अल्ट्रासाऊंडमध्ये रीनल मास दिसणे हे निदान नसून केवळ एक वर्णन आहे. अशा अनेक गाठी साध्या आणि सौम्य सिस्ट असतात व त्यांना उपचारांची गरज नसते. काही गाठी कॉम्प्लेक्स सिस्ट, अँजिओमायोलायपोमा, ऑन्कोसायटोमा किंवा रीनल सेल कार्सिनोमा असू शकतात. अल्ट्रासाऊंडने अनेक सिस्ट आणि गाठी चांगल्या प्रकारे दिसतात; पण एखादी सॉलिड दिसणारी गाठ कॉन्ट्रास्ट घेतल्यानंतर खरोखर एन्हान्स होते का, सिस्ट किती गुंतागुंतीची आहे, किंवा गाठीचा रक्तवाहिन्या व कलेक्टिंग सिस्टीमशी नेमका संबंध काय आहे हे नेहमी स्पष्ट होत नाही. अल्ट्रासाऊंडचा निष्कर्ष संदिग्ध किंवा संशयास्पद असल्यास पुढची नेहमीची तपासणी म्हणजे कॉन्ट्रास्ट रीनल-मास सीटी किंवा एमआरआय. त्यानंतर गाठीकडे दुर्लक्ष करता येईल, नियमित स्कॅन करावे लागतील, बायोप्सी/अब्लेशन करावे लागेल की शस्त्रक्रियेने काढावी लागेल हे ठरवता येते.

पहिला प्रश्न: गाठ सिस्टिक आहे की सॉलिड?

साध्या सिस्टची भिंत पातळ आणि गुळगुळीत असते, आत स्वच्छ द्रव असतो आणि सॉलिड भाग नसतो. अशी सिस्ट सहसा सौम्य असते. कॉम्प्लेक्स सिस्टमध्ये सेप्टा, भिंतीची जाडी वाढलेली, कॅल्सिफिकेशन किंवा सॉलिड/नोड्युलर भाग असू शकतात; अशावेळी बॉस्नियाक वर्गीकरणासाठी कॉन्ट्रास्ट सीटी किंवा एमआरआयची गरज भासते. सॉलिड रीनल मासमध्ये कॉन्ट्रास्टनंतर एन्हान्समेंट होते का हे पाहणे महत्त्वाचे आहे, कारण बहुतेक महत्त्वाचे सॉलिड आरसीसी एन्हान्स होतात.

चांगल्या अल्ट्रासाऊंड अहवालात कोणती माहिती असावी?

• कोणती किडनी आणि गाठीचे नेमके स्थान.
• कमाल आकार सेंटीमीटरमध्ये.
• गाठ सॉलिड, सिस्टिक की मिश्र स्वरूपाची आहे.
• इकोजेनिसिटी आणि गाठीत स्पष्ट चरबी असल्याचा संशय आहे का.
• शक्य असल्यास आतले सेप्टा, नोड्युल्स, कॅल्सिफिकेशन किंवा रक्तपुरवठ्याची माहिती.
• हायड्रोनेफ्रोसिस किंवा युरिनरी ट्रॅक्टमधील इतर निष्कर्ष.

पुढे कोणता स्कॅन करावा?

फक्त आकारावरून गाठ कॅन्सर आहे का हे कळते का?

नाही. मोठ्या सॉलिड गाठींमध्ये कॅन्सर आणि आक्रमकपणाची शक्यता सांख्यिकदृष्ट्या जास्त असते; पण लहान गाठही कॅन्सर असू शकते आणि काही मोठ्या गाठी सौम्य असू शकतात. आकाराचा उपचार आणि स्टेजवर परिणाम होतो, पण स्कॅनवरील स्वरूप किंवा आवश्यक असल्यास पॅथॉलॉजीची जागा तो घेऊ शकत नाही.

रीनल-मास बायोप्सी कधी उपयोगी ठरते?

अब्लेशनपूर्वी, स्कॅनवर लिम्फोमा किंवा इतर कॅन्सरचा मेटास्टॅसिस असण्याची शक्यता असेल, किंवा बायोप्सीच्या निकालामुळे नियमित निरीक्षण आणि शस्त्रक्रिया यापैकी निवड बदलणार असेल तर ती उपयोगी ठरते. प्रत्येक नेफ्रेक्टॉमीपूर्वी बायोप्सी बंधनकारक नाही. काही बायोप्सीत ठोस निदान मिळत नाही; त्यामुळे निकाल नेहमी स्कॅनसोबत समजून घ्यावा.

गाठ लहान असेल तर काय?

4 सेमीपर्यंतची सॉलिड एन्हान्सिंग गाठ ‘स्मॉल रीनल मास’ (क्लिनिकल T1a) मानली जाते. यांपैकी अनेक गाठी हळूहळू वाढतात आणि लक्षणीय प्रमाणात गाठी सौम्यही असतात. उपचार आवश्यक असल्यास पार्शियल नेफ्रेक्टॉमीला अनेकदा प्राधान्य दिले जाते; मात्र निवडक रुग्णांत अॅक्टिव्ह सर्व्हेलन्स किंवा थर्मल अब्लेशनही योग्य पर्याय असू शकतात.

अल्ट्रासाऊंड अहवालात “कॉम्प्लेक्स सिस्ट” लिहिले असेल तर काय करावे?

ही गाठ कॉन्ट्रास्ट सीटी किंवा एमआरआयने तपासली आहे का आणि तिला बॉस्नियाक श्रेणी दिली आहे का हे पहा. केवळ अल्ट्रासाऊंडवर बॉस्नियाक 2019 मधील सर्व श्रेणी विश्वासार्हपणे ठरवता येत नाहीत, विशेषतः III आणि IV; या श्रेणींसाठी भिंत, सेप्टा किंवा नोड्युल्समध्ये कॉन्ट्रास्ट एन्हान्समेंट आहे का हे पाहावे लागते.

पुढचा स्कॅन फक्त “पुन्हा पाहण्यासाठी” नव्हे, तर गाठीचे स्वरूप स्पष्ट करण्यासाठी असावा

अल्ट्रासाऊंडमध्ये संदिग्ध सॉलिड किंवा कॉम्प्लेक्स रीनल गाठ दिसल्यास, किडनीचे कार्य आणि इतर बाबी परवानगी देत असतील तर पुढची तपासणी सहसा रीनल-मास प्रोटोकॉल कॉन्ट्रास्ट सीटी किंवा एमआरआय असते. गाठ कॉन्ट्रास्टनंतर खरोखर एन्हान्स होते का आणि ती सॉलिड, चरबीयुक्त, सिस्टिक की रक्तवाहिन्यांशी संबंधित आहे हे स्पष्ट करणे हा मुख्य उद्देश असतो. पुन्हा नॉन-कॉन्ट्रास्ट अल्ट्रासाऊंड केल्याने आकाराची पुष्टी होऊ शकते, पण हे महत्त्वाचे प्रश्न अनेकदा अनुत्तरित राहतात.

स्पष्ट चरबी असलेला अँजिओमायोलायपोमा यांसारख्या काही सौम्य गाठींचे स्कॅनवरील स्वरूप ठराविक असू शकते. मात्र फॅट-पुअर अँजिओमायोलायपोमा आणि ऑन्कोसायटोमा यांसारख्या गाठी रीनल सेल कार्सिनोमासारख्या दिसू शकतात. त्यामुळे बायोप्सीचा निकाल नियमित निरीक्षण, अब्लेशन किंवा शस्त्रक्रियेचा निर्णय बदलणार असेल तर बायोप्सी उपयोगी ठरते.

डॉक्टरांकडे येताना काय सोबत आणावे?

• अल्ट्रासाऊंड अहवाल आणि उपलब्ध असल्यास प्रत्यक्ष इमेजेस.
• तुलनेसाठी पूर्वीचे अल्ट्रासाऊंड/सीटी — अनेक वर्षे गाठ स्थिर असणे ही महत्त्वाची माहिती आहे.
• क्रिएटिनिन/eGFR.
• लघवीत रक्त आढळले असल्यास युरिन मायक्रोस्कोपी.
• किडनी स्टोन, पूर्वीचा कॅन्सर किंवा किडनीच्या शस्त्रक्रियेचा इतिहास.
• कुटुंबात किडनी कॅन्सरचा इतिहास.
• सध्या घेत असलेली रक्त पातळ करणारी औषधे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• किडनी कॅन्सर: लक्षणे, निदान आणि उपचार
• लहान रीनल मास समजून घ्या
• रीनल सिस्ट आणि किडनी कॅन्सरमध्ये फरक
• बॉस्नियाक वर्गीकरण समजून घ्या
• टेस्टिक्युलर अल्ट्रासाऊंड: टेस्टिसमध्ये गाठ दिसल्यास त्याचा अर्थ काय?
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• European Association of Urology (EAU). EAU Guidelines on Renal Cell Carcinoma. 2026 edition https://uroweb.org/guidelines/renal-cell-carcinoma
• National Cancer Institute. Renal Cell Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version https://www.cancer.gov/types/kidney/patient/kidney-treatment-pdq
• Silverman SG, Pedrosa I, Ellis JH, et al. Bosniak Classification of Cystic Renal Masses, Version 2019: An Update Proposal and Needs Assessment. Radiology. 2019;292(2):475-488.
• American Urological Association. Renal Mass and Localized Renal Cancer: Evaluation, Management, and Follow-Up Guideline (2017; amended 2021) https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/renal-mass-and-localized-renal-cancer-evaluation-management-and-follow-up