मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएल vs मिनी-पीसीएनएल हा निर्णय प्रामुख्याने स्टोनचा आकार, हार्डनेस, लोकेशन, इन्फेक्शन रिस्क आणि किडनी अॅनाटॉमीवर घेतला जातो. २ सेमीपेक्षा मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएल साधारणपणे स्टँडर्ड फर्स्ट-लाइन सर्जरी असते. मिनी-पीसीएनएल ही लहान ट्रॅक वापरणारी पीसीएनएलची आवृत्ती आहे. निवडक रुग्णात ब्लीडिंग कमी होऊन रिकव्हरीला मदत होऊ शकते, पण प्रत्येक मोठ्या स्टोनसाठी ती आपोआप चांगली ठरत नाही. खूप मोठे, हार्ड, अनेक किंवा स्टॅगहॉर्न स्टोनमध्ये सुरक्षित आणि जलद क्लिअरन्ससाठी स्टँडर्ड पीसीएनएलचीच गरज पडू शकते. सर्वात कमी कॉम्प्लिकेशन आणि रिपीट प्रोसीजरच्या जोखमीमध्ये स्टोन प्रभावीपणे काढणारी सर्जरी हीच योग्य सर्जरी आहे.

मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएल vs मिनी-पीसीएनएल: थोडक्यात उत्तर

इंटरनॅशनल गाइडलाइन्स २ सेमीपेक्षा मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएलला फर्स्ट-लाइन ट्रीटमेंट म्हणून सुचवतात. ईएयू २ सेमीपेक्षा मोठ्या स्टोनसाठी पीसीएनएलला स्ट्रॉंग रेकमेंडेशन देते आणि एयूएही २ सेमीपेक्षा मोठा किडनी स्टोन बर्डन असलेल्या अडल्ट रुग्णांमध्ये पीसीएनएलला फर्स्ट-लाइन थेरपी म्हणून सुचवते.

पीसीएनएल म्हणजे काय?

पीसीएनएल म्हणजे पर्क्युटेनियस नेफ्रोलिथोटॉमी. पर्क्युटेनियस म्हणजे त्वचेतून. पीसीएनएलमध्ये युरोलॉजिस्ट पाठीकडून छोटा पंक्चर करतो, किडनीत ट्रॅक तयार करतो आणि टेलिस्कोप थेट किडनीत नेऊन स्टोन तोडतो व काढतो.

मोठे किडनी स्टोन, कॉम्प्लेक्स स्टोन किंवा औषधे, ईएसडब्ल्यूएल किंवा आरआयआरएसने चांगली क्लिअरन्स मिळण्याची शक्यता कमी असलेल्या स्टोनसाठी पीसीएनएल साधारणपणे केली जाते. बीएयूएसनुसार पीसीएनएल ही पाठीकडून कीहोल पद्धतीने टेलिस्कोप वापरून किडनी स्टोन काढण्याची प्रोसीजर आहे.

पीसीएनएलनंतर रुग्णाला तात्पुरते खालीलपैकी काही लागू शकते:

• युरिनरी कॅथेटर.
• डीजे स्टेंट.
• किडनीपासून पाठीबाहेर येणारी नेफ्रोस्टॉमी ट्यूब.

प्रत्येक रुग्णाला तिन्ही लागतात असे नाही. निर्णय ब्लीडिंग, इन्फेक्शन, सूज, रेसिड्युअल स्टोन फ्रॅगमेंट्स आणि किडनी ड्रेनेजवर अवलंबून असतो.

मिनी-पीसीएनएल म्हणजे काय?

मिनी-पीसीएनएल ही लहान ट्रॅक वापरणारी पीसीएनएलची आवृत्ती आहे. मूलभूत कॉन्सेप्ट तोच आहे: किडनीत पंक्चर केला जातो, टेलिस्कोप आत नेला जातो आणि स्टोन तोडून काढला जातो.

मुख्य फरक ट्रॅकच्या साइजमध्ये आहे. मिनी-पीसीएनएलमध्ये स्टँडर्ड पीसीएनएलपेक्षा लहान अॅक्सेस ट्रॅक वापरला जातो. त्यामुळे योग्य रुग्णात ब्लीडिंग आणि टिश्यू ट्रॉमा कमी होऊ शकतो. पण चॅनेल लहान असल्यामुळे स्टोन फ्रॅगमेंट्स बाहेर काढण्यापूर्वी आणखी छोटे करावे लागतात.

हीच मुख्य तडजोड आहे.

मिनी-पीसीएनएल थोडी जेंटल असू शकते, पण खूप मोठ्या स्टोनमध्ये स्टँडर्ड पीसीएनएल अधिक कार्यक्षम असू शकते.

फरक समजण्याचा सोपा मार्ग

किडनी स्टोनला खोलीतल्या मोठ्या दगडासारखे समजा.

स्टँडर्ड पीसीएनएल म्हणजे थोडे रुंद दार वापरण्यासारखे. मोठे तुकडे जलद बाहेर काढता येतात. मोठा, हार्ड किंवा ब्रँचिंग स्टोन असेल तर याचा फायदा होतो.

मिनी-पीसीएनएल म्हणजे लहान दार वापरण्यासारखे. दारामुळे कमी इजा होऊ शकते, पण स्टोन बाहेर काढण्यापूर्वी छोटे तुकडे करावे लागतात. मध्यम स्टोन बर्डनमध्ये हे खूप चांगले काम करू शकते.

म्हणून फक्त “कोणता होल लहान?” हा प्रश्न महत्त्वाचा नाही.

योग्य प्रश्न: “या स्टोनला कोणत्या रूटने सुरक्षित आणि पूर्ण क्लिअर करता येईल?”

स्टँडर्ड पीसीएनएल कधी चांगली असते?

एकूण स्टोन बर्डन मोठा असेल तर स्टँडर्ड पीसीएनएल अनेकदा अधिक योग्य असते.

खालील परिस्थितीत ती पसंत केली जाऊ शकते:

• ३–४ सेमीपेक्षा मोठे स्टोन.
• स्टॅगहॉर्न स्टोन्स.
• किडनीच्या वेगवेगळ्या भागांत अनेक स्टोन.
• सीटीवर खूप हार्ड स्टोन.
• इन्फेक्शनसोबत स्टोन.
• फ्रॅगमेंट्स जलद काढणे महत्त्वाचे असलेले स्टोन.
• एका सिटिंगमध्ये जास्तीत जास्त क्लिअरन्सची शक्यता आवश्यक असलेले रुग्ण.
• आधीची आरआयआरएस, ईएसडब्ल्यूएल किंवा यूआरएसएल फेल झालेली केस.

स्टँडर्ड पीसीएनएलमध्ये सर्जनला अधिक वर्किंग स्पेस मिळते आणि मोठे स्टोन फ्रॅगमेंट्स अधिक कार्यक्षमपणे काढता येतात. खूप मोठ्या स्टोनमध्ये यामुळे जास्त ऑपरेटिव्ह टाइम कमी होऊ शकतो आणि अनेक सिटिंगची शक्यता कमी होऊ शकते.

मिनी-पीसीएनएल कधी चांगली असते?

काळजीपूर्वक निवडलेल्या रुग्णांमध्ये मिनी-पीसीएनएल अधिक योग्य असू शकते.

ती खालील परिस्थितीत योग्य असू शकते:

• साधारण २–३ सेमी स्टोन.
• फेव्हरेबल अॅनाटॉमी असलेले काही ३–४ सेमी स्टोन.
• सिंगल रेनल पेल्विक स्टोन.
• निवडक लोअर कॅलिसियल स्टोन.
• ब्लीडिंग रिस्क कमी करणे महत्त्वाचे असलेले रुग्ण.
• मध्यम स्टोन बर्डन असलेले रुग्ण.
• लहान ट्रॅकमधून चांगली क्लिअरन्स मिळेल असे सर्जनला वाटणारे केस.

मिनी-पीसीएनएल आणि स्टँडर्ड पीसीएनएलची तुलना करणाऱ्या मेटा-अॅनालिसिसमध्ये निवडक रुग्णात मिनी-पीसीएनएलची स्टोन-फ्री रेट तुलनात्मक असू शकते, ब्लड लॉस आणि ट्रान्सफ्युजन कमी असू शकतात आणि हॉस्पिटल स्टे कमी असू शकतो; मात्र ऑपरेटिव्ह टाइम जास्त असू शकतो.

स्टोन क्लिअरन्स: कोणती सर्जरी चांगली क्लिअर करते?

पीसीएनएल आणि मिनी-पीसीएनएल दोन्ही मोठे किडनी स्टोन प्रभावीपणे काढू शकतात. योग्य निवड स्टोनवर अवलंबून असते.

खूप मोठ्या किंवा स्टॅगहॉर्न स्टोनमध्ये मोठे फ्रॅगमेंट्स जलद काढता येत असल्यामुळे स्टँडर्ड पीसीएनएलला प्रॅक्टिकल फायदा असतो. मध्यम आकाराच्या मोठ्या स्टोनमध्ये मिनी-पीसीएनएलने कमी ब्लीडिंगसोबत समान क्लिअरन्स मिळू शकते.

स्टोन क्लिअरन्स खालील गोष्टींवर अवलंबून असते:

• एकूण स्टोन साइज.
• स्टोन्सची संख्या.
• स्टोनचे लोकेशन.
• सीटी स्कॅनवरील स्टोन हार्डनेस.
• स्टोन ब्रँचिंग किंवा स्टॅगहॉर्न आहे का.
• इन्फेक्शन आहे का.
• किडनी अॅनॅटॉमी.
• एक किंवा अनेक पंक्चरची गरज.
• सर्जनचा अनुभव आणि उपलब्ध इक्विपमेंट.

रेनल पेल्विसमधील २.५ सेमी सॉफ्ट स्टोन आणि लोअर कॅलिक्समधील २.५ सेमी हार्ड ब्रँचिंग स्टोन ही एकसारखी समस्या नाही. रिपोर्टवर लिहिलेल्या साइजपेक्षा सीटी इमेजेस अधिक महत्त्वाच्या असतात.

ब्लीडिंग रिस्क: मिनी-पीसीएनएल अधिक सुरक्षित आहे का?

किडनीचा ट्रॅक लहान असल्यामुळे मिनी-पीसीएनएलमध्ये ब्लीडिंग अनेकदा कमी असते. हा तिचा मुख्य फायदा आहे.

मात्र कमी ब्लीडिंग म्हणजे प्रत्येक रुग्णात अधिक चांगली सर्जरी असा अर्थ नाही. खूप मोठा स्टोन लहान ट्रॅकमधून क्लिअर करायला खूप वेळ लागला तर फायदा कमी होऊ शकतो. लांब सर्जरी, इन्फेक्शन, जास्त इरिगेशन प्रेशर आणि अपूर्ण क्लिअरन्समुळेही समस्या होऊ शकतात.

म्हणून स्टोन मिनी-पीसीएनएलसाठी योग्य असेल तेव्हाच ती अधिक सुरक्षित ठरते.

स्टोन लहान ट्रॅकसाठी खूप मोठा किंवा कॉम्प्लेक्स असेल तर स्टँडर्ड पीसीएनएल अधिक सुरक्षित असू शकते.

पीसीएनएल vs मिनी-पीसीएनएलनंतर रिकव्हरी

दोन्ही सर्जरीनंतर रिकव्हरी साधारणपणे मॅनेजेबल असते. निवडक रुग्णात ब्लीडिंग कमी असेल आणि नेफ्रोस्टॉमी ट्यूब लागली नसेल तर मिनी-पीसीएनएलनंतर रिकव्हरी जलद होऊ शकते.

सर्जरीनंतर काय नॉर्मल असू शकते?

तुम्हाला खालील त्रास होऊ शकतो:

• हलकी पाठदुखी.
• युरिन करताना जळजळ.
• गुलाबी किंवा फिकट लाल युरिन.
• डीजे स्टेंटमुळे वारंवार लघवी.
• हलका थकवा.
• पंक्चरच्या जागी डिस्कम्फर्ट.

काय नॉर्मल नाही?

खालील लक्षणे असल्यास डॉक्टरांना तातडीने संपर्क करा:

• ताप किंवा थंडी वाजणे.
• युरिनमध्ये जास्त ब्लीडिंग.
• औषधांनीही कमी न होणारा तीव्र पेन.
• युरिन न होणे.
• सतत व्हॉमिटिंग.
• चक्कर येणे किंवा बेशुद्ध पडणे.
• युरिन कमी होणे.
• पंक्चरच्या जागी सूज, पू किंवा तीव्र पेन.

स्टोन सर्जरीनंतर ताप दुर्लक्ष करू नका, विशेषतः युरिन कल्चर पॉझिटिव्ह होते किंवा स्टोन इन्फेक्टेड होता तर.

डीजे स्टेंट किंवा नेफ्रोस्टॉमी ट्यूब लागेल का?

पीसीएनएल किंवा मिनी-पीसीएनएलनंतर डीजे स्टेंट लागू शकतो. सूज कमी होत असताना किडनीपासून ब्लॅडरपर्यंत युरिन ड्रेन होण्यासाठी ही बारीक ट्यूब मदत करते.

नेफ्रोस्टॉमी ट्यूब किडनीपासून पाठीबाहेर येते. ब्लीडिंग, इन्फेक्शन रिस्क, सूज, रेसिड्युअल स्टोन किंवा सेकंड-लुक प्रोसीजरची गरज असल्यास ती ठेवली जाऊ शकते.

निवडक रुग्णांमध्ये मिनी-पीसीएनएल ट्यूबलेस करण्याची शक्यता जास्त असू शकते. पण ट्यूब ठेवायची की नाही हा निर्णय कम्फर्टवर नाही, सेफ्टीवर घ्यावा.

कॉस्ट आणि प्रॅक्टिकल फरक

पीसीएनएल किंवा मिनी-पीसीएनएलचा खर्च खालील गोष्टींवर अवलंबून असतो:

• हॉस्पिटल सेटअप.
• अॅनेस्थेशिया.
• लेझर किंवा लिथोट्रिप्सी इक्विपमेंट.
• कन्स्युमेबल्स.
• डीजे स्टेंट.
• नेफ्रोस्टॉमी ट्यूब.
• असल्यास आयसीयूची गरज.
• हॉस्पिटल स्टेचा कालावधी.
• एक किंवा अधिक सिटिंग लागतात का.

मिनी-पीसीएनएलसाठी स्पेशलाइज्ड लहान इन्स्ट्रुमेंट्स लागू शकतात. खूप मोठ्या स्टोनमध्ये स्टँडर्ड पीसीएनएल अधिक कार्यक्षम असू शकते. पहिली प्रोसीजर स्वस्त वाटली तरी रेसिड्युअल स्टोनसाठी दुसरी सर्जरी लागली तर एकूण खर्च कमी असेलच असे नाही.

प्रॅक्टिकल उद्देश: कमीत कमी एकूण ट्रीटमेंट बर्डनमध्ये जास्तीत जास्त सुरक्षित क्लिअरन्स.

युरोलॉजिस्ट पीसीएनएल आणि मिनी-पीसीएनएलमध्ये निवड कशी करतो?

युरोलॉजिस्ट साधारणपणे पाहतो:

• फक्त रिपोर्ट नाही, तर सीटी केयूबी इमेजेस.
• स्टोन साइज आणि एकूण स्टोन बर्डन.
• स्टोन हार्डनेस, बहुतेक हाउन्सफिल्ड युनिट्सने अंदाजला जातो.
• स्टोनचे लोकेशन.
• स्टॅगहॉर्न किंवा ब्रँचिंग पॅटर्न.
• हायड्रोनेफ्रोसिस.
• युरिन रुटीन आणि कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• डायबेटीस किंवा इतर इन्फेक्शन रिस्क्स.
• ब्लड थिनर वापर.
• पूर्वीच्या स्टोन सर्जरी.
• अॅनेस्थेशियासाठी रुग्णाची फिटनेस.
• इन्स्ट्रुमेंट्स आणि सर्जिकल एक्सपर्टीजची उपलब्धता.

कधी कधी स्टेज्ड ट्रीटमेंट हा सर्वात सुरक्षित प्लॅन असतो. एका खूप लांब सर्जरीमध्ये प्रत्येक फ्रॅगमेंट काढण्याचा प्रयत्न नेहमीच योग्य निर्णय नसतो.

सर्जरी उशिरा करू नये अशा परिस्थिती

खालील परिस्थितीत किडनी स्टोनसोबत तातडीची युरोलॉजी केअर घ्या:

• ताप.
• चिल्स.
• कंट्रोल न होणारा तीव्र पेन.
• उलट्या.
• युरिन कमी होणे.
• ऑब्स्ट्रक्शनसोबत सिंगल किडनी.
• क्रिएटिनिन वाढणे.
• पू किंवा इन्फेक्शनसोबत स्टोन.
• प्रेग्नन्सीमध्ये तीव्र स्टोन लक्षणे.
• युरिनमध्ये ब्लड क्लॉट्स येणे.
• युरिन न होणे.

इन्फेक्शनसोबत ब्लॉक झालेली किडनी धोकादायक होऊ शकते. अशा वेळी डिफिनिटिव्ह स्टोन रिमूव्हलपूर्वी डीजे स्टेंट किंवा नेफ्रोस्टॉमीने इमर्जन्सी ड्रेनेज लागू शकते.

मोठ्या किडनी स्टोनसाठी युरोलॉजी इव्हॅल्युएशन

तुम्हाला पीसीएनएल किंवा मिनी-पीसीएनएल सांगितली असेल तर सीटी स्कॅन इमेजेस घेऊन युरोलॉजिस्टकडे फोकस्ड रिव्ह्यू करा. स्टोन स्टँडर्ड पीसीएनएल, मिनी-पीसीएनएल, आरआयआरएस, कॉम्बाइंड सर्जरी किंवा स्टेज्ड ट्रीटमेंट यापैकी कशासाठी योग्य आहे हे सीटीवर आधारित ठरवले जाते.

मोठ्या किडनी स्टोनमध्ये फक्त स्टोन काढणे हा उद्देश नाही. तो सुरक्षितपणे काढणे, किडनी फंक्शन प्रोटेक्ट करणे आणि रिकरन्सचा धोका कमी करणे हा उद्देश आहे.

कन्सल्टेशनसाठी काय आणावे?

उपलब्ध असल्यास हे रिपोर्ट्स आणा:

• सीटी केयूबी रिपोर्ट आणि इमेजेस.
• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• केले असल्यास एक्स-रे केयूबी.
• युरिन रुटीन आणि मायक्रोस्कोपी.
• युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• सीबीसी.
• ब्लड शुगर रिपोर्ट्स.
• पूर्वीच्या डिस्चार्ज समरीज.
• पूर्वीच्या डीजे स्टेंट, यूआरएसएल, आरआयआरएस, ईएसडब्ल्यूएल किंवा पीसीएनएलचे रेकॉर्ड्स.
• सध्या चालू असलेली औषधे, विशेषतः ब्लड थिनर्स.
• ताप किंवा यूटीआय ट्रीटमेंटचे रेकॉर्ड्स.

एफएक्यूज

संबंधित वाचन

• मोठ्या किडनी स्टोनसाठी पीसीएनएल सर्जरी
• किडनी स्टोनसाठी मिनी-पीसीएनएल सर्जरी
• आरआयआरएस vs पीसीएनएल: किडनी स्टोनसाठी कोणती सर्जरी योग्य?
• किडनी स्टोनसाठी ईएसडब्ल्यूएल vs आरआयआरएस: शॉक वेव्ह की लेझर सर्जरी?
• किडनी स्टोनसाठी डीजे स्टेंट: का ठेवला जातो?
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट

संदर्भ

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• American Urological Association. Surgical Management of Kidney and Ureteral Stones Guideline https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/surgical-management-of-kidney-and-ureteral-stones
• British Association of Urological Surgeons. Percutaneous keyhole removal of stones from kidney patient leaflet https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/Patients/Leaflets/PCNL.pdf
• Qin P, et al. Comparison of mini percutaneous nephrolithotomy and standard percutaneous nephrolithotomy https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9306366/
• Jiao B, et al. Systematic review and meta-analysis of minimally invasive percutaneous nephrolithotomy https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7818531/