किडनी स्टोन नैसर्गिकरित्या निघण्यासाठी खूप मोठा असेल, वारंवार तीव्र दुखत असेल, युरिन फ्लो ब्लॉक करत असेल, हायड्रोनेफ्रोसिस करत असेल, ताप किंवा युरिन इन्फेक्शनशी संबंधित असेल, किडनी फंक्शनवर परिणाम करत असेल किंवा ऑब्झर्वेशन असूनही हलत नसेल तर सर्जरीची गरज पडू शकते. किडनी स्टोनसाठी “सर्जरी” म्हणजे बहुतेक वेळा यूआरएसएल, आरआयआरएस, शॉकवेव्ह लिथोट्रिप्सी किंवा पीसीएनएलसारखी मिनिमली इन्व्हेसिव्ह ट्रीटमेंट; ओपन सर्जरी बहुतांश रुग्णांत लागत नाही. काही छोटे स्टोन औषधे आणि फॉलो-अपने निघू शकतात. पण इन्फेक्शन, ऑब्स्ट्रक्शन किंवा किडनी फंक्शनचा धोका असलेल्या स्टोनमध्ये वेळेवर युरोलॉजिस्ट इव्हॅल्युएशन आवश्यक आहे.

किडनी स्टोनला सर्जरी कधी लागते? मुख्य परिस्थिती

पुढील परिस्थितीत किडनी स्टोनला अॅक्टिव्ह ट्रीटमेंटची शक्यता जास्त असते:

European Association of Urology स्टोन वाढणे, ऑब्स्ट्रक्शन, इन्फेक्शन, पेन, लघवीत रक्त, रुग्णाचे हेल्थ फॅक्टर्स आणि व्यवसाय/प्रवासासारखे सोशल फॅक्टर्स हे किडनी स्टोन रिमूव्हलचा विचार करण्याची कारणे मानते.

प्रत्येक किडनी स्टोनला सर्जरी लागते का?

नाही. अनेक छोटे किडनी स्टोन आणि युरेटर स्टोन सर्जरीशिवाय निघू शकतात.

स्टोन छोटा, पेन कंट्रोलमध्ये, ताप नाही, किडनी फंक्शन नॉर्मल आणि फॉलो-अप शक्य असेल तर ऑब्झर्वेशन सुरक्षित असू शकते. NICE निवडक असिम्प्टोमॅटिक रेनल स्टोनमध्ये फायदे आणि धोके समजावून वॉचफुल वेटिंगलाही समर्थन देते.

पण ऑब्झर्वेशन म्हणजे स्टोनकडे दुर्लक्ष करणे नाही. स्टोन हलू, वाढू, सूज करू किंवा सायलेंटपणे किडनी फंक्शनवर परिणाम करू शकतो म्हणून फॉलो-अप इमेजिंग महत्त्वाचे आहे.

स्टोन साईज गाईड: सर्जरीची शक्यता कधी जास्त?

स्टोनचा साईज महत्त्वाचा आहे, पण तो एकमेव फॅक्टर नाही. लोकेशन, दुखणे, इन्फेक्शन, किडनीची सूज आणि किडनी फंक्शन तितकेच महत्त्वाचे आहेत.

NICE प्रौढांमध्ये १०–२० मिमी अनेक युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएस आणि २० मिमीपेक्षा मोठ्या रेनल स्टोनमध्ये, स्टॅगहॉर्न स्टोनसह, पीसीएनएलची शिफारस करते. EAU देखील २ सेमीपेक्षा मोठ्या रेनल स्टोनमध्ये पीसीएनएलला फर्स्ट-लाईन ट्रीटमेंट मानते.

फक्त दुखण्यावरून निर्णय का घेता येत नाही?

स्टोन छोटा असतानाही किडनी स्टोन पेन अत्यंत तीव्र असू शकतो. उलट किडनीतील मोठा स्टोन युरिन फ्लो ब्लॉक किंवा इन्फेक्शन करेपर्यंत फारसा दुखतही नसेल.

युरोलॉजिस्ट साधारणपणे संपूर्ण परिस्थिती पाहून निर्णय घेतो:

• स्टोनचा साइज.
• स्टोनचे लोकेशन.
• हायड्रोनेफ्रोसिसची तीव्रता.
• ताप किंवा युरिन इन्फेक्शन.
• क्रिएटिनिन/किडनी फंक्शन.
• एक की दोन्ही किडनी प्रभावित आहेत.
• पूर्वीचा स्टोनचा इतिहास.
• सीटीवरील स्टोन हार्डनेस.
• रुग्णाचे काम, प्रवास आणि फॉलो-अपची क्षमता.

ताप नसलेला ५ मिमी लोअर युरेटर स्टोन निघू शकतो. पण ताप आणि किडनीची सूज असलेला ५ मिमी स्टोन अर्जंट ड्रेनेजची गरज निर्माण करू शकतो.

सर्जरीचा निर्णय घेण्यापूर्वी आवश्यक टेस्ट्स

सीटी केयूबी

सीटी KUB ही स्टोन प्लॅनिंगसाठी सर्वाधिक उपयोगी टेस्ट्सपैकी एक आहे. त्यात अचूक साईज, लोकेशन, स्टोनची संख्या, डेन्सिटी, ऑब्स्ट्रक्शन आणि अॅनाटॉमी दिसते. NICE संशयित रेनल कॉलिक असलेल्या प्रौढांमध्ये २४ तासांच्या आत अर्जंट लो-डोस नॉन-कॉन्ट्रास्ट सीटीची शिफारस करते; प्रेग्नन्सी आणि मुलांमध्ये प्रथम अल्ट्रासाऊंडला प्राधान्य दिले जाते.

यूएसजी केयूबी

अल्ट्रासाऊंडमध्ये हायड्रोनेफ्रोसिस आणि काही किडनी स्टोन दिसू शकतात. फॉलो-अप आणि सीटी टाळायची असलेल्या रुग्णांसाठी ते उपयोगी आहे, पण काही छोटे युरेटर स्टोन मिस होऊ शकतात.

युरिन टेस्ट्स

युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर इन्फेक्शन शोधण्यास मदत करतात. इन्फेक्शन असल्यास प्लॅन्ड स्टोन सर्जरीपूर्वी त्याची योग्य ट्रीटमेंट आवश्यक आहे.

ब्लड टेस्ट्स

सीरम क्रिएटिनिन किडनी फंक्शन दाखवते. सीबीसी इन्फेक्शनचा संकेत देऊ शकते. रकरंट स्टोनमध्ये सीरम कॅल्शियम, युरिक अॅसिड आणि इतर मेटाबॉलिक टेस्ट्स सुचवल्या जाऊ शकतात.

किडनी स्टोन सर्जरीचे पर्याय कोणते?

१. शॉकवेव्ह लिथोट्रिप्सी, किंवा एसडब्ल्यूएल/ईएसडब्ल्यूएल

एसडब्ल्यूएल शरीराच्या बाहेरून शॉकवेव्ह्स वापरून स्टोनचे छोटे तुकडे करते, जे लघवीतून बाहेर पडू शकतात. ती निवडक लहान स्टोनसाठी योग्य असते. खूप हार्ड, मोठे, लोअर पोल स्टोन, ओबेसिटी किंवा स्पष्ट टार्गेट न होणारे स्टोनमध्ये ती कमी प्रभावी असू शकते. NIDDK शॉकवेव्ह लिथोट्रिप्सीला स्टोनचे छोटे फ्रॅगमेंट्स करून युरिनरी ट्रॅक्टमधून बाहेर पडण्यास मदत करणारी ट्रीटमेंट म्हणून वर्णन करते.

२. यूआरएसएल किंवा युरेटरोस्कोपी

यूआरएसएल युरेटरमध्ये अडकलेल्या स्टोनसाठी सामान्यतः वापरली जाते. बारीक टेलिस्कोप लघवीच्या मार्गातून ब्लॅडर आणि युरेटरमध्ये नेला जातो. स्टोन काढला किंवा लेझरने तोडला जातो. साधारणपणे बाह्य कट नसतो.

सूज, इन्फेक्शनचा धोका, युरेटर नॅरोइंग, रेसिड्युअल फ्रॅगमेंट्स किंवा युरिन ड्रेनेजबाबत चिंता असल्यास तात्पुरता डीजे स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो.

३. आरआयआरएस किंवा फ्लेक्सिबल युरेटरोस्कोपी

आरआयआरएस किडनीतील स्टोनसाठी वापरली जाते. फ्लेक्सिबल स्कोप नैसर्गिक लघवीच्या मार्गातून किडनीमध्ये नेऊन स्टोन लेझरने डस्ट केला जातो. लोकेशन, स्टोन बर्डन आणि अॅनाटॉमीनुसार २ सेमीपेक्षा लहान निवडक किडनी स्टोनमध्ये तिचा सामान्य वापर होतो.

४. पीसीएनएल

पीसीएनएल ही पाठीकडून किडनीमध्ये केलेली की-होल प्रोसीजर आहे. मोठे, हार्ड, मल्टिपल आणि स्टॅगहॉर्न स्टोनसाठी ती सामान्यतः वापरली जाते. EAU २ सेमीपेक्षा मोठ्या रेनल स्टोनमध्ये पीसीएनएलला फर्स्ट-लाईन पर्याय मानते.

५. डीजे स्टेंटिंग किंवा नेफ्रोस्टॉमी

या ड्रेनेज प्रोसीजर्स आहेत. किडनी ब्लॉक, इन्फेक्टेड किंवा प्रेशरखाली असेल तर अर्जंट करता येतात. रुग्ण स्थिर झाल्यानंतर स्टोन नंतर काढला जाऊ शकतो.

किडनी स्टोनची ट्रीटमेंट सर्जरीशिवाय होऊ शकते का?

हो, जर ते सुरक्षित असेल तर.

पुढील परिस्थितीत नॉन-सर्जिकल ट्रीटमेंट शक्य असू शकते:

• स्टोन लहान असेल.
• दुखणे कंट्रोलमध्ये असेल.
• ताप नसेल.
• युरिन इन्फेक्शन नाही किंवा त्याचे ट्रीटमेंट झाले आहे.
• किडनी फंक्शन नॉर्मल असेल.
• हायड्रोनेफ्रोसिस माइल्ड आहे किंवा वाढत नाही.
• रुग्ण फॉलो-अपला परत येऊ शकत असेल.

निवडक १० मिमीपेक्षा लहान डिस्टल युरेटेरिक स्टोनमध्ये अल्फा-ब्लॉकर औषधांचा विचार करता येतो, पण ती प्रत्येकासाठी योग्य नसल्याने मेडिकल इव्हॅल्युएशननंतरच घ्यावीत. NICE देखील १० मिमीपेक्षा लहान डिस्टल युरेटेरिक स्टोनमध्ये अल्फा-ब्लॉकर्सचा विचार करण्याची शिफारस करते.

आवश्यक सर्जरी उशिरा केल्यास काय होऊ शकते?

विलंबामुळे पुढील समस्या होऊ शकतात:

• वारंवार तीव्र दुखणे.
• इमर्जन्सी हॉस्पिटल व्हिजिट्स.
• वाढते हायड्रोनेफ्रोसिस.
• युरिन इन्फेक्शन.
• किडनीमध्ये पस.
• इन्फेक्टेड ऑब्स्ट्रक्शनमध्ये सेप्सिस.
• किडनी फंक्शन कमी होणे.
• नंतर अधिक कॉम्प्लेक्स सर्जरीची गरज.

याचा अर्थ प्रत्येक स्टोनला अर्जंट सर्जरी लागते असा नाही. पण वॉर्निंग साईन्स असलेले स्टोन दुर्लक्षित करू नयेत.

युरोलॉजिस्टचे इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

यूएसजी किंवा सीटी रिपोर्टमध्ये किडनी स्टोन दिसत असेल आणि सर्जरी आवश्यक आहे की नाही याबद्दल शंका असेल, तर युरोलॉजिस्ट ऑब्झर्वेशन, औषधे, एसडब्ल्यूएल, यूआरएसएल, आरआयआरएस, पीसीएनएल किंवा अर्जंट ड्रेनेज यापैकी योग्य पर्याय ठरवू शकतो.

उद्देश प्रत्येक स्टोनवर ऑपरेशन करणे नाही. योग्य वेळी सर्वात सुरक्षित ट्रीटमेंट निवडणे हा उद्देश आहे.

कन्सल्टेशनसाठी काय आणावे?

सोबत आणा:

• सीटी KUB फिल्म/रिपोर्ट.
• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• युरिन रुटीन/मायक्रोस्कोपी.
• ताप किंवा बर्निंग युरिन असल्यास युरिन कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• इन्फेक्शनचा संशय असल्यास सीबीसी.
• पूर्वीच्या स्टोन सर्जरीचे रेकॉर्ड्स.
• डिस्चार्ज समरीज.
• सध्या चालू असलेली औषधे, विशेषतः ब्लड थिनर्स.
• ताप, उलट्या, पेन एपिसोड्स आणि युरिन आउटपुटची माहिती.

युरोलॉजिस्टला विचारायचे प्रश्न

• माझा स्टोन नैसर्गिकरित्या निघण्याची शक्यता आहे का?
• माझी किडनी सूजलेली आहे का?
• इन्फेक्शन आहे का?
• माझे क्रिएटिनिन नॉर्मल आहे का?
• मला अर्जंट ड्रेनेज की प्लॅन्ड सर्जरी लागेल?
• माझ्यासाठी एसडब्ल्यूएल, यूआरएसएल, आरआयआरएस की पीसीएनएल—कोणता पर्याय सर्वोत्तम?
• मला डीजे स्टेंट लागेल का?
• मला किती दिवस विश्रांती लागेल?
• पुढील स्टोन कसा टाळू शकतो?

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

संबंधित वाचन

• सर्जरीशिवाय किडनी स्टोन ट्रीटमेंट: औषधे, ईएसडब्ल्यूएल आणि सुरक्षित पर्याय
• युरेटरमध्ये अडकलेला स्टोन: लक्षणे आणि ट्रीटमेंट
• हायड्रोनेफ्रोसिससोबत स्टोन: त्याचा अर्थ काय?
• युरिन इन्फेक्शनसोबत स्टोन: तो धोकादायक का ठरू शकतो
• इन्फेक्टेड किडनी स्टोनसाठी इमर्जन्सी डीजे स्टेंटिंग
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट

रेफरन्सेस

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• NICE Guideline NG118. Renal and ureteric stones: assessment and management https://www.nice.org.uk/guidance/ng118/chapter/recommendations
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/treatment
• American Urological Association. Surgical Management of Kidney and Ureteral Stones Guideline https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/surgical-management-of-kidney-and-ureteral-stones