किडनी स्टोन सर्जरीनंतर डीजे स्टेंट सहसा काही दिवसांपासून काही आठवड्यांत काढला जातो. अनकॉम्प्लिकेटेड यूआरएसएल किंवा आरआयआरएसनंतर अनेक स्टेंट साधारण १–२ आठवड्यांत काढले जातात. इन्फेक्शन, पू, युरेटरची सूज, युरेटर इन्ज्युरी, मोठा स्टोन बर्डन किंवा रेसिड्युअल फ्रॅगमेंट्स असल्यास तो अधिक काळ ठेवावा लागू शकतो. मुख्य नियम: प्रत्येक डीजे स्टेंटची रिमूव्हल डेट किंवा एक्स्चेंज प्लॅन असायला हवा. स्टेंट आहे पण रिमूव्हल डेट नाही तर युरोलॉजिस्टशी संपर्क करा. BAUS नुसार स्टेंट ठेवून ४–६ आठवडे झाले आणि रिमूव्हलबाबत माहिती मिळाली नसेल तर युरोलॉजी टीमशी संपर्क करावा.

डीजे स्टेंट म्हणजे काय?

डीजे स्टेंट, ज्याला डबल-जे किंवा जेजे स्टेंटही म्हणतात, हा युरेटरमध्ये ठेवला जाणारा पातळ प्लास्टिक ट्यूब आहे. युरेटर म्हणजे किडनीपासून युरिनरी ब्लॅडरपर्यंत युरिन नेणारी नळी.

स्टेंटच्या दोन्ही टोकांना कर्ल असतात. एक किडनीमध्ये आणि दुसरा ब्लॅडरमध्ये राहतो. त्यामुळे स्टेंट जागेवर राहतो.

सूज कमी होत असताना किंवा युरेटर हील होत असताना युरिन फ्लो सुरू ठेवणे हा डीजे स्टेंटचा मुख्य उद्देश आहे.

किडनी स्टोन सर्जरीनंतर डीजे स्टेंट का ठेवला जातो?

डीजे स्टेंट पुढील प्रोसीजरनंतर ठेवला जाऊ शकतो:

• युरेटर स्टोनसाठी यूआरएसएल.
• किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस.
• मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएल.
• इन्फेक्टेड ऑब्स्ट्रक्टेड किडनीचे इमर्जन्सी ड्रेनेज.
• कठीण स्टोन सर्जरी.
• युरेटरची सूज, नॅरोइंग किंवा इन्ज्युरी.

युरेटेरोस्कोपीनंतर तात्पुरता स्टेंट ठेवला असता पेन, किडनी/ब्लॅडर डिसकम्फर्ट, अर्जन्सी आणि फ्रिक्वेंट युरिनेशन होऊ शकते. NIDDK नुसार युरेटेरिक स्टेंट काही दिवस ते एक आठवडा किंवा अधिक राहू शकतो आणि काढण्यासाठी सिस्टोस्कोपी लागू शकते.

स्टोन सर्जरीनंतर डीजे स्टेंट रिमूव्हलचे टायमिंग

ही सामान्य रेंज आहेत. तुमची अचूक रिमूव्हल डेट स्टोन साईज, सर्जरीतील फाइंडिंग्स, इन्फेक्शन स्टेटस, किडनीची सूज, युरेटरची स्थिती आणि दुसरी प्रोसीजर प्लॅन आहे की नाही यावर अवलंबून असते.

डीजे स्टेंट असलेल्या प्रत्येक पेशंटला माहित असावेत असे ३ प्रश्न

हॉस्पिटलमधून डिस्चार्ज होण्यापूर्वी किंवा पहिल्या फॉलो-अपला युरोलॉजिस्टला विचारा:

१. स्टेंट का ठेवला?

सूज, इन्फेक्शन, युरेटर हीलिंग, रेसिड्युअल फ्रॅगमेंट्स, सर्जरीनंतर सेफ्टी किंवा लाँग-टर्म ब्लॉकेज यापैकी कोणत्या कारणासाठी?

२. तो कधी काढायचा?

स्पष्ट तारीख किंवा डेट रेंज विचारा. फक्त आठवणीवर अवलंबून राहू नका.

३. रिमूव्हल उशिरा झाले तर काय?

लक्षणे राहिल्यास रिमूव्हल, स्टेंट एक्स्चेंज, युरिन टेस्ट किंवा रिपीट इमेजिंग आवश्यक आहे का ते विचारा.

ही साधी सवय फॉरगॉटन डीजे स्टेंट टाळण्यास मदत करते.

प्रत्येक युरेटेरोस्कोपीनंतर स्टेंट आवश्यक नसतो

काही पेशंट विचारतात, “मला स्टेंट का लागला, दुसऱ्या व्यक्तीला का नाही?”

हे शक्य आहे. निवडक अनकॉम्प्लिकेटेड युरेटेरोस्कोपीमध्ये स्टेंट टाळता येतो. AUA गाइडन्सनुसार दुसरी किडनी नॉर्मल, किडनी फंक्शन नॉर्मल, युरेटर इन्ज्युरी नाही, फ्रॅगमेंट क्लिअरन्सला ऑब्स्ट्रक्शन नाही आणि दुसरी युरेटेरोस्कोपी प्लॅन नाही अशा निवडक केसेसमध्ये स्टेंट ओमिशन शक्य आहे.

पण सूज, ब्लीडिंग, इन्फेक्शन रिस्क, मोठा स्टोन बर्डन, युरेटर इन्ज्युरी किंवा ड्रेनेजबद्दल चिंता असल्यास सेफ्टीसाठी डीजे स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो.

प्लॅन केलेला उशीर vs विसरलेला डीजे स्टेंट

डीजे स्टेंट सहसा तात्पुरता असतो. सांगितल्याप्रमाणे काढला किंवा बदलला पाहिजे.

प्लॅन केलेला उशीर आणि फॉरगॉटन स्टेंट वेगळे आहेत.

प्लॅन केलेला उशीर सुरक्षित असू शकतो. विसरलेला स्टेंट रिस्की होऊ शकतो.

फॉरगॉटन युरेटेरिक स्टेंट मायग्रेट, एन्क्रस्ट किंवा फ्रॅक्चर होऊ शकतात आणि गंभीर इन्फेक्शन किंवा किडनी-संबंधित कॉम्प्लिकेशन्स निर्माण करू शकतात. २०२४ च्या सिस्टेमॅटिक रिव्ह्यूमध्ये फॉरगॉटन स्टेंटमध्ये एन्क्रस्टेशन आणि यूटीआय कॉमन आढळले.

स्टेंट रिमूव्हल डेट माहित नसेल तर काय करावे?

शांतपणे वाट पाहू नका.

हे तपासा:

• डिस्चार्ज समरी.
• स्टेंट कार्ड.
• ऑपरेशन नोट्स.
• हॉस्पिटल मेसेज.
• फॉलो-अप अपॉइंटमेंट स्लिप.

तारीख स्पष्ट नसेल तर युरोलॉजिस्ट किंवा हॉस्पिटलला कॉल करून विचारा:

“माझ्याकडे डीजे स्टेंट आहे. तो कधी काढायचा किंवा बदलायचा?”

स्टेंटला ४–६ आठवड्यांपेक्षा अधिक झाले आणि रिमूव्हल डेट दिलेली नसेल तर हे विशेष महत्त्वाचे आहे.

डीजे स्टेंट रिमूव्हल कसे केले जाते?

बहुतेक डीजे स्टेंट सिस्टोस्कोपीने काढले जातात.

सिस्टोस्कोपीमध्ये पातळ कॅमेरा लघवीच्या मार्गातून ब्लॅडरमध्ये नेला जातो. ब्लॅडरमधील स्टेंटचे टोक दिसल्यावर छोट्या इन्स्ट्रुमेंटने पकडून हळूवार काढले जाते.

ही सहसा शॉर्ट प्रोसीजर असते. ती पुढील प्रकारे होऊ शकते:

• ओपीडी किंवा डेकेअर सेटअपमध्ये.
• लोकल अॅनेस्थेटिक जेलीने.
• निवडक पेशंटमध्ये शॉर्ट अॅनेस्थेशियाखाली.
• इन्फेक्शन रिस्क असल्यास अँटिबायोटिक प्रिकॉशन्ससह.

काही स्टेंटमध्ये लघवीच्या मार्गातून बाहेर येणारा थ्रेड/स्ट्रिंग असतो. युरोलॉजिस्टने स्पष्ट सूचना दिल्यास ते कधी कधी दुसऱ्या सिस्टोस्कोपीशिवाय काढता येतात. स्वतःहून स्टेंट स्ट्रिंग ओढू नका.

डीजे स्टेंट रिमूव्हल दुखते का?

डीजे स्टेंट रिमूव्हल सहसा अनकम्फर्टेबल असते, पण तीव्र वेदनादायक नसते.

तुम्हाला पुढील गोष्टी जाणवू शकतात:

• जळजळ.
• ओढल्यासारखे जाणवणे.
• लघवीची अर्जन्सी.
• खालच्या पोटात सौम्य डिसकम्फर्ट.
• किडनीच्या बाजूला सौम्य पेन.

बहुतेक डिसकम्फर्ट लवकर कमी होतो. सौम्य जळजळ किंवा फ्रिक्वेंट युरिनेशन २४–४८ तास राहू शकते.

डीजे स्टेंट काढल्यानंतर काय नॉर्मल आहे?

रिमूव्हलनंतर थोड्या वेळासाठी पुढील लक्षणे नॉर्मल असू शकतात:

• सौम्य बर्निंग युरिन.
• थोडे गुलाबी युरिन.
• हलका फ्लॅंक पेन.
• वारंवार युरिन होणे.
• अचानक युरिनची तीव्र इच्छा.
• सौम्य ब्लॅडर डिसकम्फर्ट.

सिस्टोस्कोपी किंवा युरेटेरोस्कोपीनंतर युरिनमध्ये थोडे रक्त, जळजळ, वाढलेली फ्रिक्वेन्सी आणि डिसकम्फर्ट होऊ शकतो; पण ते हळूहळू कमी व्हायला हवेत.

डीजे स्टेंट रिमूव्हलनंतर अॅक्टिव्हिटी

आरामदायक वाटत असल्यास अनेक पेशंट त्याच दिवशी किंवा दुसऱ्या दिवशी रुटीन कामाला परतू शकतात.

खालील स्थितीत अधिक विश्रांती लागू शकते:

• अॅनेस्थेशिया वापरला असेल.
• पेन किंवा जळजळ असेल.
• अलीकडे ताप किंवा इन्फेक्शन झाले असेल.
• कामात हेवी लिफ्टिंग असेल.
• अलीकडे कॉम्प्लेक्स स्टोन सर्जरी झाली असेल.

पेन, ब्लीडिंग आणि अशक्तपणा कमी होईपर्यंत हेवी एक्सरसाइज, सायकलिंग, लाँग-डिस्टन्स ट्रॅव्हल आणि सेक्सुअल अॅक्टिव्हिटी टाळा. अनेक पेशंटमध्ये हा फक्त छोटा ब्रेक असतो; पण सर्जरी, इन्फेक्शन स्टेटस आणि लक्षणांवर अवलंबून असतो.

डीजे स्टेंट रिमूव्हलपूर्वी कोणत्या टेस्ट्स लागतात?

प्रत्येकाला रिमूव्हलपूर्वी टेस्ट्स लागतातच असे नाही. केसनुसार युरोलॉजिस्ट काही तपासण्या सुचवू शकतो.

• युरिन रुटीन/मायक्रोस्कोपी.
• युरिन कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• एक्स-रे केयूबी.
• अल्ट्रासाऊंड केयूबी.
• निवडक प्रकरणांत सीटी KUB.

ताप, इन्फेक्शन, मोठा स्टोन बर्डन, रेसिड्युअल फ्रॅगमेंट्स, सतत पेन किंवा किडनीची सूज असल्यास टेस्टिंगची शक्यता जास्त असते.

डीजे स्टेंट रिमूव्हलसाठी युरोलॉजी इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

यूआरएसएल, आरआयआरएस, पीसीएनएल किंवा इमर्जन्सी डीजे स्टेंटिंग झाले असून स्टेंट कधी काढायचा याबद्दल शंका असल्यास डिस्चार्ज पेपर्स आणि इमेजिंगसह युरोलॉजिस्टकडे रिव्ह्यू घ्या.

विशेषतः इमर्जन्सी स्टोन ट्रीटमेंटनंतर स्टेंट ठेवला असल्यास फॉलो-अप उशिरा करू नका.

पेन नसलेला स्टेंटही विसरला जाऊ शकतो.

कन्सल्टेशन चेकलिस्ट: काय आणावे?

डीजे स्टेंट रिमूव्हल व्हिजिटसाठी हे आणा:

• डिस्चार्ज समरी.
• ऑपरेशन नोट्स, उपलब्ध असल्यास.
• स्टेंट कार्ड किंवा स्टेंट इन्सर्शन डेट.
• यूएसजी केयूबी / एक्स-रे केयूबी / सीटी केयूबी रिपोर्ट्स.
• युरिन रुटीन रिपोर्ट.
• केले असल्यास युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन रिपोर्ट.
• सध्याच्या औषधांची यादी.
• ताप, जळजळ, पेन किंवा युरिनमध्ये रक्त यांची माहिती.
• अॅस्पिरिन, क्लोपिडोग्रेल, वॉरफेरिन, एपिक्साबॅन किंवा रिव्हॅरॉक्साबॅन घेत असल्यास ब्लड थिनरची माहिती.

डीजे स्टेंट रिमूव्हलबद्दल FAQs

संबंधित वाचन

• किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस सर्जरी
• युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएसएल सर्जरी: प्रोसीजर, डीजे स्टेंट आणि रिकव्हरी
• डीजे स्टेंट असताना काम करू शकतो का?
• आरआयआरएस सर्जरीनंतर पेन: काय नॉर्मल आहे?
• किडनी स्टोन सर्जरीनंतर सेक्स: कधी सुरक्षित आहे?
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट.

संदर्भ

• British Association of Urological Surgeons. Ureteric stent insertion/removal patient information https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/Patients/Leaflets/Ureteric%20stent%20insertion.pdf
• NIDDK. Cystoscopy and ureteroscopy https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/cystoscopy-ureteroscopy
• Hiller SC, et al. Appropriateness criteria for ureteral stent omission following ureteroscopy https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9432824/
• Wang X, et al. Forgotten ureteral stents: a systematic review of literature. BMC Urology, 2024 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10913558/
• Healthcare Safety Investigation Branch. Unplanned delayed removal of ureteric stents https://www.hssib.org.uk/patient-safety-investigations/unplanned-delayed-removal-of-ureteric-stents/investigation-report/
• Alberta Health. Ureteral stent removal: what to expect at home https://myhealth.alberta.ca/Health/aftercareinformation/pages/conditions.aspx?hwid=abs2499