किडनी स्टोनसाठी डीजे स्टेंट तेव्हा ठेवला जातो जेव्हा स्टोन, सूज, इन्फेक्शन किंवा स्टोन सर्जरीनंतर युरेटर ब्लॉक होण्याचा धोका असतो आणि किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत युरिन फ्लो सुरक्षित ठेवायचा असतो. युरेटर ही किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत युरिन नेणारी बारीक ट्यूब आहे. डीजे स्टेंट स्टोन तोडत नाही, विरघळवत नाही किंवा काढत नाही. तो तात्पुरता ड्रेनेज आणि सेफ्टी ट्यूब आहे. स्टेंट असताना लघवीची जळजळ, वारंवार लघवी, अर्जन्सी, युरिनमध्ये थोडे रक्त आणि फ्लॅंक डिस्कम्फर्ट कॉमन आहेत. ताप, तीव्र पेन, व्हॉमिटिंग, लघवी न होणे किंवा जास्त ब्लीडिंग झाल्यास तातडीची मेडिकल मदत घ्या.

डीजे स्टेंट म्हणजे काय?

डीजे स्टेंट, ज्याला डबल जे स्टेंट किंवा जेजे स्टेंटही म्हणतात, ही युरेटरमध्ये ठेवली जाणारी बारीक, फ्लेक्सिबल ट्यूब आहे. एक टोक किडनीत वळते आणि दुसरे टोक ब्लॅडरमध्ये वळते. हे कर्ल्स स्टेंटला जागेवर ठेवतात.

स्टेंट साधारणपणे पूर्णपणे शरीराच्या आत असतो. निवडक केसांमध्ये लवकर प्लॅन केलेल्या रिमूव्हलसाठी बाहेर एक थ्रेड ठेवला जाऊ शकतो.

किडनी स्टोनसाठी डीजे स्टेंट का ठेवला जातो?

किडनीचा युरिन ड्रेनेज सुरक्षित ठेवण्यासाठी युरोलॉजिस्ट डीजे स्टेंट ठेवू शकतो. स्टोन युरेटर ब्लॉक करू शकतो. स्टोन सर्जरीनंतर तात्पुरती सूज, क्लॉट्स किंवा बारीक फ्रॅगमेंट्समुळेही युरिन फ्लो ब्लॉक होऊ शकतो.

डीजे स्टेंट सर्जरीपूर्वी, सर्जरीदरम्यान, सर्जरीनंतर किंवा इमर्जन्सी ड्रेनेज प्रोसीजर म्हणून ठेवला जाऊ शकतो.

१. युरेटरमध्ये अडकलेला स्टोन

स्टोन युरेटरमध्ये अडकला तर युरिन नीट ड्रेन होऊ शकत नाही. त्यामुळे तीव्र फ्लॅंक पेन, व्हॉमिटिंग, हायड्रोनेफ्रोसिस [बॅक-प्रेशरमुळे किडनीला आलेली सूज] किंवा किडनी फंक्शन कमी होऊ शकते.

डीजे स्टेंट ब्लॉक झालेल्या भागाला बायपास करून किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत युरिन ड्रेन होऊ देतो.

२. ताप किंवा युरिन इन्फेक्शनसोबत किडनी स्टोन

स्टोनसोबत ताप, चिल्स, युरिनमध्ये पू किंवा सेप्सिसचा धोका असेल तर ती इमर्जन्सी आहे. अशा वेळी पहिली प्रायोरिटी तातडीचे ड्रेनेज असते; लगेच स्टोन काढणे नाही.

युरोपियन असोसिएशन ऑफ युरोलॉजीच्या गाइडलाइन्सनुसार ऑब्स्ट्रक्टिंग स्टोनसोबत सेप्सिस असल्यास कलेक्टिंग सिस्टीमचे तातडीचे डिकम्प्रेशन युरेटेरल स्टेंटिंग किंवा पर्क्युटेनियस ड्रेनेजने करावे आणि सेप्सिस कंट्रोल होईपर्यंत डिफिनिटिव्ह स्टोन ट्रीटमेंट पुढे ढकलावी.

सोप्या भाषेत: आधी इन्फेक्टेड किडनीचा ड्रेनेज करा, इन्फेक्शन कंट्रोल करा आणि नंतर सुरक्षितपणे स्टोन रिमूव्हल प्लॅन करा.

३. युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएसएलनंतर

यूआरएसएल [युरेटेरोस्कोपिक स्टोन रिमूव्हल] नंतर युरेटरला सूज किंवा इरिटेशन येऊ शकते. युरेटर बरा होत असताना स्टेंट युरिन फ्लो चालू ठेवतो.

खालील परिस्थितीत यूआरएसएलनंतर स्टेंट ठेवण्याची शक्यता जास्त असते:

• स्टोन इम्पॅक्टेड होता.
• युरेटर टाईट होता.
• सूज किंवा ब्लीडिंग झाले होते.
• प्रोसीजर कठीण होती.
• काही फ्रॅगमेंट्स अजून पास होणार आहेत.
• इन्फेक्शन रिस्क होती.
• किडनीचा ड्रेनेज अतिरिक्त सुरक्षित ठेवणे आवश्यक होते.

४. किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएसनंतर

आरआयआरएस [रेट्रोग्रेड इंट्रारेनल सर्जरी] नंतर किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत ड्रेनेजला सपोर्ट देण्यासाठी डीजे स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो. लेझर डस्टिंग किंवा फ्रॅगमेंटेशननंतर बारीक स्टोन पार्टिकल्स युरेटरमधून खाली पास होत असताना तो विशेषतः उपयोगी ठरतो.

सूज, क्लॉट्स किंवा फ्रॅगमेंट्समुळे होणारे तात्पुरते ब्लॉकेज टाळण्यास स्टेंट मदत करतो.

५. प्लॅन केलेल्या स्टोन सर्जरीपूर्वी टाईट युरेटर

कधी कधी स्कोप किंवा अॅक्सेस शीथ सुरक्षितपणे पास करण्यासाठी युरेटर खूप अरुंद असतो. इन्स्ट्रुमेंट जबरदस्तीने पुढे नेण्याऐवजी सर्जन डीजे स्टेंट ठेवून सर्जरी नंतर प्लॅन करू शकतो.

याला प्री-स्टेंटिंग म्हणतात. यामुळे युरेटर हळूहळू रिलॅक्स आणि रुंद होतो, त्यामुळे दुसरी प्रोसीजर अधिक सुरक्षित होते.

६. सॉलिटरी किडनी किंवा हाय-रिस्क ड्रेनेज

रुग्णाची एकच फंक्शनिंग किडनी असेल, किडनी फंक्शन कमी असेल, लक्षणीय हायड्रोनेफ्रोसिस असेल किंवा हाय-रिस्क ब्लॉकेज असेल तर स्टेंटिंगचा थ्रेशोल्ड कमी असू शकतो.

अशा परिस्थितीत स्टेंट सेफ्टी ड्रेनेज ट्यूबसारखा काम करतो.

डीजे स्टेंट किडनी स्टोन काढतो का?

नाही. डीजे स्टेंट स्टोन काढत नाही, वितळवत नाही, विरघळवत नाही किंवा तोडत नाही.

तो फक्त युरिन फ्लो चालू ठेवतो.

रुग्णांनी समजून घ्यायचा हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे. अनेक इमर्जन्सी केसांमध्ये डीजे स्टेंट हा फक्त पहिला टप्पा असतो. स्टोनची ट्रीटमेंट नंतरही लागू शकते.

स्टोनचा आकार, जागा आणि इन्फेक्शन स्टेटसनुसार पुढील ट्रीटमेंटमध्ये:

• निवडक लहान स्टोनसाठी औषधे आणि ऑब्झर्वेशन.
• युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएसएल.
• किडनी स्टोनसाठी आरआयआरएस.
• निवडक केसांमध्ये ईएसडब्ल्यूएल.
• मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएल किंवा मिनी-पीसीएनएल.

प्रत्येक किडनी स्टोन सर्जरीनंतर डीजे स्टेंट लागतो का?

नाही. प्रत्येक किडनी स्टोन सर्जरीनंतर स्टेंट आवश्यक नसतो.

एनआयसीईनुसार २० मिमीपेक्षा लहान युरेटेरिक स्टोनसाठी युरेटेरोस्कोपीनंतर पोस्ट-ट्रीटमेंट स्टेंटिंग रुटीनने देऊ नये. ईएयू गाइडलाइनही अनकॉम्प्लिकेटेड युरेटेरोस्कोपीमध्ये स्टेंट न ठेवण्याचा सल्ला देते.

पण हे फक्त अनकॉम्प्लिकेटेड सर्जरीसाठी आणि सर्जनला ड्रेनेज सुरक्षित वाटत असेल तेव्हाच लागू होते.

म्हणून निर्णय पर्सनलाइज्ड असतो. प्रोसीजरदरम्यान सर्जनला काय दिसते यावर तो अवलंबून असतो.

डीजे स्टेंट कसा ठेवला जातो?

डीजे स्टेंट साधारणपणे सिस्टोस्कोप नावाच्या छोट्या टेलिस्कोपने युरिन पॅसेजमधून ठेवला जातो. शरीरावर साधारणपणे कट नसतो.

युरोलॉजिस्ट युरेटरमध्ये गाइडवायर पास करून किडनी आणि ब्लॅडरदरम्यान स्टेंट ठेवतो. पोझिशन कन्फर्म करण्यासाठी एक्स-रे गाइडन्स वापरली जाऊ शकते.

अॅनेस्थेशिया खालीलपैकी असू शकतो:

• जनरल अॅनेस्थेशिया.
• स्पायनल अॅनेस्थेशिया.
• निवडक केसांमध्ये शॉर्ट सेडेशन.
• निवडक रिमूव्हलसाठी लोकल अॅनेस्थेशिया.

हॉस्पिटल स्टे स्टेंट का ठेवला आहे यावर अवलंबून असतो. काही रुग्ण त्याच दिवशी घरी जातात. ताप, इन्फेक्शन, किडनी डिसफंक्शन, तीव्र पेन किंवा सेप्सिस रिस्क असल्यास अॅडमिशन लागू शकते.

किडनी स्टोन ट्रीटमेंटनंतर डीजे स्टेंट किती दिवस राहतो?

स्टेंट किती काळ ठेवायचा हे तो का ठेवला आहे यावर अवलंबून असते. प्रत्येक रुग्णासाठी एकच ठरलेला कालावधी नसतो.

तुमच्या डिस्चार्ज समरीमध्ये स्पष्टपणे लिहिलेले असावे:

• डीजे स्टेंट ठेवण्याची तारीख.
• स्टेंटची साइड — उजवी किंवा डावी.
• स्टोन काढला आहे की अजून आहे.
• प्लॅन केलेली स्टेंट रिमूव्हलची तारीख किंवा टाइम विंडो.
• आणखी सर्जरी आवश्यक आहे का.

डीजे स्टेंट विसरू नका. खूप दिवस राहिलेल्या स्टेंटवर एन्क्रस्टेशन [स्टेंटवर स्टोनसारखे डिपॉझिट्स], इन्फेक्शन, ब्लॉकेज होऊ शकते किंवा रिमूव्हल कठीण होऊ शकते.

डीजे स्टेंटमुळे कोणती लक्षणे कॉमन आहेत?

अनेक रुग्णांना स्टेंट-संबंधित लक्षणे जाणवतात. ती त्रासदायक असू शकतात पण अनेकदा अपेक्षित असतात.

सामान्य लक्षणे:

• युरिन करताना जळजळ.
• वारंवार युरिन होणे.
• अचानक लघवीची तीव्र उर्मी येणे.
• लोअर अॅब्डॉमिनल किंवा ब्लॅडर डिस्कम्फर्ट.
• युरिनमध्ये सौम्य रक्त.
• विशेषतः लघवी करताना किंवा केल्यानंतर फ्लॅंक पेन.
• काही पुरुषांमध्ये पेनिसच्या टोकाला पेन.
• लघवी पूर्ण झाली नाही असे वाटणे.
• चालताना, ट्रॅव्हल करताना किंवा जिने चढताना डिस्कम्फर्ट.

फिजिकल अॅक्टिव्हिटी, डिहायड्रेशन, लांब प्रवास किंवा जोर लावून लघवी केल्यानंतर लक्षणे वाढू शकतात. पुरेसे फ्लुइड्स, जड मेहनत टाळणे आणि प्रिस्क्राइब औषधे उपयोगी ठरू शकतात.

लघवी करताना डीजे स्टेंटमुळे पेन का होते?

स्टेंटचे खालचे टोक ब्लॅडरमध्ये असते. लघवी करताना ब्लॅडर कॉन्ट्रॅक्ट झाल्यावर स्टेंटला इरिटेट करू शकते.

यामुळे:

• ब्लॅडर पेन.
• बर्निंग युरिन.
• अचानक युरिनची तीव्र इच्छा.
• किडनीकडे जाणारी वेदना.
• लघवी केल्यानंतर फ्लॅंक डिस्कम्फर्ट.

माइल्ड ते मॉडरेट डिस्कम्फर्ट होऊ शकतो. सीव्हिअर पेन, ताप किंवा व्हॉमिटिंग दुर्लक्ष करू नका.

नॉर्मल लक्षणे vs वॉर्निंग साईन्स

डीजे स्टेंट असताना काम, ट्रॅव्हल किंवा एक्सरसाइज करता येते का?

अनेक रुग्ण डीजे स्टेंटसोबत रोजची कामे करू शकतात, पण कम्फर्ट प्रत्येकामध्ये वेगळा असतो.

प्रॅक्टिकल सल्ला:

• डॉक्टरांनी फ्लुइड रिस्ट्रिक्शन सांगितले नसेल तर नियमित पाणी प्या.
• जड वजन उचलल्याने पेन किंवा ब्लीडिंग वाढत असेल तर टाळा.
• ताप, तीव्र पेन किंवा अलीकडे इमर्जन्सी स्टेंटिंग झाले असेल तर लांब प्रवास टाळा.
• ट्रॅव्हलदरम्यान डिस्चार्ज समरी सोबत ठेवा.
• स्टेंट रिमूव्हलची तारीख पुढे ढकलू नका.
• बाहेर थ्रेड ठेवला असेल तर स्ट्रेन्युअस एक्सरसाइजपूर्वी युरोलॉजिस्टला विचारा.

स्टेंट तात्पुरता असतो. रिमूव्हल किंवा सेकंड सर्जरीचे शेड्यूल अचूकपणे पाळणे हा सर्वात सुरक्षित प्लॅन आहे.

डीजे स्टेंट कसा काढला जातो?

डीजे स्टेंट रिमूव्हल साधारणपणे छोटी प्रोसीजर असते.

फ्लेक्सिबल सिस्टोस्कोपीने रिमूव्हल

बारीक फ्लेक्सिबल कॅमेरा युरिन पॅसेजमधून ब्लॅडरमध्ये नेला जातो. स्टेंट पकडून बाहेर काढला जातो.

थ्रेडने रिमूव्हल

निवडक केसांमध्ये स्टेंटला थ्रेड जोडून बाहेर ठेवला जातो. नंतर क्लिनिक किंवा प्रोसीजर रूममध्ये कंट्रोल्ड पुलिंगने स्टेंट काढता येतो.

अॅनेस्थेशियाखाली रिमूव्हल

मुलांमध्ये, खूप अॅन्झायटी असलेल्या रुग्णांमध्ये, डिफिकल्ट स्टेंट, एन्क्रस्टेड स्टेंट किंवा कॉम्प्लिकेटेड केसांमध्ये हे लागू शकते.

रिमूव्हलनंतर २४ ते ४८ तास हलकी जळजळ, वारंवार लघवी किंवा डिस्कम्फर्ट होऊ शकतो. त्यानंतर ताप, तीव्र पेन, लघवी न होणे किंवा जास्त ब्लीडिंग झाल्यास तातडीची मदत घ्या.

डिस्चार्जपूर्वी प्रत्येक रुग्णाने विचारायचे प्रश्न

हॉस्पिटलमधून जाण्यापूर्वी विचारा:

• माझा डीजे स्टेंट का ठेवला आहे?
• माझा स्टोन काढला आहे की अजून आहे?
• स्टेंट कोणत्या बाजूला आहे?
• तो नेमका कधी काढायचा आहे?
• मला आणखी सर्जरी लागेल का?
• रिमूव्हल किंवा सर्जरीपूर्वी युरिन कल्चर लागेल का?
• कोणती लक्षणे अपेक्षित आहेत?
• कोणत्या लक्षणांसाठी इमर्जन्सी केअर घ्यावी?
• स्टेंट रिमूव्हलपूर्वी ट्रॅव्हल करू शकतो का?
• ताप किंवा तीव्र पेन झाल्यास कोणाशी संपर्क करावा?

डीजे स्टेंटची लक्षणे असल्यास युरोलॉजी इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

किडनी स्टोनसाठी डीजे स्टेंट आहे आणि रिमूव्हल डेट, पुढची सर्जरी, ताप, पेन, युरिन इन्फेक्शन किंवा ब्लीडिंगबद्दल शंका असेल तर रिपोर्ट्स घेऊन युरोलॉजिस्टला भेटा.

किडनी स्टोन, युरेटेरिक स्टोन, यूआरएसएल, आरआयआरएस, पीसीएनएल किंवा स्टेंट-संबंधित लक्षणांसाठी आवश्यक तेव्हा युरोलॉजी इव्हॅल्युएशन घ्या.

कन्सल्टेशनसाठी काय आणावे?

उपलब्ध असल्यास खालील रिपोर्ट्स/माहिती आणा:

• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• सीटी KUB रिपोर्ट आणि इमेजेस, केले असल्यास.
• केले असल्यास एक्स-रे KUB.
• युरिन रुटीन रिपोर्ट.
• युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन आणि इतर ब्लड टेस्ट्स.
• डिस्चार्ज समरी.
• ऑपरेशन नोट्स, उपलब्ध असल्यास.
• डीजे स्टेंट ठेवण्याची तारीख.
• प्लॅन केलेली स्टेंट रिमूव्हल तारीख.
• सध्याची औषधे आणि अँटिबायोटिक्स.
• असल्यास तापाचा रेकॉर्ड.
• उपलब्ध असल्यास आधीचा स्टोन अॅनालिसिस.

किडनी स्टोनसाठी डीजे स्टेंटबद्दल एफएक्यूज

संबंधित वाचन

• युरेटरमध्ये अडकलेला स्टोन: लक्षणे आणि ट्रीटमेंट
• हायड्रोनेफ्रोसिससोबत स्टोन: त्याचा अर्थ काय?
• युरिन इन्फेक्शनसोबत स्टोन: तो धोकादायक का ठरू शकतो
• इन्फेक्टेड किडनी स्टोनसाठी इमर्जन्सी डीजे स्टेंटिंग
• सर्जरीशिवाय किडनी स्टोन ट्रीटमेंट: औषधे, ईएसडब्ल्यूएल आणि सुरक्षित पर्याय
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट.

संदर्भ

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• NICE Guideline NG118. Renal and ureteric stones: assessment and management https://www.nice.org.uk/guidance/ng118/chapter/recommendations
• British Association of Urological Surgeons. Advice to patients with a ureteric stent https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/Patients/Leaflets/Stent%20advice.pdf
• Urology Care Foundation. Ureteral Stents: What You Should Know https://www.urologyhealth.org/educational-resources/ureteral-stents-what-you-should-know
• Ordonez M, Hwang EC, Borofsky M, Bakker CJ, Gandhi S, Dahm P. Ureteral stent versus no ureteral stent for ureteroscopy in the management of renal and ureteral calculi. Cochrane Database Syst Rev https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6365118/