल इतके किंवा तपासणीत आढळणारे लघवीतील रक्त.
• कंबरेच्या एका बाजूला सतत वेदना किंवा दाब जाणवणे.
• पोटात हाताला गाठ लागणे — हे सहसा अधिक पुढच्या अवस्थेत दिसते.
• कारण न समजता वजन कमी होणे, ताप, थकवा किंवा अॅनिमिया.
• क्वचित मेटास्टॅटिक आजारामुळे हाडदुखी किंवा सतत खोकला अशी लक्षणे.

रीनल मासची तपासणी कशी केली जाते?

अल्ट्रासाऊंडमध्ये गाठ दिसू शकते, पण तिचे संपूर्ण स्वरूप नेहमी स्पष्ट होत नाही. रीनल-मास प्रोटोकॉल सीटी किंवा एमआरआयमध्ये कॉन्ट्रास्ट घेतल्यानंतर गाठीमध्ये एन्हान्समेंट होते का, ती सॉलिड आहे की सिस्टिक, तिचा आकार किती आहे, रक्तवाहिन्या किंवा कलेक्टिंग सिस्टीमशी तिचा संबंध काय आहे, संशयास्पद लिम्फ नोड्स आहेत का किंवा शिरेत पसरलेली आहे का हे पाहिले जाते. उपचार ठरवण्यापूर्वी किडनीचे कार्यही तपासले जाते.

प्रत्येक किडनीच्या गाठीची बायोप्सी करावी लागते का?

नाही. काही रुग्णांत स्कॅनचे स्वरूप इतके ठराविक असते की स्थानिक एन्हान्सिंग माससाठी थेट शस्त्रक्रिया करता येते. रीनल-मास बायोप्सीचा निकाल उपचाराचा निर्णय बदलणार असेल तर ती विशेष उपयोगी ठरते — उदा. अब्लेशनपूर्वी, लिम्फोमा/मेटास्टॅसिस/इन्फेक्शनची शक्यता असेल, किंवा नियमित निरीक्षण आणि उपचार यापैकी काय करायचे हे ठरवताना. बायोप्सीत ठोस निष्कर्ष न मिळाल्याने गाठ सौम्य आहे असे सिद्ध होत नाही.

किडनीपुरत्या मर्यादित कॅन्सरचे उपचार

पार्शियल नेफ्रेक्टॉमी महत्त्वाची का आहे?

तांत्रिकदृष्ट्या सुरक्षित असेल तर पार्शियल नेफ्रेक्टॉमीमध्ये शक्य तितके नेफ्रॉन्स जपले जातात आणि अनेक लहान, मर्यादित ट्यूमरमध्ये कॅन्सरवरील नियंत्रण कमी न करता किडनीचे कार्य जास्त प्रमाणात टिकवता येते. शस्त्रक्रियेची गुंतागुंत ट्यूमरचा आकार, खोली, कलेक्टिंग सिस्टीम किंवा रक्तवाहिन्यांच्या जवळचे स्थान, तसेच रुग्णाला एकच किडनी आहे का किंवा आधीपासून किडनीचा आजार आहे का यावर अवलंबून असतो.

मेटास्टॅटिक किडनी कॅन्सरमध्ये काय केले जाते?

आज मेटास्टॅटिक आरसीसीमध्ये इम्यून-चेकपॉइंट इनहिबिटर्स, VEGF-टार्गेटेड टायरोसीन-किनेज इनहिबिटर्स आणि इतर टार्गेटेड औषधांचे संयोजन वापरले जाते. नेमका उपचार ट्यूमरचा उपप्रकार, जोखीम गट आणि आधीचे उपचार यावर ठरतो. प्रत्येक मेटास्टॅटिक रुग्णात सायटोरेडक्टिव्ह नेफ्रेक्टॉमी आपोआप केली जात नाही. आजार कुठे आणि किती पसरला आहे, लक्षणे किती आहेत आणि सिस्टेमिक उपचारांना प्रतिसाद कसा आहे हे पाहून निवडक रुग्णांतच शस्त्रक्रियेचा फायदा होऊ शकतो.

आनुवंशिक किडनी कॅन्सर

कमी वयात किडनी कॅन्सर होणे, दोन्ही किडनीत किंवा अनेक ठिकाणी ट्यूमर असणे, हिस्टोलॉजीत विशिष्ट संशयास्पद वैशिष्ट्ये दिसणे किंवा कुटुंबात किडनी कॅन्सरचा ठळक इतिहास असणे अशा परिस्थितीत आनुवंशिक तपासणीचा विचार केला जातो. आनुवंशिक सिंड्रोम असल्यास किती लहान गाठीपासून उपचार करायचा, शस्त्रक्रियेची वेळ आणि नातेवाईकांच्या तपासणीच्या शिफारसी बदलू शकतात.

उपचारानंतरची नियमित तपासणी

पुढील तपासणी कॅन्सर पुन्हा होण्याच्या धोक्यानुसार ठरते. यात स्कॅन, क्रिएटिनिन/eGFR आणि रक्तदाब यांचे निरीक्षण केले जाते. पार्शियल किंवा रॅडिकल नेफ्रेक्टॉमीनंतर दीर्घकाळ किडनीचे आरोग्य जपणेही महत्त्वाचे आहे: गरज नसताना किडनीला अपाय करणारी औषधे टाळणे, डायबेटीस व रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे आणि हृदय-रक्तवाहिन्यांच्या धोक्यांवर लक्ष देणे आवश्यक आहे.

किडनी कॅन्सरचे स्टेज आणि ग्रेड कसे ठरवतात?

स्टेज म्हणजे कॅन्सर शरीरात किती पसरला आहे याचे वर्णन. किडनीपुरता मर्यादित ट्यूमर मुख्यतः आकारावरून वर्गीकृत केला जातो: T1 म्हणजे 7 सेमीपर्यंतचा ट्यूमर, तर T2 म्हणजे 7 सेमीपेक्षा मोठा पण तरीही किडनीपुरता मर्यादित ट्यूमर. T3 मध्ये कॅन्सर मोठ्या शिरांमध्ये किंवा किडनीभोवतीच्या ऊतींमध्ये पसरतो, पण गेरोटा फॅशियाच्या बाहेर जात नाही. T4 मध्ये तो या फॅशियाच्या पलीकडे किंवा थेट त्याच बाजूच्या अॅड्रिनल ग्रंथीत शिरतो. लिम्फ नोड्स आणि दूरच्या मेटास्टॅसिसची माहिती मिळून TNM स्टेज पूर्ण होते.

ग्रेड म्हणजे मायक्रोस्कोपखाली कॅन्सर किती आक्रमक दिसतो याचा अंदाज. क्लिअर-सेल आणि पॅपिलरी आरसीसीसाठी WHO/आयएसयूपी न्यूक्लिओलर ग्रेड प्रचलित आहे. ग्रेड आणि स्टेज हे वेगवेगळे आहेत: लहान पण हाय-ग्रेड कॅन्सरला त्याच आकाराच्या लो-ग्रेड ट्यूमरपेक्षा अधिक काटेकोर तपासणी लागू शकते. हिस्टोलॉजिकल उपप्रकार, ट्यूमर नेक्रोसिस, सार्कोमॅटॉइड किंवा रॅब्डॉइड वैशिष्ट्ये आणि सर्जिकल मार्जिन यांचाही पुढील अंदाजावर परिणाम होतो.

लहान रीनल माससाठी निरीक्षण, अब्लेशन की शस्त्रक्रिया?

प्रत्येक लहान एन्हान्सिंग मास ताबडतोब काढणे आवश्यक नसते. वयस्क किंवा इतर गंभीर आजार असलेल्या रुग्णांत, तसेच काही निवडक लहान ट्यूमरमध्ये जवळच्या काळात कॅन्सरपेक्षा इतर आरोग्यधोके अधिक असतील तर अॅक्टिव्ह सर्व्हेलन्स योग्य ठरू शकते. याचा अर्थ गाठीकडे दुर्लक्ष करणे नाही; ठराविक अंतराने स्कॅन करणे असा त्याचा अर्थ आहे. काळानुसार ट्यूमरची वाढ, आकार, स्कॅनवरील स्वरूप, बायोप्सी केली असल्यास तिचा निकाल आणि रुग्णाचे एकूण आरोग्य पुन्हा तपासले जाते.

थर्मल अब्लेशनने निवडक लहान आणि बाहेरील बाजूला असलेल्या ट्यूमरवर कमी आक्रमक पद्धतीने उपचार करता येतात. मात्र शस्त्रक्रियेने गाठ काढण्याच्या तुलनेत त्याच ठिकाणी कॅन्सर पुन्हा होण्याची किंवा पुन्हा उपचाराची गरज भासण्याची शक्यता जास्त असू शकते; सहसा आधी ऊतींचा नमुना घेतला जातो. अनेक T1 ट्यूमरमध्ये तांत्रिकदृष्ट्या शक्य असेल तर पार्शियल नेफ्रेक्टॉमी हा महत्त्वाचा शस्त्रक्रियात्मक पर्याय आहे, कारण यात ट्यूमर काढून उरलेली किडनी जपली जाते. पार्शियल नेफ्रेक्टॉमी असुरक्षित ठरणार असेल, पुरेशी निरोगी किडनी उरणार नसेल किंवा कॅन्सर पूर्ण काढण्यावर परिणाम होणार असेल तर रॅडिकल नेफ्रेक्टॉमी योग्य ठरते.

किडनीच्या शस्त्रक्रियेनंतर सुधारणा आणि पुढील आयुष्य

मिनिमली इन्व्हेसिव्ह पार्शियल किंवा रॅडिकल नेफ्रेक्टॉमीनंतर चालणे आणि तोंडाने खाणे-पिणे सहसा लवकर सुरू होते. पुढील काही आठवड्यांत थकवा आणि पोटातील अस्वस्थता कमी होत जाते. सुरुवातीच्या भरून येण्याच्या काळात जड वजन उचलणे टाळावे. पार्शियल नेफ्रेक्टॉमीनंतर रक्तस्राव किंवा युरिन लीक ही दुर्मिळ पण महत्त्वाची गुंतागुंत आहे. कोणत्याही किडनीच्या शस्त्रक्रियेनंतर ताप, वाढत्या कंबर/पोटदुखी, बेशुद्ध पडणे किंवा लघवीत अचानक जास्त रक्त येणे यासाठी तातडीने तपासणी करावी.

कॅन्सर बरा झाल्यानंतरही दीर्घकाळ किडनीचे आरोग्य महत्त्वाचे राहते. रक्तदाब, डायबेटीस, धूम्रपान, स्थूलपणा आणि गरज नसताना घेतली जाणारी नेफ्रोटॉक्सिक औषधे उरलेल्या किडनीच्या कार्यावर परिणाम करू शकतात. eGFR कमी असणे, एकच किडनी असणे किंवा लघवीत लक्षणीय प्रोटीन जाणे अशा रुग्णांना कॅन्सरच्या तपासणीसोबत नेफ्रोलॉजिस्टचा सल्लाही उपयोगी ठरू शकतो.

शस्त्रक्रियेनंतर पॅथॉलॉजी अहवालातून आणखी काय कळते?

पार्शियल किंवा रॅडिकल नेफ्रेक्टॉमीनंतर पॅथॉलॉजी अहवाल ट्यूमरचा उपप्रकार, आकार, ग्रेड आणि पॅथॉलॉजिकल स्टेज निश्चित करतो आणि कापलेल्या कडेवर कॅन्सर आहे का हे सांगतो. त्यात नेक्रोसिस, सार्कोमॅटॉइड किंवा रॅब्डॉइड बदल, तसेच शिरा, रीनल सायनस किंवा आसपासच्या चरबीत झालेली वाढ यांचाही उल्लेख असू शकतो. या तपशीलांवर कॅन्सर पुन्हा होण्याचा धोका आणि पुढील स्कॅन किती काटेकोरपणे करायचे हे ठरते. काही निवडक अधिक धोकादायक क्लिअर-सेल आरसीसीमध्ये ट्यूमर पूर्ण काढल्यानंतर अॅडजुव्हंट सिस्टेमिक थेरपीचा विचार होऊ शकतो. हा निर्णय पॅथॉलॉजीतील धोका, रुग्णाची शारीरिक क्षमता आणि अपेक्षित फायदा व औषधांचे दुष्परिणाम यांचा समतोल पाहून तज्ज्ञ घेतात.

पुढच्या टप्प्यातील किडनी कॅन्सरसाठीचे सिस्टेमिक उपचार इतर अनेक कॅन्सरच्या केमोथेरपीपेक्षा वेगळे असतात

सामान्य क्लिअर-सेल रीनल सेल कार्सिनोमामध्ये पारंपरिक सायटोटॉक्सिक केमोथेरपीची भूमिका मर्यादित आहे. आधुनिक सिस्टेमिक उपचारांत प्रामुख्याने इम्यून चेकपॉइंट इनहिबिटर्स आणि अँजिओजेनेसिस/VEGF सिग्नलिंग रोखणारी औषधे, अनेकदा संयोजनात, वापरली जातात. नेमकी योजना हिस्टोलॉजी, आजाराचे प्रमाण, लक्षणे, जोखीम गट, आधीचे उपचार, ऑटोइम्यून आजार, किडनी/लिव्हरचे कार्य आणि औषधांची उपलब्धता यावर ठरते.

काही निवडक रुग्णांत मेटास्टॅसिसची ठिकाणे फार कमी असतील तर मोठ्या उपचारयोजनेचा भाग म्हणून शस्त्रक्रिया किंवा स्टिरिओटॅक्टिक रेडिओथेरपीचा उपयोग होऊ शकतो. पूर्ण नेफ्रेक्टॉमीनंतर उच्च-जोखीम क्लिअर-सेल आरसीसी असलेल्या योग्य रुग्णांत अॅडजुव्हंट पेम्ब्रोलिझुमॅबचा विचार केला जाऊ शकतो; शस्त्रक्रियेने काढलेल्या प्रत्येक किडनी कॅन्सरसाठी तो आवश्यक नसतो.

डॉक्टरांकडे येताना काय सोबत आणावे?

• अल्ट्रासाऊंड, सीटी आणि एमआरआय अहवाल तसेच प्रत्यक्ष स्कॅन इमेजेस.
• क्रिएटिनिन/eGFR आणि लघवीच्या तपासण्या.
• यापूर्वीच्या किडनी शस्त्रक्रियेचे किंवा बायोप्सीचे अहवाल.
• रक्तदाब, डायबेटीस आणि किडनीच्या आजाराचा इतिहास.
• कुटुंबात किडनी कॅन्सर किंवा ज्ञात आनुवंशिक सिंड्रोमचा इतिहास.
• सध्या घेत असलेली औषधे, विशेषतः रक्त पातळ करणारी आणि किडनीला अपाय करू शकणारी औषधे.
• मेटास्टॅटिक आजार असल्यास: सिस्टेमिक उपचारांचा संपूर्ण क्रम आणि सर्वात अलीकडील स्टेजिंग स्कॅन.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• अल्ट्रासाऊंडमध्ये रीनल मास दिसल्यास पुढे काय?
• लहान रीनल मास समजून घ्या
• रीनल सिस्ट आणि किडनी कॅन्सरमध्ये फरक
• बॉस्नियाक वर्गीकरण समजून घ्या
• युरो-ऑन्कोलॉजीमध्ये दुसरे वैद्यकीय मत कधी घ्यावे?
• किडनी कॅन्सरचे स्टेज समजून घ्या
• किडनी कॅन्सरसाठी इम्युनोथेरपी
• किडनी कॅन्सरसाठी टार्गेटेड थेरपी
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology (EAU). EAU Guidelines on Renal Cell Carcinoma. 2026 edition https://uroweb.org/guidelines/renal-cell-carcinoma
• National Cancer Institute. Renal Cell Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version https://www.cancer.gov/types/kidney/patient/kidney-treatment-pdq
• American Urological Association. Renal Mass and Localized Renal Cancer: Evaluation, Management, and Follow-Up Guideline (2017; amended 2021) https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/renal-mass-and-localized-renal-cancer-evaluation-management-and-follow-up
• Choueiri TK, Tomczak P, Park SH, et al. Adjuvant Pembrolizumab after Nephrectomy in Renal-Cell Carcinoma. N Engl J Med. 2021;385:683-694; subsequent overall-survival update.