युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएसएल सर्जरी ही किडनी आणि ब्लॅडरच्या मधील युरिन ट्यूब—युरेटर—मध्ये अडकलेला स्टोन काढण्यासाठी किंवा तोडण्यासाठी वापरली जाणारी मिनिमली इन्व्हेसिव्ह प्रोसीजर आहे. ती साधारणपणे नैसर्गिक लघवीच्या मार्गातून, शरीरावर कट न करता केली जाते. यूआरएसएलमध्ये बारीक टेलिस्कोप स्टोनपर्यंत नेऊन लेझर किंवा इतर एनर्जी सोर्सने स्टोन तोडला जातो. स्टोन नैसर्गिकरित्या निघण्याची शक्यता कमी असेल, पेन वारंवार होत असेल, युरिन फ्लो ब्लॉक असेल, किडनीची सूज असेल किंवा किडनी फंक्शनला धोका असेल तर यूआरएसएलचा सल्ला दिला जाऊ शकतो.

युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएसएल सर्जरी म्हणजे काय?

यूआरएसएल म्हणजे युरेटरोस्कोपिक लिथोट्रिप्सी. याला युरेटर स्टोनसाठी युरेटरोस्कोपी असेही म्हणतात.

सोप्या भाषेत, ही लघवीच्या मार्गाच्या आतून केली जाणारी की-होल प्रकारची एंडोस्कोपिक सर्जरी आहे. युरोलॉजिस्ट युरेथ्रामधून छोटा टेलिस्कोप ब्लॅडरमध्ये आणि नंतर युरेटरमध्ये नेतो. स्टोन दिसल्यानंतर त्याचे छोटे तुकडे केले किंवा छोट्या इन्स्ट्रुमेंट्सने काढले जाऊ शकतात.

BAUS युरेटरोस्कोपीला स्टोन प्रोसीजर म्हणून सूचीबद्ध करते आणि युरेटरोस्कोपी व युरेटेरिक स्टेंट इन्सर्शनसह युरोलॉजिकल प्रोसीजर्ससाठी पेशंट लीफलेट्स उपलब्ध करून देते.

यूआरएसएल कधी आवश्यक असते?

प्रत्येक युरेटेरिक स्टोनला सर्जरी लागते असे नाही. काही छोटे स्टोन औषधे, फ्लुइड्स आणि ऑब्झर्वेशनने निघतात. पण प्रत्येकासाठी वाट पाहणे सुरक्षित नसते.

पुढील परिस्थितीत यूआरएसएलचा सल्ला दिला जाऊ शकतो:

• नैसर्गिकरित्या निघण्याची शक्यता कमी असलेला स्टोन.
• योग्य पेन मेडिसिन्स असूनही सतत दुखणे.
• रेनल कॉलिकसाठी वारंवार इमर्जन्सी व्हिजिट्स.
• हायड्रोनेफ्रोसिस—म्हणजे ब्लॉकेजमुळे किडनीची सूज.
• किडनी फंक्शन कमी होणे.
• सिंगल फंक्शनिंग किडनी.
• सतत ब्लॉकेज करणारा स्टोन.
• फेल झालेली मेडिकल एक्सपल्सिव्ह थेरपी.
• काम, प्रवास किंवा वैयक्तिक परिस्थितीमुळे जलद क्लिअरन्स महत्त्वाचा असणे.

EAU गाईडलाईन्स युरेटेरिक स्टोन रिमूव्हलची कारणे म्हणून स्पॉन्टेनियस पॅसेजची कमी शक्यता, अॅनाल्जेसिक्स असूनही सतत दुखणे, सतत ऑब्स्ट्रक्शन आणि रेनल इन्सफिशियन्सी—जसे रेनल फेल्युअर, बायलेटरल ऑब्स्ट्रक्शन किंवा सिंगल किडनी—नमूद करतात.

औषधे आधी कधी ट्राय करता येतात?

पुढील परिस्थितीत औषधे आणि ऑब्झर्वेशन योग्य ठरू शकते:

• स्टोन लहान असेल.
• दुखणे कंट्रोलमध्ये असेल.
• ताप किंवा युरिन इन्फेक्शन नाही.
• किडनी फंक्शन नॉर्मल असेल.
• हायड्रोनेफ्रोसिस नाही किंवा माइल्ड आहे.
• लक्षणे वाढल्यास रुग्ण पटकन परत येऊ शकत असेल.

मेडिकल एक्सपल्सिव्ह थेरपी निवडक रुग्णांमध्ये, विशेषतः ५ मिमीपेक्षा मोठ्या डिस्टल युरेटेरिक स्टोनमध्ये, मदत करू शकते; पण कॉम्प्लिकेशन्स झाल्यास ती चालू ठेवू नये. EAU नुसार इन्फेक्शन, रिफ्रॅक्टरी पेन किंवा किडनी फंक्शन खराब झाल्यास कन्झर्व्हेटिव्ह ट्रीटमेंट थांबवावी.

युरेटेरिक स्टोनची ट्रीटमेंट खूप उशिरा केल्यास काय होऊ शकते?

ब्लॉक झालेला युरेटर हा फक्त पेनचा प्रश्न नाही. दीर्घकाळचे ऑब्स्ट्रक्शन पुढील समस्या करू शकते:

• वारंवार तीव्र दुखणे.
• किडनीची सूज.
• युरिन इन्फेक्शन.
• ताप किंवा सेप्सिस.
• किडनी फंक्शन कमी होणे.
• इमर्जन्सी अॅडमिशन.
• अंतिम स्टोन सर्जरीपूर्वी तात्पुरत्या ड्रेनेजची गरज.

अनेक रुग्ण इंजेक्शननंतर पेन कमी झाल्यामुळे वाट पाहतात. पण पेन रिलीफ म्हणजे स्टोन निघाला असे नेहमीच नसते. यूएसजी किंवा सीटीवर स्टोन दिसला असेल तर फॉलो-अप इमेजिंग महत्त्वाचे आहे.

यूआरएसएल विरुद्ध ईएसडब्ल्यूएल विरुद्ध आरआयआरएस: काय चांगले?

EAU नुसार एका प्रोसीजरमध्ये स्टोन-फ्री होण्याची शक्यता यूआरएसमध्ये अधिक असते; शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सीची मॉर्बिडिटी कमी असली तरी अधिक रिट्रीटमेंट किंवा सेकंडरी प्रोसीजर्स लागू शकतात.

यूआरएसएल सर्जरी कशी केली जाते?

यूआरएसएल साधारणपणे ऑपरेशन थिएटरमध्ये स्पायनल किंवा जनरल अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते.

सामान्य स्टेप्स:

1. एंडोस्कोपिक युरिनरी सर्जरीसाठी रुग्णाला योग्य पोझिशन दिली जाते.
2. लघवीच्या मार्गातून छोटा कॅमेरा ब्लॅडरमध्ये नेला जातो.
3. युरेटरचे ओपनिंग ओळखले जाते.
4. सेफ्टी गाईडवायर युरेटरमध्ये पास केला जातो.
5. युरेटरोस्कोप हळूवारपणे स्टोनपर्यंत नेला जातो.
6. स्टोन लेझर किंवा न्यूमॅटिक एनर्जीने तोडला जातो.
7. फ्रॅगमेंट्स बास्केटने काढले जाऊ शकतात.
8. गरज असल्यास डीजे स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो.

साधारणपणे बाहेरून कट नसतो. युरेटर फार टाईट, सूजलेला किंवा सुरक्षितपणे प्रवेश करण्यास योग्य नसेल तर सर्जन आधी डीजे स्टेंट ठेवून काही दिवस किंवा आठवड्यांनी यूआरएसएल प्लॅन करू शकतो.

यूआरएसएलपूर्वी तयारी

प्लॅन्ड यूआरएसएलपूर्वी युरोलॉजिस्ट पुढील तपासण्या सुचवू शकतो:

• सीटी KUB किंवा अल्ट्रासाऊंड KUB.
• युरिन रुटीन.
• युरिन कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• सीबीसी आणि ब्लड शुगर.
• गरज असल्यास फिटनेस टेस्ट्स.
• ब्लड थिनर्सचा रिव्ह्यू.
• अॅनेस्थेशिया फिटनेस.

प्लॅन्ड स्टोन सर्जरीपूर्वी युरिन इन्फेक्शनची ट्रीटमेंट करावी. EAU स्टोन ट्रीटमेंटपूर्वी युरिन कल्चर किंवा मायक्रोस्कोपी आणि स्टोन रिमूव्हलपूर्वी युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शनची ट्रीटमेंट करण्याची शिफारस करते.

ताप, डायबेटीस, हार्ट डिसीज, किडनी डिसीज, प्रेग्नन्सी, पूर्वीची युरेटर सर्जरी, ड्रग अॅलर्जी किंवा ब्लड थिनर्स असल्यास डॉक्टरांना सांगा.

अॅनेस्थेशिया आणि हॉस्पिटल स्टे

यूआरएसएल स्पायनल किंवा जनरल अॅनेस्थेशियाखाली होऊ शकते. निवड स्टोनचे लोकेशन, रुग्णाची फिटनेस, अपेक्षित सर्जरी टाइम आणि अॅनेस्थेटिस्टच्या इव्हॅल्युएशनवर अवलंबून असते.

अनेक अनकॉम्प्लिकेटेड रुग्ण त्याच दिवशी किंवा पुढच्या दिवशी घरी जातात. ताप, पस, किडनी फंक्शनची चिंता, कठीण स्टोन, ब्लीडिंग रिस्क किंवा ऑब्झर्वेशनची गरज असल्यास हॉस्पिटल स्टे वाढू शकतो.

डिस्चार्जपूर्वी स्पष्टपणे विचारा:

• स्टोन पूर्णपणे क्लिअर झाला का?
• डीजे स्टेंट ठेवला आहे का?
• स्टेंट कधी काढायचा?
• कोणती औषधे आवश्यक आहेत?
• कोणती लक्षणे नॉर्मल आहेत?
• कोणती लक्षणे धोकादायक आहेत?
• फॉलो-अप इमेजिंग कधी करायचे?

यूआरएसएलनंतर डीजे स्टेंट: का ठेवला जातो?

डीजे स्टेंट ही युरेटरमध्ये ठेवली जाणारी मऊ तात्पुरती नळी आहे. एक टोक किडनीमध्ये आणि दुसरे ब्लॅडरमध्ये राहते. सूज कमी होत असताना ती युरिन फ्लो सुरळीत ठेवते.

पुढील परिस्थितीत यूआरएसएलनंतर स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो:

• स्टोन इम्पॅक्टेड होता.
• युरेटरला सूज होती.
• युरेटरला किरकोळ इजा झाली.
• फ्रॅगमेंट्स अजून निघायचे आहेत.
• इन्फेक्शनचा धोका होता.
• प्रोसीजर कठीण होती.
• दुसरी प्रोसीजर लागू शकते.

डीजे स्टेंटची लक्षणे: काय नॉर्मल आहे?

सामान्य डीजे स्टेंट लक्षणे:

• वारंवार युरिन होणे.
• अचानक अर्जन्सी.
• युरिन करताना जळजळ.
• युरिनमध्ये सौम्य रक्त.
• खालच्या पोटात अस्वस्थता.
• लघवी करताना फ्लॅंक पेन.
• चालणे, प्रवास किंवा अॅक्टिव्हिटीनंतर दुखणे.

ही लक्षणे त्रासदायक असली तरी अनेकदा तात्पुरती असतात आणि स्टेंट रिमूव्हलनंतर सुधारतात.

पण डीजे स्टेंट विसरू नये. तो खूप दिवस राहिल्यास त्यावर स्टोन डिपॉझिट्स, इन्फेक्शन होऊ शकते आणि काढणे कठीण होऊ शकते.

यूआरएसएलचे फायदे

यूआरएसएलचे काही फायदे:

• स्टोनवर थेट ट्रीटमेंट.
• साधारणपणे शरीरावर कट नाही.
• युरेटरमध्ये अडकलेल्या स्टोनसाठी चांगला पर्याय.
• ब्लॉकेजमधून जलद रिलीफ.
• अनेक रुग्णांमध्ये कमी हॉस्पिटल स्टे.
• स्टोन फ्रॅगमेंट्स अॅनालिसिससाठी पाठवता येतात.
• ईएसडब्ल्यूएल योग्य नसल्यास किंवा फेल झाल्यास उपयोगी.
• सीटी फाइंडिंगनुसार प्लॅन करता येते.

अंतिम यश स्टोनचा साईज, लोकेशन, हार्डनेस, युरेटरची सूज, इन्फेक्शन, अॅनाटॉमी आणि उपलब्ध इक्विपमेंटवर अवलंबून असते.

रिस्क आणि संभाव्य कॉम्प्लिकेशन्स

यूआरएसएल नियमितपणे केली जाते, पण कोणतीही सर्जरी रिस्क-फ्री नसते.

संभाव्य रिस्क:

• युरिन करताना जळजळ.
• युरिनमध्ये रक्त दिसणे.
• डीजे स्टेंटमुळे पेन.
• ताप किंवा युरिन इन्फेक्शन.
• रेसिड्युअल स्टोन फ्रॅगमेंट्स.
• स्टोन किडनीमध्ये वर जाणे.
• दुसऱ्या प्रोसीजरची गरज.
• युरेटेरिक इन्ज्युरी किंवा परफोरेशन.
• नंतर युरेटर अरुंद होणे, म्हणजे स्ट्रिक्चर.
• अॅनेस्थेशियाशी संबंधित रिस्क.

EAU नुसार एसडब्ल्यूएलच्या तुलनेत युरेटरोस्कोपीमध्ये रिट्रीटमेंट आणि सेकंडरी प्रोसीजर्स कमी असतात, पण कॉम्प्लिकेशन रेट आणि हॉस्पिटल स्टे काही वेळा जास्त असू शकतो.

यूआरएसएल सर्जरीनंतर रिकव्हरी

रिकव्हरी साधारणपणे जलद असते, पण स्टेंटची लक्षणे पहिले काही दिवस त्रासदायक ठरू शकतात.

पहिले २४–४८ तास

लघवीत जळजळ, गुलाबी लघवी, वारंवार लघवी, सौम्य फ्लॅंक पेन किंवा ब्लॅडर डिसकम्फर्ट होऊ शकतो. डॉक्टरांनी फ्लुइड्स मर्यादित सांगितले नसतील तर त्यांच्या सल्ल्यानुसार फ्लुइड्स घ्या.

पहिला आठवडा

बहुतेक रुग्ण चालू शकतात आणि हलकी रुटीन अॅक्टिव्हिटी करू शकतात. स्टेंटची लक्षणे जास्त असल्यास जड वजन उचलणे, तीव्र व्यायाम, डिहायड्रेशन, लांब बाईक राईड्स आणि अनावश्यक प्रवास टाळा.

डीजे स्टेंट काढल्यानंतर

स्टेंट रिमूव्हलनंतर २४–७२ तासांत अनेक रुग्णांना खूप आराम वाटतो. थोडी जळजळ किंवा लघवीत रक्त काही काळ होऊ शकते. ताप, तीव्र दुखणे किंवा लघवी न होणे अपेक्षित नाही.

काम, प्रवास, व्यायाम आणि सेक्सकडे परतणे

पेन आणि युरिनरी लक्षणे कंट्रोलमध्ये असल्यास काही दिवसांत डेस्क वर्क शक्य असू शकते. जड शारीरिक कामाला अधिक वेळ लागू शकतो. प्रवासापूर्वी स्टेंट स्टेटसबाबत युरोलॉजिस्टशी चर्चा करा. पेन, ब्लीडिंग आणि युरिनरी डिसकम्फर्ट कमी झाल्यावर साधारणपणे सेक्स पुन्हा सुरू करता येतो.

यूआरएसएलनंतर फॉलो-अप

पेन पूर्णपणे गेले तरी फॉलो-अप महत्त्वाचा आहे.

युरोलॉजिस्ट पुढील टेस्ट्स सांगू शकतात:

• प्लॅन्ड तारखेला डीजे स्टेंट रिमूव्हल.
• अल्ट्रासाऊंड केयूबी.
• स्टोन एक्स-रेमध्ये दिसत असल्यास एक्स-रे KUB.
• निवडक प्रकरणांत सीटी KUB.
• इन्फेक्शन होते असल्यास युरिन कल्चर.
• किडनी फंक्शन प्रभावित होते असल्यास क्रिएटिनिन टेस्ट.
• स्टोन अॅनालिसिस.
• स्टोन प्रिव्हेन्शनचा सल्ला.

स्टोन सर्जरी सध्याचा स्टोन काढते; भविष्यातील स्टोन तयार होण्याची प्रवृत्ती काढत नाही. प्रिव्हेन्शनसाठी हायड्रेशन सल्ला, डायट बदल आणि काही वेळा मेटाबॉलिक इव्हॅल्युएशन आवश्यक असते.

कन्सल्टेशन चेकलिस्ट: काय घेऊन यावे?

युरोलॉजी व्हिजिटला पुढील रिपोर्ट्स घेऊन या:

• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• सीटी KUB फिल्म्स आणि रिपोर्ट.
• युरिन रुटीन रिपोर्ट.
• युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• सीबीसी आणि ब्लड शुगर रिपोर्ट्स.
• सध्या घेत असलेली औषधे.
• ब्लड थिनर्सची माहिती.
• ताप किंवा अॅडमिशनचे रेकॉर्ड्स.
• पूर्वीच्या स्टोन सर्जरीचे रेकॉर्ड्स.
• आधीच स्टेंटिंग झाले असल्यास डीजे स्टेंट डिस्चार्ज समरी.
• बाहेर पडलेला स्टोनचा तुकडा, असल्यास.

युरोलॉजिस्टचे इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

युरेटेरिक स्टोनसोबत वारंवार दुखणे, हायड्रोनेफ्रोसिस, ताप, उलट्या, वाढते क्रिएटिनिन किंवा स्टोन उशिरा निघत असेल तर खूप काळ वाट पाहण्याऐवजी युरोलॉजिस्टचा सल्ला घेणे चांगले.

किडनी स्टोन ट्रीटमेंट, यूआरएसएल प्लॅनिंग, डीजे स्टेंट रिमूव्हल आणि स्टोन प्रिव्हेन्शनसाठी स्पेशालिस्ट युरोलॉजी इव्हॅल्युएशन घेता येते.

युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएसएल सर्जरीबद्दल FAQs

संबंधित वाचन

• युरेटरमध्ये अडकलेला स्टोन: लक्षणे आणि ट्रीटमेंट
• किडनी स्टोनला सर्जरी कधी लागते?
• किडनी स्टोनसाठी लेझर ट्रीटमेंट
• किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस सर्जरी
• यूआरएसएल विरुद्ध आरआयआरएस: काय चांगले?
• किडनी स्टोनसाठी युरोलॉजिस्ट

रेफरन्सेस

• European Association of Urology. Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• American Urological Association. Surgical Management of Kidney and Ureteral Stones guideline https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/surgical-management-of-kidney-and-ureteral-stones
• British Association of Urological Surgeons. Stone procedure patient information leaflets https://www.baus.org.uk/patients/information_leaflets/category/10/stone_procedures
• European Association of Urology. Ureteroscopy patient information https://patients.uroweb.org/condition/kidney-stones/larger-kidney-stones/ureteroscopy-urs