लघवीच्या अहवालात पस सेल्स दिसणे म्हणजे बहुतेक वेळा लघवीत पांढऱ्या रक्तपेशी (WBCs) आढळल्या आहेत. याला पायुरिया म्हणतात. याचे सर्वात सामान्य कारण युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (यूटीआय) असले तरी किडनी स्टोन, नमुना दूषित होणे, प्रोस्टेट इन्फेक्शन, कॅथेटर किंवा डीजे स्टेंटमुळे होणारी जळजळ, सेक्सुअली ट्रान्समिटेड इन्फेक्शन किंवा इन्फेक्शन नसलेली सूज यांमुळेही पस सेल्स येऊ शकतात. काही पस सेल्स सामान्य असू शकतात. केवळ अहवाल पाहून अँटिबायोटिक्स सुरू करू नयेत. पुढे काय करायचे हे तुमची लक्षणे, युरिन कल्चर, बॅक्टेरिया, रक्तपेशी आणि अहवालातील इतर निष्कर्ष यांवर ठरते.

लघवीतील पस सेल्स: थोडक्यात अर्थ

लघवीतील पस सेल्स म्हणजे काय?

पस सेल्स म्हणजे साधारणपणे पांढऱ्या रक्तपेशी—ज्यांना WBCs किंवा ल्युकोसाइट्स असेही म्हटले जाते. या पेशी शरीराच्या संरक्षण व्यवस्थेचा भाग आहेत.

लघवीच्या मार्गात इन्फेक्शन किंवा जळजळ झाली तर या पांढऱ्या रक्तपेशी लघवीत येऊ शकतात. हे किडनी, युरेटर, मूत्राशय, प्रोस्टेट किंवा युरेथ्रा—लघवीच्या यंत्रणेतील कोणत्याही भागात होऊ शकते.

युरिन रुटीन अहवालात हे पुढील नावांनी नमूद केलेले असू शकते:

• पस सेल्स
• WBCs
• ल्युकोसाइट्स
• पायुरिया
• डिपस्टिक तपासणीत ल्युकोसाइट एस्टरेज पॉझिटिव्ह

लघवीत पस सेल्सची सामान्य मर्यादा किती असते?

अनेक प्रयोगशाळांमध्ये प्रत्येक हाय-पॉवर फिल्डमध्ये 0–5 पस सेल्स (0–5/HPF) सामान्य किंवा स्वीकारार्ह मानले जातात. मात्र प्रयोगशाळेनुसार ही मर्यादा थोडी बदलू शकते.

व्यवहारात अहवालाचा अर्थ साधारण असा लावता येतो:

केवळ पस सेल्सची संख्या पाहून इन्फेक्शन निश्चित होत नाही. उदाहरणार्थ, लघवी करताना जळजळ असताना 8–10 पस सेल्स महत्त्वाचे ठरू शकतात. पण कोणतीही लक्षणे नसताना आणि अहवालात एपिथेलियल सेल्स खूप असतील, तर तो नमुना दूषित झाल्यामुळेही असा अहवाल येऊ शकतो.

लघवीत पस सेल्स येण्याची सामान्य कारणे

1. युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन

लघवीत पस सेल्स येण्याचे सर्वात सामान्य कारण यूटीआय आहे. लघवी करताना जळजळ, वारंवार लघवी लागणे, अचानक तीव्र लघवीची भावना, खालच्या पोटात दुखणे, लघवी ढगाळ किंवा दुर्गंधीयुक्त होणे, लघवीत रक्त दिसणे अशी लक्षणे असू शकतात. इन्फेक्शन अधिक गंभीर असेल तर तापही येऊ शकतो. ताप, थंडी वाजणे, उलट्या किंवा कुशीमध्ये दुखणे असेल तर इन्फेक्शन किडनीपर्यंत पोहोचलेले असू शकते आणि तातडीने तपासणी आवश्यक असते.

2. किडनी स्टोन किंवा युरेटरिक स्टोन

किडनी स्टोनमुळे लघवीच्या मार्गाला जळजळ होऊन लघवीत पस सेल्स आणि RBCs येऊ शकतात. स्टोनमुळे लघवीचा प्रवाह अडला आणि त्यासोबत इन्फेक्शन असेल तर परिस्थिती गंभीर होऊ शकते. कुशीमध्ये तीव्र वेदना, पाठीपासून जांघेकडे जाणारी वेदना, मळमळ, उलट्या, लघवी करताना जळजळ, लघवीत रक्त किंवा थंडी वाजून ताप येणे ही लक्षणे दुर्लक्षित करू नयेत. **स्टोनसोबत ताप असेल तर अन्यथा सिद्ध होईपर्यंत ती आपत्कालीन स्थिती मानली जाते.**

3. लघवीचा नमुना दूषित होणे

कधी कधी अहवालातील पस सेल्स प्रत्यक्षात लघवीच्या मार्गातून आलेले नसतात; नमुना घेताना ते बाहेरून मिसळू शकतात. सुरुवातीची लघवी टाकून मधल्या प्रवाहातील नमुना घेतला नसेल, डब्याच्या आतील भागाला हात लागला असेल, योनीतून स्त्राव असेल, मासिक पाळीदरम्यान नमुना दिला असेल किंवा अहवालात एपिथेलियल सेल्स खूप असतील तर अशी शक्यता अधिक असते. अशावेळी डॉक्टर पुन्हा योग्य पद्धतीने क्लीन-कॅच युरिन नमुना देण्यास सांगू शकतात.

4. पुरुषांमध्ये प्रोस्टेटचे इन्फेक्शन किंवा सूज

पुरुषांमध्ये प्रोस्टेटायटिस—म्हणजे प्रोस्टेटमध्ये इन्फेक्शन किंवा सूज—यामुळे पस सेल्स येऊ शकतात. लघवी करताना जळजळ, पेल्विक किंवा पेरिनियल भागात वेदना, ताप, वीर्यस्खलनावेळी वेदना, लघवीचा प्रवाह कमी होणे, लघवी करण्यास त्रास किंवा वारंवार यूटीआय अशी लक्षणे दिसू शकतात. पुरुषांमधील यूटीआय दुर्लक्षित करू नये, विशेषतः तो वारंवार होत असेल किंवा त्यासोबत लघवीचा प्रवाह कमी असणे, युरिनरी रिटेन्शन, स्टोन किंवा ताप असेल तर.

5. युरेथ्रायटिस किंवा सेक्सुअली ट्रान्समिटेड इन्फेक्शन

पस सेल्ससोबत लघवी करताना जळजळ, युरेथ्रामधून स्त्राव, जननेंद्रियात वेदना किंवा अलीकडे असुरक्षित लैंगिक संबंध आले असतील तर युरेथ्रायटिसचा विचार केला जाऊ शकतो. योग्य तपासण्या करून उपचार करणे आवश्यक आहे. मनाने अँटिबायोटिक्स घेतल्यास इन्फेक्शन तात्पुरते दडपले जाऊ शकते आणि नंतर अचूक निदान करणे कठीण होऊ शकते.

6. कॅथेटर, डीजे स्टेंट किंवा अलीकडील युरोलॉजी प्रक्रिया

युरिनरी कॅथेटर, डीजे स्टेंट किंवा अलीकडे झालेल्या युरोलॉजी प्रक्रियेमुळे लघवीच्या मार्गाला जळजळ होऊन पस सेल्स दिसू शकतात. काही वेळा त्यासोबत इन्फेक्शनही असते. ताप, वाढती वेदना, लघवीला तीव्र दुर्गंधी, कॅथेटर ब्लॉक होणे, कॅथेटरमधून लघवी न येणे, तीव्र जळजळ किंवा रक्ताच्या गुठळ्या दिसत असतील तर वैद्यकीय मदत घ्या.

7. स्टेराइल पायुरिया

स्टेराइल पायुरिया म्हणजे लघवीत पस सेल्स असतात, पण नेहमीच्या युरिन कल्चरमध्ये सामान्य बॅक्टेरिया वाढत नाहीत. याचे कारण तपासणीपूर्वी घेतलेले अँटिबायोटिक्स, किडनी स्टोन, युरिनरी ट्युबरक्युलोसिस (टीबी), सेक्सुअली ट्रान्समिटेड इन्फेक्शन, इंटरस्टिशियल सिस्टायटिस/ब्लॅडर पेन सिंड्रोम, किडनीतील सूज, काही औषधे किंवा नमुना दूषित होणे असे असू शकते. स्टेराइल पायुरिया वारंवार दिसत असेल तर पुन्हा पुन्हा अँटिबायोटिक्स घेण्याऐवजी कारण शोधणे आवश्यक आहे.

युरिन अहवालातील इतर कोणते निष्कर्ष महत्त्वाचे असतात?

युरिन अहवाल एकत्रितपणे वाचला पाहिजे. खालील निष्कर्ष कारण समजण्यास मदत करतात.

युरिन कल्चर कधी आवश्यक असते?

युरिन कल्चरमुळे कोणता बॅक्टेरिया आहे आणि कोणती अँटिबायोटिक्स परिणामकारक ठरू शकतात हे समजते. गुंतागुंतीचा, वारंवार होणारा किंवा उपचारानंतरही न सुधारणारा इन्फेक्शन असल्यास ही तपासणी विशेष महत्त्वाची असते.

पुढील परिस्थितींमध्ये युरिन कल्चर करण्याचा सल्ला दिला जाऊ शकतो:

• लक्षणे मध्यम किंवा तीव्र असतील.
• ताप, थंडी वाजणे किंवा कुशीमध्ये वेदना असतील.
• यूटीआय वारंवार होत असेल.
• रुग्ण पुरुष असेल.
• रुग्ण गर्भवती असेल.
• डायबेटीस, किडनीचा आजार किंवा प्रतिकारशक्ती कमी असेल.
• कॅथेटर, डीजे स्टेंट किंवा अलीकडील शस्त्रक्रिया असेल.
• अँटिबायोटिक्स घेतल्यानंतरही लक्षणे टिकून असतील.
• किडनी इन्फेक्शनची शंका असेल.
• कॉम्प्लिकेटेड यूटीआयची शंका असेल.

शक्य असल्यास अँटिबायोटिक्स सुरू करण्यापूर्वी युरिन कल्चरचा नमुना देणे चांगले.

लघवीत पस सेल्स असतील तर अँटिबायोटिक्स घ्यावी लागतात का?

नेहमीच नाही.

यूटीआयची लक्षणे, गंभीर आजाराची शक्यता वाढवणारे घटक किंवा कल्चरमध्ये सिद्ध झालेला इन्फेक्शन असेल तर अँटिबायोटिक्स लागू शकतात. पण केवळ पस सेल्स दिसले म्हणून अँटिबायोटिक्स सुरू करण्याचे कारण होत नाही.

उरलेली किंवा घरात असलेली अँटिबायोटिक्स मनाने घेऊ नका. चुकीच्या अँटिबायोटिक्समुळे कल्चरचा अहवाल चुकीचा येऊ शकतो, अँटिबायोटिक रेझिस्टन्स वाढू शकतो, इन्फेक्शन पूर्णपणे बरे न होता तात्पुरते दडपू शकते आणि स्टोन, अडथळा किंवा इतर कारणांचे निदान उशिरा होऊ शकते.

उपचार ठरवताना लक्षणे, डॉक्टरांची तपासणी, युरिन कल्चर आणि इतर आरोग्यविषयक जोखीम घटक विचारात घेतले जातात.

युरिन अहवालात पस सेल्स दिसल्यास काय करावे?

कोणतीही लक्षणे नसतील तर

घाबरू नका. काही पस सेल्स गंभीर कारणामुळेच असतात असे नाही. डॉक्टर पुन्हा युरिन रुटीन तपासणी, योग्य पद्धतीने नमुना देणे किंवा फक्त निरीक्षण सुचवू शकतात. गर्भधारणा, नियोजित युरोलॉजी शस्त्रक्रिया किंवा काही विशेष जोखीम असलेल्या परिस्थितींमध्ये वेगळा दृष्टिकोन आवश्यक असू शकतो.

लघवी करताना जळजळ, वारंवार लघवी किंवा अचानक लघवीची तीव्र भावना असेल तर

हे यूटीआयमुळे असू शकते. पुरेसे पाणी प्या आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. लक्षणे वारंवार होत असतील, तीव्र असतील किंवा आधीच अँटिबायोटिक्स घेतली असतील तर युरिन कल्चर आवश्यक ठरू शकते.

ताप, थंडी वाजणे, उलट्या किंवा कुशीमध्ये वेदना असतील तर

तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या. हे किडनी इन्फेक्शन किंवा इन्फेक्शनसह किडनीतील लघवीचा मार्ग बंद झाल्याचे लक्षण असू शकते, विशेषतः स्टोन असल्यास.

पस सेल्स वारंवार जास्त येत असतील तर

वारंवार जास्त पस सेल्स येत असल्यास पुन्हा होणारा यूटीआय, स्टोन, लघवीच्या मार्गातील अडथळा, प्रोस्टेटचे विकार, युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, मूत्राशयाचे विकार, टीबी किंवा किडनीतील सूज यांची तपासणी करावी लागू शकते.

लघवीचा नमुना योग्य पद्धतीने कसा द्यावा?

नमुना योग्य नसेल तर अहवाल दिशाभूल करू शकतो. स्वच्छ नमुना देण्यासाठी:

1. हात स्वच्छ धुवा.
2. जननेंद्रियाचा बाहेरील भाग स्वच्छ करा.
3. लघवीची सुरुवातीची धार कमोडमध्ये जाऊ द्या.
4. मधल्या प्रवाहातील लघवी स्टेराइल डब्यात जमा करा.
5. डब्याच्या आतील भागाला हात लावू नका.
6. झाकण नीट बंद करा.
7. नमुना शक्य तितक्या लवकर प्रयोगशाळेत द्या.

तातडीची गरज नसल्यास महिलांनी मासिक पाळीदरम्यान युरिन रुटीन नमुना देणे टाळावे. योनीतून स्त्राव, रक्तस्राव किंवा अलीकडे अँटिबायोटिक्स घेतली असल्यास डॉक्टरांना सांगा.

डॉक्टरांकडे जाताना काय घेऊन जावे?

• युरिन रुटीन/मायक्रोस्कोपी अहवाल.
• केले असल्यास युरिन कल्चर आणि सेन्सिटिव्हिटी अहवाल.
• केले असल्यास अल्ट्रासाऊंड KUB किंवा CT KUB.
• क्रिएटिनिन आणि रक्तातील साखर अहवाल.
• जुने डिस्चार्ज समरी/रुग्णालयीन कागदपत्रे.
• आधी घेतलेल्या अँटिबायोटिक्सची यादी.
• सध्या सुरू असलेली औषधे.
• असल्यास कॅथेटर, डीजे स्टेंट किंवा शस्त्रक्रियेची कागदपत्रे.
• यूटीआय वारंवार होत असल्यास जुने युरिन कल्चर अहवाल.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• युरिन कल्चर तपासणी समजून घ्या
• लघवी करताना जळजळ: कारणे आणि डॉक्टरांना कधी दाखवावे?
• वारंवार होणारे युरिन इन्फेक्शन: कारणे आणि उपचार
• किडनी स्टोन: लक्षणे आणि उपचार
• लघवीत रक्त: कारणे आणि तपासणी
• पुरुषांमध्ये लघवीचा प्रवाह कमी होणे: कारणे आणि उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diagnosis of Bladder Infection in Adults https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infection-uti-in-adults/diagnosis
• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections https://uroweb.org/guidelines/urological-infections
• Infectious Diseases Society of America. Clinical Practice Guideline for the Management of Asymptomatic Bacteriuria https://www.idsociety.org/practice-guideline/asymptomatic-bacteriuria/
• MedlinePlus. Urinalysis https://medlineplus.gov/lab-tests/urinalysis/
• MedlinePlus. Epithelial Cells in Urine https://medlineplus.gov/lab-tests/epithelial-cells-in-urine/
• MedlinePlus. Clean Catch Urine Sample https://medlineplus.gov/ency/article/007487.htm
• Urology Care Foundation. Urinary Tract Infections in Adults https://www.urologyhealth.org/urology-a-z/u/urinary-tract-infections-in-adults
• Glen P, Prashar A, Hawary A. Sterile pyuria: a practical management guide. British Journal of General Practice. 2016;66(644):e225-e227.