हो. किडनी स्टोनमुळे किडनी फेल्युअर होऊ शकते; पण स्टोनचे वेळेवर निदान आणि ट्रीटमेंट झाल्यास हे क्वचित घडते. बहुतेक किडनी स्टोन्समुळे कायमचे किडनी डॅमेज होत नाही. स्टोन युरिनचा प्रवाह ब्लॉक करतो, इन्फेक्शन करतो, दोन्ही किडनीवर परिणाम करतो, एकमेव काम करणारी किडनी ब्लॉक करतो किंवा बराच काळ उपचार न घेता राहतो तेव्हा धोका वाढतो. अशा वेळी क्रिएटिनिन वाढू शकते आणि किडनी फंक्शन कमी होऊ शकते. किडनी स्टोनच्या दुखण्यासोबत ताप विशेषतः गंभीर आहे, कारण इन्फेक्टेड ब्लॉक्ड किडनीला डीजे स्टेंट किंवा नेफ्रोस्टॉमी ट्यूबद्वारे तातडीचे ड्रेनेज लागू शकते. योग्य वैद्यकीय ट्रीटमेंट मिळाल्यास किडनी स्टोन्समुळे कायमचे नुकसान क्वचित होते.

किडनी स्टोनमुळे किडनी फेल्युअर होऊ शकते का?

किडनी स्टोनमुळे मुख्यतः युरिनचा प्रवाह ब्लॉक झाल्यामुळे किडनी फेल्युअरचा धोका निर्माण होतो.

किडनी सतत युरिन तयार करतात. युरिन किडनीमधून युरेटर नावाच्या पातळ ट्यूबमधून ब्लॅडरमध्ये जाते. स्टोन युरेटरमध्ये अडकला तर ब्लॉकेजच्या मागे युरिन साचू शकते. त्यामुळे किडनीला सूज येते; याला हायड्रोनेफ्रोसिस म्हणतात.

अल्पकाळाचे ब्लॉकेज ट्रीटमेंटनंतर चांगले रिकव्हर होऊ शकते. पण गंभीर, इन्फेक्टेड, वारंवार होणारे किंवा दीर्घकाळ टिकणारे ब्लॉकेज किडनी फंक्शन कमी करू शकते. युरोपियन असोसिएशन ऑफ युरोलॉजीच्या गाइडलाइन्सनुसार इन्फेक्टेड ऑब्स्ट्रक्शन किंवा अॅन्युरिया — म्हणजे युरिन अजिबात न होणे — ही युरोलॉजिकल इमर्जन्सी आहे आणि तातडीच्या ड्रेनेजची गरज लागू शकते.

किडनी डॅमेज आणि किडनी फेल्युअर: फरक काय?

रिपोर्टमध्ये हायड्रोनेफ्रोसिस किंवा जास्त क्रिएटिनिन दिसल्यावर अनेक रुग्ण म्हणतात, “माझी किडनी फेल होत आहे.” पण किडनीची सूज, किडनी डॅमेज आणि किडनी फेल्युअर या एकाच गोष्टी नाहीत.

म्हणून किडनी स्टोन म्हणजे आपोआप किडनी फेल्युअर असे नाही. मात्र ब्लॉक झालेला स्टोन दुर्लक्षित केल्यास धोकादायक होऊ शकतो.

प्रत्येक किडनी स्टोनमुळे किडनीचे नुकसान होते का?

नाही. बहुतेक किडनी स्टोन्समुळे किडनी फेल्युअर होत नाही.

अनेक लहान स्टोन्स नैसर्गिकरित्या निघून जातात. काही स्टोन्स किडनीमध्ये राहतात पण युरिन ब्लॉक करत नाहीत. आकार, लक्षणे, इन्फेक्शनचा धोका आणि किडनी फंक्शननुसार त्यांना ऑब्झर्व्हेशन, रिपीट इमेजिंग किंवा नियोजित ट्रीटमेंटची गरज असू शकते.

महत्त्वाचे म्हणजे स्टोनचा निर्णय फक्त आकारावर होत नाही. युरेटरमध्ये अडकलेला लहान स्टोन किडनीमध्ये शांत बसलेल्या मोठ्या स्टोनपेक्षा अधिक तातडीचा असू शकतो.

स्टोनमुळे क्रिएटिनिन कसे वाढते?

क्रिएटिनिन ही किडनी फंक्शनचा अंदाज देणारी ब्लड टेस्ट आहे. जास्त क्रिएटिनिन म्हणजे नेहमीच कायमचे किडनी फेल्युअर असे नाही; पण किडनी स्टोन असलेल्या रुग्णात ते दुर्लक्षित करू नये.

क्रिएटिनिन खालील कारणांमुळे वाढू शकते:

• दोन्ही किडनीचे ब्लॉकेज
• एकमेव फंक्शनिंग किडनीचे ब्लॉकेज
• उलट्यांमुळे गंभीर डिहायड्रेशन
• इन्फेक्शन किंवा सेप्सिस
• आधीपासून असलेली क्रॉनिक किडनी डिसीज
• डायबेटिस, हायपरटेन्शन किंवा वाढलेले वय
• दीर्घकाळ ऑब्स्ट्रक्शन

खूप महत्त्वाचे: क्रिएटिनिन नॉर्मल असले तरी ब्लॉक झालेली एक किडनी सुरक्षित आहे असे नेहमीच नसते. एक किडनी ब्लॉक असून दुसरी किडनी चांगली काम करत असेल तर दुसरी किडनी भरपाई करते आणि ब्लड क्रिएटिनिन नॉर्मल राहू शकते. एका किडनीला सूज किंवा ऑब्स्ट्रक्शन आहे का हे पाहण्यासाठी इमेजिंग आवश्यक आहे.

किडनी स्टोनमुळे डायालिसिसची गरज लागू शकते का?

सहसा नाही. किडनी स्टोन्समुळे डायालिसिसची गरज क्वचित लागते.

पण खालील गंभीर परिस्थितीत ते होऊ शकते:

• दोन्ही किडनी ब्लॉक असतील
• रुग्णाची एकच फंक्शनिंग किडनी असेल
• गंभीर इन्फेक्शन किंवा सेप्सिस असेल
• आधीपासून क्रॉनिक किडनी डिसीज असेल
• ट्रीटमेंट खूप उशिरा घेतले असेल
• तीव्र उलट्या आणि डिहायड्रेशनमुळे किडनी इन्ज्युरी वाढली असेल

लवकर युरोलॉजी केअरचे उद्दिष्ट म्हणजे परिस्थिती या टप्प्यापर्यंत जाण्यापूर्वी स्टोनचे योग्य ट्रीटमेंट करणे.

स्टोन किडनी फंक्शनवर परिणाम करत आहे का हे डॉक्टर कसे तपासतात?

दुखणे, ताप, स्टोनचा आकार, ऑब्स्ट्रक्शन आणि किडनी फंक्शननुसार युरोलॉजिस्ट टेस्ट्स सांगू शकतात.

युरिन टेस्ट्स

युरिन रुटीन आणि मायक्रोस्कोपीमध्ये रक्त, पस सेल्स, क्रिस्टल्स किंवा इन्फेक्शन दिसू शकते. इन्फेक्शनची शंका असल्यास युरिन कल्चर योग्य अँटिबायोटिक निवडण्यास मदत करते.

ब्लड टेस्ट्स

सीरम क्रिएटिनिन आणि ईजीएफआर किडनी फंक्शनचा अंदाज देतात. सीबीसीमध्ये इन्फेक्शनची चिन्हे दिसू शकतात. क्रिएटिनिन जास्त असेल, युरिन कमी होत असेल किंवा अॅडमिशनची गरज असेल तर इलेक्ट्रोलाइट्स तपासले जाऊ शकतात.

अल्ट्रासाऊंड केयूबी

अल्ट्रासाऊंडमध्ये हायड्रोनेफ्रोसिस, मोठे स्टोन्स, ब्लॅडरमध्ये युरिन रिटेन्शन आणि किडनीची सूज दिसू शकते. प्रेग्नन्सी, मुले किंवा क्विक स्क्रीनिंगची गरज असलेल्या रुग्णांमध्ये ही सुरुवातीची टेस्ट म्हणून वापरली जाते.

सीटी केयूबी

प्लेन सीटी केयूबी स्टोनचा आकार, लोकेशन, संख्या आणि ऑब्स्ट्रक्शन किती आहे हे निश्चित करण्यात मदत करते. NICE प्रौढांमध्ये संशयित रेनल कॉलिकसाठी २४ तासांत अर्जंट लो-डोस नॉन-कॉन्ट्रास्ट सीटीची शिफारस करते; प्रेग्नन्सी आणि मुलांमध्ये अल्ट्रासाऊंडला प्रथम प्राधान्य दिले जाते.

किडनी फंक्शन स्कॅन

निवडक दीर्घकाळच्या किंवा सायलेंट ऑब्स्ट्रक्शनमध्ये प्रत्येक किडनी किती फंक्शन करते हे मोजण्यासाठी डीटीपीए किंवा ईसी रेनल स्कॅन सांगितला जाऊ शकतो.

स्टोन ट्रीटमेंटनंतर किडनी फंक्शन सुधारू शकते का?

अनेकदा हो.

ब्लॉकेज अलीकडचे असेल आणि लवकर ट्रीटमेंट झाले तर स्टोन निघाल्यानंतर, डीजे स्टेंटिंगनंतर, नेफ्रोस्टॉमी ड्रेनेजनंतर किंवा स्टोन काढल्यानंतर किडनी फंक्शन सुधारू शकते.

रिकव्हरी खालील गोष्टींवर अवलंबून असते:

• किडनी किती काळ ब्लॉक होती
• इन्फेक्शन होते का
• एक की दोन्ही किडनी प्रभावित होत्या
• रुग्णाला डायबेटिस किंवा हायपरटेन्शन आहे का
• बेसलाइन किडनी फंक्शन
• वय आणि हायड्रेशन स्टेटस
• वारंवार स्टोन होण्याचा इतिहास

दीर्घकाळचे ऑब्स्ट्रक्शन स्टोन काढल्यानंतरही पूर्णपणे रिकव्हर होईलच असे नाही. म्हणून फॉलो-अप इमेजिंग महत्त्वाचे आहे.

किडनी फंक्शन धोक्यात असेल तेव्हा ट्रीटमेंट पर्याय

ट्रीटमेंट स्टोनचा आकार, लोकेशन, दुखणे, इन्फेक्शन, क्रिएटिनिन आणि किडनी फंक्शनवर अवलंबून असते.

ऑब्झर्व्हेशन आणि औषधे

लहान स्टोन्स फ्लुइड्स, पेन कंट्रोल आणि निवडक औषधांसह नैसर्गिकरित्या निघू शकतात. हा पर्याय फक्त दुखणे कंट्रोलमध्ये, ताप नसताना, किडनी फंक्शन स्थिर आणि फॉलो-अप विश्वसनीय असेल तेव्हाच विचारात घेतला जातो.

डीजे स्टेंटिंग

डीजे स्टेंट ही किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत ठेवली जाणारी पातळ ट्यूब आहे. ती ब्लॉकेजला बायपास करून युरिन ड्रेन होऊ देते.

पर्क्युटेनियस नेफ्रोस्टॉमी

नेफ्रोस्टॉमीमध्ये पाठीतून थेट किडनीमध्ये ट्यूब ठेवली जाते. तातडीचे ड्रेनेज आवश्यक असेल किंवा स्टेंटिंग कठीण असेल तर तिची गरज लागू शकते.

यूआरएसएल किंवा आरआयआरएस

युरेटरोस्कोपी किंवा आरआयआरएसमध्ये युरिनरी पॅसेजमधून छोटा कॅमेरा वापरून स्टोन तोडून काढला जातो. इन्फेक्शन कंट्रोल झाल्यानंतर या प्रक्रिया साधारणपणे नियोजित केल्या जातात.

पीसीएनएल

मोठ्या किडनी स्टोन्स किंवा स्टॅगहॉर्न स्टोन्ससाठी पीसीएनएल वापरली जाते. पाठीतून केलेल्या छोट्या ट्रॅक्टमधून स्टोन्स काढले जातात.

वारंवार किडनी स्टोन्सचा दीर्घकालीन किडनी डिसीजशी संबंध आहे का?

वारंवार किडनी स्टोन्समुळे क्रॉनिक किडनी डिसीजचा दीर्घकालीन धोका वाढू शकतो, विशेषतः वारंवार इन्फेक्शन, ऑब्स्ट्रक्शन, डायबेटिस, हायपरटेन्शन, युरिक अॅसिड स्टोन्स, सिस्टीन स्टोन्स किंवा युरिनरी ट्रॅक्टची अॅनाटॉमिकल समस्या असल्यास.

एका मेटा-अॅनालिसिसमध्ये किडनी स्टोनचा इतिहास असलेल्या लोकांमध्ये स्टोन नसलेल्या लोकांच्या तुलनेत क्रॉनिक किडनी डिसीजचा अॅडजस्टेड धोका जास्त आढळला. याचा अर्थ प्रत्येक स्टोन रुग्णाला सीकेडी होईल असा नाही; पण निवडक रुग्णांमध्ये प्रिव्हेन्शन, फॉलो-अप आणि मेटाबॉलिक इव्हॅल्युएशनचे महत्त्व अधोरेखित होते.

स्टोन्समुळे किडनी डॅमेजचा धोका कसा कमी करावा?

धोका कमी करण्यासाठी:

• तीव्र स्टोन पेन दुर्लक्षित करू नका
• दुखणे पुन्हा झाल्यास इमेजिंग करा
• सल्ल्यानुसार क्रिएटिनिन तपासा
• स्टोन पेनसोबत ताप तातडीचा समजा
• स्टोन ट्रीटमेंटनंतर फॉलो-अप पूर्ण करा
• स्टोन मिळाल्यास स्टोन अॅनालिसिस करा
• गरजेनुसार डाएट आणि मेटाबॉलिक इव्हॅल्युएशनने रीकरेन्स कमी करा
• डायबेटिस, बीपी आणि ओबेसिटी कंट्रोलमध्ये ठेवा
• डॉक्टरांनी मर्यादा सांगितली नसल्यास पुरेसे फ्लुइड्स घ्या

किडनी स्टोनसाठी लवकर इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

किडनी स्टोन पेन, ताप, हायड्रोनेफ्रोसिस, वारंवार स्टोन्स, जास्त क्रिएटिनिन किंवा एकमेव फंक्शनिंग किडनी असेल तर लवकर युरोलॉजिस्टचा सल्ला घेणे योग्य आहे.

पूर्ण स्टोन इव्हॅल्युएशन आणि ट्रीटमेंट पर्यायांसाठी युरोलॉजिस्टशी कन्सल्टेशन घ्या.

सुचवलेली इंटरनल लिंक: किडनी स्टोन इव्हॅल्युएशन/ट्रीटमेंट पेज

जुने रिपोर्ट्स, इमेजिंग आणि सर्जरी रेकॉर्ड्स असल्यास सोबत आणा. त्यावरून स्टोनचा इतिहास, ऑब्स्ट्रक्शन आणि किडनी फंक्शनचा धोका समजण्यास मदत होते.

कन्सल्टेशनसाठी काय आणावे?

उपलब्ध असल्यास हे आणा:

• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट
• सीटी केयूबी फिल्म/रिपोर्ट
• युरिन रुटीन रिपोर्ट
• युरिन कल्चर रिपोर्ट
• सीरम क्रिएटिनिन/ईजीएफआर
• सीबीसी रिपोर्ट
• पूर्वीच्या स्टोन सर्जरीचे रेकॉर्ड्स
• डिस्चार्ज समरीज
• सध्या घेत असलेली औषधे
• डायबेटिस/बीपी रिपोर्ट्स
• जुना स्टोन अॅनालिसिस रिपोर्ट, असल्यास

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

संबंधित वाचन

• किडनी स्टोन: लक्षणे, कारणे आणि ट्रीटमेंट
• किडनी स्टोनचे दुखणे: लोकेशन, लक्षणे आणि आराम
• किडनी स्टोनचे दुखणे अचानक का सुरू होते?
• किडनी स्टोनमुळे युरिनमध्ये रक्त: हे गंभीर आहे का?
• किडनी स्टोनमुळे किडनीचे नुकसान होऊ शकते का?
• किडनी स्टोनसाठी युरोलॉजिस्ट
• आरआयआरएस सर्जरी

रेफरन्सेस

• 1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones
• 2. European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• 3. NICE Guideline NG118. Renal and ureteric stones: assessment and management https://www.nice.org.uk/guidance/ng118/chapter/recommendations
• 4. Shang W, et al. History of kidney stones and risk of chronic kidney disease: a meta-analysis https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5267565/
• 5. Rule AD, et al. Kidney stones and the risk for chronic kidney disease https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2666438/