किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस सर्जरी ही किडनीतील निवडक स्टोनसाठी वापरली जाणारी नो-कट लेझर प्रोसीजर आहे. बारीक फ्लेक्सिबल कॅमेरा लघवीच्या मार्गातून ब्लॅडर आणि युरेटरमार्गे किडनीमध्ये नेला जातो. स्टोन लेझरने डस्ट किंवा छोटे फ्रॅगमेंट्स केला जातो. आरआयआरएस लहान ते मध्यम किडनी स्टोन, निवडक लोअर पोल स्टोन, हार्ड स्टोन, दुखणारे किंवा वाढणारे स्टोन आणि ईएसडब्ल्यूएलनंतर न क्लिअर झालेले स्टोनमध्ये सामान्यतः उपयोगी आहे. खूप मोठे स्टोन, विशेषतः २ सेमीपेक्षा मोठे असतील तर, मोठा स्टोन बर्डन अधिक प्रभावीपणे क्लिअर करण्यासाठी पीसीएनएल अनेकदा अधिक चांगला पर्याय असतो.

आरआयआरएस सर्जरी म्हणजे काय?

आरआयआरएस म्हणजे रेट्रोग्रेड इंट्रारेनल सर्जरी.

“रेट्रोग्रेड” म्हणजे सर्जन नैसर्गिक लघवीच्या मार्गातून खालून किडनीपर्यंत पोहोचतो. “इंट्रारेनल” म्हणजे किडनीच्या आत.

सोप्या भाषेत, आरआयआरएस म्हणजे किडनीच्या आत फ्लेक्सिबल युरेटरोस्कोपीने लेझर स्टोन सर्जरी. साधारणपणे त्वचेवर कट नसतो, पाठीकडून पंक्चर नसतो आणि बाह्य जखम नसते.

मार्ग असा असतो: लघवीचा मार्ग → ब्लॅडर → युरेटर → किडनी.

NIDDK युरेटरोस्कोपीचे वर्णन अशी प्रोसीजर म्हणून करते ज्यात बारीक स्कोप युरेथ्रा आणि ब्लॅडरमधून युरेटर किंवा किडनीमध्ये नेला जातो. स्टोन सापडल्यानंतर तो काढला किंवा छोटे तुकडे केला जाऊ शकतो.

किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस सर्जरी कधी लागते?

प्रत्येक किडनी स्टोनला सर्जरी लागते असे नाही. काही छोटे, सायलेंट स्टोन फॉलो-अपसह ऑब्झर्वेशनमध्ये ठेवता येतात. स्टोन लक्षणे देत असेल किंवा भविष्यात समस्या करण्याची शक्यता असेल तर आरआयआरएस सुचवली जाऊ शकते.

EAU गाईडलाईन्स स्टोन वाढणे, नवीन ऑब्स्ट्रक्शन, इन्फेक्शन आणि अॅक्यूट किंवा क्रॉनिक पेन यांना रेनल स्टोनच्या अॅक्टिव्ह ट्रीटमेंटची कारणे मानतात.

आरआयआरएससाठी योग्य रुग्ण कोण?

आरआयआरएस सामान्यतः पुढील रुग्णांसाठी योग्य असू शकते:

• २ सेमीपेक्षा लहान किडनी स्टोन.
• १ ते २ सेमी मधील निवडक स्टोन.
• जिथे ईएसडब्ल्यूएलनंतर फ्रॅगमेंट क्लिअरन्स कमी असू शकतो असे लोअर पोल स्टोन.
• ईएसडब्ल्यूएलनंतर न क्लिअर झालेले स्टोन.
• एका किडनीमध्ये अनेक छोटे स्टोन.
• नो-कट अॅप्रोच पसंत करणारे रुग्ण.
• ब्लीडिंग रिस्कमुळे पीसीएनएल कमी योग्य असलेले रुग्ण.
• ओबेसिटी किंवा जास्त स्किन-टू-स्टोन डिस्टन्समुळे ईएसडब्ल्यूएल कमी प्रभावी असू शकणारे रुग्ण.

EAU नुसार रेनल पेल्विस किंवा अप्पर/मिडल कॅलिक्स स्टोनसाठी एसडब्ल्यूएल, पीसीएनएल आणि आरआयआरएस हे सर्व पर्याय आहेत; मात्र स्टोनचा साईज वाढल्यावर एसडब्ल्यूएल किंवा यूआरएसनंतरचा स्टोन-फ्री रेट कमी होतो.

आरआयआरएससाठी कोण आदर्श नसेल?

निवडक स्टोनमध्ये आरआयआरएस उत्कृष्ट पर्याय आहे, पण प्रत्येक रुग्णासाठी सर्वोत्तम सर्जरी नाही.

पुढील परिस्थितीत आरआयआरएस आदर्श पर्याय नसेल:

• खूप मोठा स्टोन बर्डन.
• स्टॅगहॉर्न स्टोन.
• वेगवेगळ्या कॅलिसेसमध्ये अनेक मोठे स्टोन.
• २ सेमीपेक्षा मोठे स्टोन जिथे सिंगल-सिटिंग क्लिअरन्स महत्त्वाचा आहे.
• ऑब्स्ट्रक्शनसोबत अॅक्टिव्ह इन्फेक्शन.
• स्कोप सुरक्षितपणे जाऊ न शकणारा खूप टाईट युरेटर.
• कठीण लोअर पोल अॅनाटॉमी.
• स्टेंट रिमूव्हल किंवा दुसऱ्या सेशनसाठी परत येऊ न शकणारे रुग्ण.

२० मिमीपेक्षा मोठ्या स्टोनमध्ये EAU पीसीएनएलला प्राथमिक ट्रीटमेंट मानते, कारण एसडब्ल्यूएलला अनेक सेशन्स लागू शकतात आणि आरआयआरएसचा स्टोन-फ्री रेट कमी होऊ शकतो, त्यामुळे स्टेज्ड प्रोसीजर्सची गरज पडू शकते.

आरआयआरएस विरुद्ध ईएसडब्ल्यूएल विरुद्ध पीसीएनएल: काय चांगले?

१०–२० मिमी स्टोनमध्ये मिनी-पीसीएनएल आरआयआरएस किंवा एसडब्ल्यूएलपेक्षा अधिक स्टोन-फ्री रेट देऊ शकते, पण त्यास अधिक ब्लीडिंग रिस्क आणि हॉस्पिटल स्टे असू शकतो. लोअर पोल स्टोनमध्ये EAU नुसार फ्रॅगमेंट्स लोअर कॅलिक्समध्ये राहू शकतात म्हणून एसडब्ल्यूएल क्लिअरन्स कमी असू शकतो.

आरआयआरएस सर्जरी कशी केली जाते?

आरआयआरएस ऑपरेशन थिएटरमध्ये अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते.

सर्जरीपूर्वी

युरोलॉजिस्ट साधारणपणे पुढील तपासण्या पाहतो:

• सीटी KUB.
• आधी केले असल्यास यूएसजी KUB.
• युरिन रुटीन.
• युरिन कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• सीबीसी आणि बेसिक ब्लड टेस्ट्स.
• डायबेटीस आणि बीपी स्टेटस.
• ब्लड थिनरचा इतिहास.
• अॅनेस्थेशिया फिटनेस.

युरिन कल्चरमध्ये इन्फेक्शन दिसल्यास सर्जरीपूर्वी साधारणपणे अँटिबायोटिक्स आवश्यक असतात. ऑब्स्ट्रक्टेड किडनीसोबत इन्फेक्शन असेल तर डिफिनिटिव्ह स्टोन सर्जरीपूर्वी डीजे स्टेंट किंवा नेफ्रोस्टॉमीने अर्जंट ड्रेनेजची गरज पडू शकते. EAU इन्फेक्टेड ऑब्स्ट्रक्टेड किडनीला युरोलॉजिकल इमर्जन्सी मानते.

सर्जरीदरम्यान

सामान्य स्टेप्स:

1. अॅनेस्थेशिया दिला जातो.
2. लघवीच्या मार्गातून छोटा कॅमेरा ब्लॅडरमध्ये नेला जातो.
3. युरेटेरिक ओपनिंग ओळखले जाते.
4. गाईडवायर किडनीपर्यंत नेला जातो.
5. फ्लेक्सिबल युरेटरोस्कोप किडनीमध्ये नेला जातो.
6. स्टोन थेट दिसतो.
7. लेझरने स्टोनचे डस्ट किंवा छोटे तुकडे केले जातात.
8. काही फ्रॅगमेंट्स छोट्या बास्केटने काढले जाऊ शकतात.
9. युरिन ड्रेनेज सुरळीत ठेवण्यासाठी डीजे स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो.

काही वेळा युरेटर सुरक्षित प्रवेशासाठी खूप अरुंद असतो. अशा वेळी सर्जन आधी डीजे स्टेंट ठेवून काही दिवस किंवा आठवड्यांनी आरआयआरएस करतो. याला प्री-स्टेंटिंग म्हणतात. हा सेफ्टी स्टेप आहे, फेल झालेली सर्जरी नाही.

लेझर काय करते?

लेझर स्टोनचे अतिशय छोटे कण करते. दोन सामान्य स्ट्रॅटेजीज आहेत:

डस्टिंग

स्टोन बारीक डस्टसारख्या कणांमध्ये केला जातो, जे हळूहळू लघवीतून बाहेर पडतात.

फ्रॅगमेंटेशन आणि बास्केटिंग

स्टोनचे छोटे तुकडे केले जातात आणि निवडक तुकडे बास्केटने काढले जातात.

निवड स्टोनचा साईज, हार्डनेस, व्हिजिबिलिटी, किडनी अॅनाटॉमी आणि सर्जनची पसंती यावर अवलंबून असते.

आरआयआरएसनंतर डीजे स्टेंट लागेल का?

अनेक रुग्णांना आरआयआरएसनंतर तात्पुरता डीजे स्टेंट लागतो.

डीजे स्टेंट ही किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत ठेवली जाणारी मऊ अंतर्गत नळी आहे. सर्जरीनंतर युरेटर सेट्ल होत असताना ती युरिन फ्लो चालू ठेवते. NIDDK नुसार स्टोन प्रोसीजरनंतर युरिन फ्लो किंवा स्टोन फ्रॅगमेंट्स निघण्यास मदत करण्यासाठी युरेटेरिक स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो.

सामान्य डीजे स्टेंट लक्षणे:

• वारंवार युरिन होणे.
• अचानक युरिनची तीव्र इच्छा.
• युरिन करताना जळजळ.
• युरिनमध्ये सौम्य रक्त.
• लघवी करताना बाजूला दुखणे.
• ब्लॅडर डिसकम्फर्ट.

ही लक्षणे सामान्य आहेत आणि स्टेंट काढल्यानंतर साधारणपणे सुधारतात. NIDDK नुसार स्टेंट असताना किडनी किंवा ब्लॅडर डिसकम्फर्ट, फ्रिक्वेन्सी आणि अर्जन्सी होऊ शकते.

डीजे स्टेंट किती दिवस राहतो?

स्टोनचा साईज, युरेटरची सूज, इन्फेक्शन रिस्क आणि सर्जनच्या प्लॅननुसार स्टेंट काही दिवसांपासून काही आठवड्यांपर्यंत राहू शकतो. NIDDK नुसार युरेटेरिक स्टेंट काही दिवस ते एक आठवडा किंवा अधिक काळ राहू शकतो आणि सिस्टोस्कोपिक रिमूव्हलची गरज पडू शकते.

सर्वात महत्त्वाची सूचना सोपी आहे: स्टेंट विसरू नका.

विसरलेल्या स्टेंटवर स्टोन कोटिंग, इन्फेक्शन होऊ शकते आणि काढणे कठीण होऊ शकते.

आरआयआरएसनंतर हॉस्पिटल स्टे

अनेक रुग्ण त्याच दिवशी किंवा पुढच्या दिवशी घरी जातात. NIDDK नुसार युरेटरोस्कोपी हॉस्पिटलमध्ये अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते आणि प्रोसीजर/रिकव्हरीनुसार रुग्ण साधारणपणे त्याच दिवशी घरी जाऊ शकतात.

पुढील परिस्थितीत हॉस्पिटल स्टे जास्त असू शकतो:

• ताप.
• मोठा स्टोन बर्डन.
• डायबेटीस.
• किडनी फंक्शनची चिंता.
• सॉलिटरी किडनी.
• ब्लीडिंग.
• पूर्वीचे इन्फेक्शन.
• क्लोज मॉनिटरिंगची गरज.

आरआयआरएस सर्जरीनंतर रिकव्हरी

पहिले २४–४८ तास

पुढील लक्षणे होऊ शकतात:

• सौम्य बर्निंग युरिन.
• युरिनमध्ये सौम्य रक्त.
• वारंवार युरिन होणे.
• फ्लँक डिस्कम्फर्ट.
• स्टेंटशी संबंधित अर्जन्सी.
• अॅनेस्थेशियामुळे थकवा.

NIDDK सिस्टोस्कोपी किंवा युरेटरोस्कोपीनंतर सौम्य जळजळ, लघवीत थोडे रक्त, ब्लॅडर/किडनी डिसकम्फर्ट आणि वाढलेली फ्रिक्वेन्सी किंवा अर्जन्सी यांना संभाव्य लक्षणे मानते.

पहिला आठवडा

बहुतेक रुग्ण काही दिवसांत हलकी दैनंदिन कामे करू शकतात. युरोलॉजिस्ट क्लिअर करेपर्यंत जड वजन उचलणे, तीव्र व्यायाम, सायकलिंग, लांब प्रवास आणि डिहायड्रेशन टाळा.

स्टेंट काढल्यानंतर

स्टेंट काढल्यानंतर फ्रिक्वेन्सी, अर्जन्सी आणि बाजूचे दुखणे साधारणपणे सुधारते. एक-दोन दिवस सौम्य जळजळ होऊ शकते. रेसिड्युअल फ्रॅगमेंट्स किंवा किडनीची सूज तपासण्यासाठी फॉलो-अप इमेजिंग सुचवले जाऊ शकते.

किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस सर्जरीचे फायदे

आरआयआरएसचे फायदे:

• त्वचेवर कट नाही.
• पाठीकडून पंक्चर नाही.
• पीसीएनएलपेक्षा ब्लीडिंग रिस्क कमी.
• निवडक अनेक रुग्णांमध्ये कमी हॉस्पिटल स्टे.
• डायरेक्ट लेझर ट्रीटमेंट.
• फेल ईएसडब्ल्यूएलनंतर उपयोगी पर्याय.
• निवडक लोअर पोल स्टोनसाठी उपयोगी.
• अधिक इन्व्हेसिव्ह सर्जरीच्या तुलनेत रुटीन अॅक्टिव्हिटीकडे लवकर परतता येते.

मात्र आरआयआरएस फक्त आधुनिक वाटते म्हणून निवडू नये. सर्वात कमी एकूण रिस्कमध्ये स्टोन सुरक्षितपणे क्लिअर करणारी सर्जरीच सर्वोत्तम असते.

रिस्क आणि संभाव्य कॉम्प्लिकेशन्स

संभाव्य रिस्क:

• ताप.
• युरिन इन्फेक्शन.
• क्वचित सेप्सिस.
• युरिनमध्ये रक्त दिसणे.
• युरेटर इन्ज्युरी.
• नंतर युरेटर अरुंद होणे.
• तीव्र स्टेंट डिसकम्फर्ट.
• रेसिड्युअल स्टोन फ्रॅगमेंट्स.
• दुसऱ्या सेशनची गरज.
• युरेटर अरुंद असल्यास स्टोनपर्यंत पोहोचता न येणे.
• अॅनेस्थेशियाशी संबंधित रिस्क.

NIDDK सिस्टोस्कोपी किंवा युरेटरोस्कोपीनंतर यूटीआय, ब्लीडिंग, पेन, लघवी न होणे, युरिनरी ट्रॅक्ट इन्ज्युरी आणि अॅनेस्थेशियाशी संबंधित समस्या यांना संभाव्य रिस्क मानते.

आरआयआरएसनंतर स्टोन कसे टाळावे?

आरआयआरएस सध्याचा स्टोन काढते. ती शरीराची स्टोन तयार करण्याची प्रवृत्ती काढत नाही.

प्रिव्हेन्शनमध्ये खालील गोष्टी असू शकतात:

• लघवी फिकट राहील इतके पाणी पिणे.
• जास्त मीठ कमी करणे.
• खूप जास्त अॅनिमल-प्रोटीन इन्टेक टाळणे.
• डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय डायटरी कॅल्शियम बंद न करणे.
• रकरंट युरिन इन्फेक्शनची ट्रीटमेंट.
• फ्रॅगमेंट्स उपलब्ध असल्यास स्टोन अॅनालिसिस.
• वारंवार स्टोन्स होणाऱ्यांमध्ये २४-तास युरिन टेस्ट.

NIDDK नुसार पुरेसे फ्लुइड्स पिणे हे बहुतेक किडनी स्टोन टाळण्याच्या सर्वोत्तम मार्गांपैकी एक आहे आणि प्रिव्हेन्शन स्टोनचा प्रकार माहित असण्यावर अवलंबून असते.

युरोलॉजिस्टचे इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

किडनी स्टोन रिपोर्ट असल्यास आरआयआरएस, ईएसडब्ल्यूएल, यूआरएसएल, पीसीएनएल किंवा मिनी-पीसीएनएल यापैकी काय आवश्यक आहे याचा निर्णय फक्त स्टोनच्या साईजवर नाही, तर सीटी स्कॅनवर आधारित असावा.

युरोलॉजिस्ट पुढील बाबींचे इव्हॅल्युएशन करतो:

• स्टोनचा साइज.
• स्टोनचे लोकेशन.
• सीटी स्कॅनवरील स्टोन हार्डनेस.
• लोअर पोल अॅनाटॉमी.
• किडनीची सूज.
• इन्फेक्शन आहे की नाही.
• किडनी फंक्शन.
• पूर्वीची स्टोन सर्जरी.
• रुग्णाची पसंती आणि सेफ्टी.

तुमचे सीटी/यूएसजी रिपोर्ट्स, युरिन आणि ब्लड टेस्ट्स व पूर्वीच्या स्टोन ट्रीटमेंटचे रेकॉर्ड्स घेऊन युरोलॉजिस्टकडे ट्रीटमेंट ओपिनियन घेता येते.

कन्सल्टेशनसाठी काय आणावे?

सोबत आणा:

• सीटी KUB फिल्म आणि रिपोर्ट.
• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• युरिन रुटीन रिपोर्ट.
• युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• सीबीसी आणि इतर ब्लड टेस्ट्स.
• सध्या घेत असलेली औषधे.
• ब्लड थिनर्सची माहिती.
• डायबेटीस आणि बीपी रिपोर्ट्स.
• पूर्वीच्या डिस्चार्ज समरीज.
• पूर्वीच्या स्टोन सर्जरीचे रेकॉर्ड्स.
• असल्यास जुना स्टोन अॅनालिसिस रिपोर्ट.

युरोलॉजिस्टला विचारायचे प्रश्न

• माझा स्टोन आरआयआरएससाठी योग्य आहे का?
• माझ्या स्टोनचा साईज आणि लोकेशन काय आहे?
• तो लोअर पोल स्टोन आहे का?
• सीटी स्कॅनवर स्टोन हार्ड आहे का?
• सर्जरीपूर्वी युरिन कल्चर आवश्यक आहे का?
• माझ्या स्टोनसाठी पीसीएनएल अधिक चांगले आहे का?
• मला डीजे स्टेंट लागेल का?
• स्टेंट कधी काढला जाईल?
• रेसिड्युअल फ्रॅगमेंट्सची शक्यता किती आहे?
• दुसरे सेशन लागू शकते का?
• काम, प्रवास, व्यायाम आणि सेक्स कधी सुरू करता येईल?
• पुढचा स्टोन कसा टाळू?

किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस सर्जरीबद्दल FAQs

संबंधित वाचन

• किडनी स्टोनसाठी लेझर ट्रीटमेंट
• लोअर पोल किडनी स्टोन ट्रीटमेंट: ईएसडब्ल्यूएल, आरआयआरएस की पीसीएनएल?
• मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएल सर्जरी
• युरिन इन्फेक्शनसोबत स्टोन: तो धोकादायक का ठरू शकतो
• कॅलिसियल स्टोन ट्रीटमेंट: ऑब्झर्वेशन, ईएसडब्ल्यूएल, आरआयआरएस की पीसीएनएल?
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट

रेफरन्सेस

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• NIDDK. Cystoscopy & Ureteroscopy https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/cystoscopy-ureteroscopy
• NIDDK. Treatment for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/treatment
• Urology Care Foundation. Kidney Stones: Symptoms, Diagnosis & Treatment https://www.urologyhealth.org/urology-a-z/k/kidney-stones
• American Urological Association. Surgical Management of Kidney and Ureteral Stones Guideline https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/surgical-management-of-kidney-and-ureteral-stones