युरिन कल्चर तपासणी समजून घ्या: अहवाल, ग्रोथ, कॉलनी काउंट आणि सेन्सिटिव्हिटी
युरिन कल्चर तपासणीत लघवीत बॅक्टेरिया किंवा यीस्ट वाढत आहेत का हे तपासले जाते. युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन—UTI—ची शंका असल्यास ही तपासणी सामान्यतः केली जाते. अहवालातून कोणता जंतू इन्फेक्शन करत आहे आणि सेन्सिटिव्हिटी अहवालानुसार कोणते अँटिबायोटिक उपयोगी पडण्याची शक्यता आहे हे समजू शकते. युरिन रुटीनमध्ये पू पेशी किंवा बॅक्टेरिया दिसून इन्फेक्शनचा अंदाज येऊ शकतो; पण युरिन कल्चर अधिक विशिष्ट माहिती देते. पुरुष, गर्भधारणा, वारंवार UTI, ताप, किडनी इन्फेक्शन, कॅथेटर-संबंधित इन्फेक्शन, स्टोन, डायबेटीस किंवा उपचारांनंतरही लक्षणे न सुधारणे अशा परिस्थितींमध्ये ही तपासणी विशेष उपयुक्त आहे.
युरिन कल्चर तपासणी म्हणजे काय?
प्रयोगशाळेत लघवी विशेष माध्यमावर ठेवून त्यात बॅक्टेरिया किंवा यीस्ट वाढतात का हे पाहिले जाते. ग्रोथ झाल्यास जंतू ओळखला जातो आणि सहसा अँटिबायोटिक सेन्सिटिव्हिटी तपासणी केली जाते. यालाच कल्चर अँड सेन्सिटिव्हिटी किंवा C/S म्हणतात.
या तपासणीतून तीन प्रश्नांची उत्तरे मिळतात: लक्षणीय ग्रोथ आहे का? कोणता जंतू आहे? कोणते अँटिबायोटिक उपयोगी पडू शकते?
युरिन कल्चर अहवालातून काय कळते?
अहवालात सहसा ग्रोथ/नो ग्रोथ, जंतूचे नाव, कॉलनी काउंट, अँटिबायोटिक सेन्सिटिव्हिटी आणि कधी “मिक्स्ड ग्रोथ” किंवा “कंटॅमिनेशनची शक्यता” अशी नोंद असते.
| अहवालातील शब्द | साधारण अर्थ |
|---|---|
| नो ग्रोथ | लक्षणीय बॅक्टेरिया किंवा यीस्ट वाढले नाहीत. UTI ची शक्यता कमी असू शकते; इतर कारणांनी लक्षणे राहू शकतात. |
| सिग्निफिकंट ग्रोथ | लक्षणांशी जुळल्यास इन्फेक्शन सूचित करू शकणाऱ्या प्रमाणात जंतू वाढला आहे. |
| कॉलनी काउंट / CFU/mL | लघवीच्या नमुन्यात वाढलेल्या बॅक्टेरियाच्या प्रमाणाचा अंदाज. |
| मिक्स्ड ग्रोथ | अनेकदा नमुना दूषित झाल्याचे सूचित करते; पुन्हा क्लीन-कॅच कल्चर लागू शकते. |
| Sensitive / susceptible | त्या जंतूवर अँटिबायोटिक काम करण्याची शक्यता चांगली आहे. |
| Resistant | अँटिबायोटिक काम करण्याची शक्यता कमी; सहसा टाळले जाते. |
युरिन कल्चर का केले जाते?
लघवी करताना जळजळ, वारंवार लघवी, अर्जन्सी, पोटाच्या खालच्या भागात वेदना, ताप, थंडी, कंबरेच्या बाजूची वेदना, लघवीत रक्त, ढगाळ/दुर्गंधीयुक्त लघवी, वारंवार UTI किंवा अँटिबायोटिकनंतरही लक्षणे टिकत असल्यास डॉक्टर कल्चर सुचवू शकतात.
पुरुष, गर्भवती महिला, रिकरंट UTI, कॅथेटर-संबंधित इन्फेक्शन, डायबेटीस, किडनी स्टोन, किडनी इन्फेक्शनची शंका आणि काही युरोलॉजी प्रक्रियेपूर्वी कल्चर विशेष उपयोगी असते.
युरिन नमुना योग्य पद्धतीने कसा द्यावा?
नमुन्याची गुणवत्ता महत्त्वाची आहे. दूषित नमुन्यामुळे “मिक्स्ड ग्रोथ”सारखा गोंधळात टाकणारा अहवाल येऊ शकतो.
क्लीन-कॅच मिडस्ट्रीम नमुन्यासाठी हात धुवा, स्टेराइल कंटेनर वापरा, सांगितल्याप्रमाणे जननेंद्रियाभोवती स्वच्छता करा, सुरुवातीची थोडी लघवी शौचालयात जाऊ द्या, मधल्या प्रवाहातील लघवी कंटेनरमध्ये घ्या आणि लगेच झाकण लावा.
शक्य असल्यास अँटिबायोटिक सुरू करण्यापूर्वी नमुना द्या. शौचालयातील भांडे, बेडपॅन किंवा वापरलेला डबा यांतून नमुना घेऊ नका. नमुना प्रयोगशाळेत पोहोचण्यास उशीर होणार असल्यास रेफ्रिजरेशन आवश्यक आहे का ते प्रयोगशाळेला विचारा. कॅथेटर असलेल्या रुग्णात नमुना सहसा प्रशिक्षित कर्मचाऱ्याने कॅथेटर सॅम्पलिंग पोर्टमधून घ्यावा; युरिन बॅगमधून नाही.
“नो ग्रोथ” म्हणजे काय?
नो ग्रोथ म्हणजे नमुन्यात लक्षणीय बॅक्टेरिया किंवा यीस्ट वाढले नाहीत. त्यामुळे बॅक्टेरियल UTI ची शक्यता कमी असू शकते.
पण नो ग्रोथ म्हणजे सर्व काही सामान्य आहेच असे नाही. अलीकडील अँटिबायोटिक, कमी पाणी, किडनी स्टोन, प्रोस्टेटची सूज, STI, व्हजायनल इन्फेक्शन, युरेथ्रल जळजळ, ब्लॅडर पेन सिंड्रोम, युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, प्रोस्टेट वाढणे किंवा निवडक प्रकरणांत युरिनरी ट्युबरक्युलोसिस यामुळेही जळजळ/त्रास होऊ शकतो.
“सिग्निफिकंट ग्रोथ” म्हणजे काय?
लक्षणांशी जुळणाऱ्या प्रमाणात बॅक्टेरिया किंवा यीस्ट वाढल्यास त्याला सिग्निफिकंट ग्रोथ म्हटले जाते. E. coli, Klebsiella, Proteus, Enterococcus आणि Pseudomonas हे सामान्य जंतू आहेत.
लक्षणे नसताना पॉझिटिव्ह कल्चर आणि ताप, जळजळ, कंबरेच्या बाजूला वेदना किंवा अर्जन्सीसह पॉझिटिव्ह कल्चर यांचा अर्थ वेगळा लावला जातो.
कॉलनी काउंट किंवा CFU/mL म्हणजे काय?
CFU/mL म्हणजे colony-forming units per millilitre. अहवालात 10³, 10⁴, 10⁵ किंवा 100,000 पेक्षा जास्त CFU/mL अशी संख्या दिसू शकते. जास्त काउंट इन्फेक्शनला आधार देतो; पण लक्षणे असलेले रुग्ण, कॅथेटर नमुने, गर्भधारणा किंवा आधी काही अँटिबायोटिक घेतले असल्यास कमी काउंटही महत्त्वाचा असू शकतो.
अँटिबायोटिक सेन्सिटिव्हिटी म्हणजे काय?
कल्चरमध्ये वाढलेल्या जंतूवर कोणते अँटिबायोटिक परिणामकारक असू शकते हे तपासले जाते. Sensitive/susceptible म्हणजे औषध काम करण्याची शक्यता चांगली; resistant म्हणजे ते बहुधा काम करणार नाही; intermediate म्हणजे परिणाम डोस, इन्फेक्शनचे ठिकाण आणि रुग्णाच्या इतर घटकांवर अवलंबून असू शकतो.
अहवालात “sensitive” आहे म्हणून स्वतःहून अँटिबायोटिक सुरू करू नका. डॉक्टर किडनीचे कार्य, अॅलर्जी, गर्भधारणा, साइड इफेक्ट्स, पूर्वीचे अँटिबायोटिक, इन्फेक्शनचे ठिकाण, ताप/सेप्सिसचा धोका आणि ओरल की IV औषध आवश्यक आहे का हेही पाहतात.
प्रत्येक पॉझिटिव्ह युरिन कल्चरला अँटिबायोटिक लागते का?
नाही. जळजळ, ताप, वेदना किंवा युरिनरी लक्षणे नसतानाही काही लोकांच्या लघवीत बॅक्टेरिया असू शकतात. याला asymptomatic bacteriuria म्हणतात. गर्भधारणा किंवा काही युरोलॉजी प्रक्रियेपूर्वीच्या निवडक परिस्थितींव्यतिरिक्त याला अनेकदा उपचार लागत नाहीत. अनावश्यक अँटिबायोटिकमुळे रेजिस्टन्स वाढतो.
युरिन कल्चर कोणत्या समस्या निदान करू शकत नाही?
युरिन कल्चर लघवीत वाढणारे जंतू ओळखते; पण प्रत्येक युरिनरी समस्या याने निदान होत नाही. स्टोन, ट्यूमर, प्रोस्टेट वाढणे, युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, STI-संबंधित युरेथ्रायटिस, जननेंद्रियातील इन्फेक्शन, ब्लॅडर पेन सिंड्रोम आणि युरिनरी ट्युबरक्युलोसिससाठी वेगळ्या तपासण्या लागू शकतात.
अहवाल मिळाल्यावर काय करावे?
घाबरू नका आणि स्वतःहून अँटिबायोटिक बदलू नका. विशेषतः ताप, कंबरेच्या बाजूला वेदना, डायबेटीस, गर्भधारणा, किडनी स्टोन, कॅथेटर, वारंवार इन्फेक्शन किंवा पूर्वी अँटिबायोटिक घेतले असल्यास अहवाल डॉक्टरांना दाखवा.
निवडक रुग्णांमध्ये युरिन रुटीन, सीरम क्रिएटिनिन, रक्तातील साखर, PVR सह USG KUB, CT KUB, युरोफ्लोमेट्री किंवा पुन्हा युरिन कल्चर सुचवले जाऊ शकते. लक्षणे पूर्ण बरी झाली असतील तर प्रत्येक वेळी नियमितपणे पुन्हा युरिन कल्चर आवश्यकच असते असे नाही.
तातडीची वैद्यकीय मदत कधी घ्यावी?
ताप-थंडी, तीव्र कंबरेच्या बाजूला वेदना, युरिनरी लक्षणांसोबत उलटी, लघवीत गुठळ्या, लघवी बंद होणे, गर्भधारणेत UTI लक्षणे, स्टोनसोबत UTI, गोंधळ, तीव्र अशक्तपणा, कमी BP, कॅथेटर ब्लॉकेज किंवा युरोलॉजी सर्जरीनंतर इन्फेक्शनची लक्षणे असल्यास तातडीची मदत घ्या.
महत्त्वाचे: ही लक्षणे किडनी इन्फेक्शन, सेप्सिसचा धोका, इन्फेक्शनसह अडलेली किडनी किंवा कॉम्प्लिकेटेड UTI सूचित करू शकतात. अशा वेळी घरी उपचार करू नका.
तपासणीसाठी काय आणावे?
- युरिन कल्चर आणि सेन्सिटिव्हिटी अहवाल.
- युरिन रुटीन/मायक्रोस्कोपी अहवाल.
- पूर्वीचे युरिन कल्चर अहवाल.
- आधी घेतलेल्या अँटिबायोटिकची यादी.
- उपलब्ध असल्यास तापाची नोंद.
- USG KUB/PVR अहवाल.
- सीरम क्रिएटिनिन अहवाल.
- रक्तातील साखर/HbA1c.
- लागू असल्यास गर्भधारणेची माहिती.
- कॅथेटर असल्यास त्याची माहिती.
- अलीकडील सर्जरीनंतरची डिस्चार्ज समरी.
- स्टोन, प्रोस्टेट किंवा स्ट्रिक्चरचे जुने अहवाल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
युरिन कल्चर अहवाल यायला किती वेळ लागतो?
बहुतेक युरिन कल्चर अहवाल 24-48 तासांत येतात; जंतूची वाढ आणि प्रयोगशाळेतील प्रक्रियेनुसार सेन्सिटिव्हिटीला अधिक वेळ लागू शकतो.
जळजळ असूनही युरिन कल्चर निगेटिव्ह येऊ शकते का?
हो. अलीकडील अँटिबायोटिक, स्टोन, प्रोस्टेटची सूज, STI, व्हजायनल इन्फेक्शन, डिहायड्रेशन किंवा ब्लॅडर जळजळ यामुळे जळजळ असूनही कल्चर निगेटिव्ह येऊ शकते.
अँटिबायोटिक सुरू करण्यापूर्वी कल्चर द्यावे का?
शक्य असल्यास हो. अँटिबायोटिकपूर्वी नमुना दिल्यास जंतू सापडण्याची शक्यता जास्त असते.
युरिन कल्चरमध्ये E. coli म्हणजे काय?
नमुन्यात E. coli बॅक्टेरिया वाढला आहे. हा UTI चे सामान्य कारण आहे. सेन्सिटिव्हिटी अहवाल अँटिबायोटिक निवडण्यात मदत करतो.
“Sensitive” दाखवलेले कोणतेही अँटिबायोटिक मी घेऊ शकतो का?
नाही. इन्फेक्शनचे ठिकाण, किडनीचे कार्य, अॅलर्जी, गर्भधारणा, आजाराची तीव्रता आणि सुरक्षितता पाहून डॉक्टर औषध निवडतात.
मिक्स्ड ग्रोथ म्हणजे काय?
अनेकदा नमुना दूषित झाल्याचे सूचित करते. पुन्हा योग्य क्लीन-कॅच युरिन कल्चर लागू शकते.
संबंधित वाचन
- वारंवार युरिनरी इन्फेक्शन: कारणे आणि उपचार
- लघवी करताना जळजळ: कारणे आणि डॉक्टरांना कधी भेटावे?
- लघवीच्या अहवालात पू पेशी: याचा अर्थ काय?
- लघवीत रक्त: कारणे आणि काळजी कधी करावी?
- पुरुषांमध्ये लघवीची धार कमी: कारणे आणि उपचार
- घरी कॅथेटरची काळजी: रुग्ण मार्गदर्शक
- युरिन कल्चर निगेटिव्ह असूनही ब्लॅडरमध्ये वेदना: कारणे आणि पुढे काय करावे?
- युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन
संदर्भ
- MedlinePlus. Urine Culture https://medlineplus.gov/ency/article/003751.htm
- MedlinePlus. Antibiotic Sensitivity Test https://medlineplus.gov/lab-tests/antibiotic-sensitivity-test/
- NICE Guideline NG109. Urinary tract infection lower: antimicrobial prescribing https://www.nice.org.uk/guidance/ng109/chapter/recommendations
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections https://uroweb.org/guidelines/urological-infections/chapter/the-guideline
- Urology Care Foundation. Urinary Tract Infections in Adults https://www.urologyhealth.org/urology-a-z/u/urinary-tract-infections-in-adults