अप्पर ट्रॅक्ट युरोथेलियल कॅन्सर समजून घ्या
अप्पर ट्रॅक्ट युरोथेलियल कॅन्सर (UTUC) म्हणजे रेनल पेल्विस किंवा युरेटरच्या आतील युरोथेलियममधून होणारा युरोथेलियल कार्सिनोमा. याचा ब्लॅडर कॅन्सरशी संबंध आहे; मात्र गाठ मूत्राशयाच्या वरच्या मूत्र-संकलन प्रणालीत असल्यामुळे तपासणी आणि शस्त्रक्रियेची पद्धत वेगळी असते. लघवीत डोळ्यांना दिसेल असे रक्त येणे हे सर्वात सामान्य धोक्याचे लक्षण आहे. सीटी युरोग्राफी, सिस्टोस्कोपी, सायटोलॉजी आणि काही रुग्णांत बायोप्सीसह युरेटेरोस्कोपी यांचा एकत्रित विचार करून गाठ कमी धोक्याची असून किडनी वाचवणारा उपचार योग्य आहे की जास्त धोक्याची असून रॅडिकल नेफ्रोयुरेटेरेक्टॉमी अधिक योग्य आहे, हे ठरवले जाते.
UTUC मध्ये नेमके कोणते कॅन्सर येतात?
UTUC मध्ये रेनल पेल्विस आणि युरेटरचे कॅन्सर येतात. यांपैकी बहुतेक युरोथेलियल कार्सिनोमा असतात. त्यांचा रेनल सेल कार्सिनोमाशी गोंधळ करू नये. रेनल सेल कार्सिनोमा किडनीच्या पॅरेन्कायमामधून होतो आणि त्याची शस्त्रक्रिया, सिस्टेमिक उपचार व पुढील देखरेखीची पद्धत वेगळी असते.
निदान कसे ठरवले जाते?
- गाठ, अडथळा आणि आसपास पसरण्याची शक्यता समजण्यासाठी सीटी युरोग्राफी
- ब्लॅडर कॅन्सर एकाच वेळी असू शकतो म्हणून सिस्टोस्कोपी
- लघवीची किंवा निवडक भागातून घेतलेली सायटोलॉजी—विशेषतः हाय-ग्रेड आजारात उपयुक्त
- ग्रेड किंवा धोका स्पष्ट नसेल तर डायग्नॉस्टिक युरेटेरोस्कोपी आणि बायोप्सी
- उच्च-जोखीम किंवा इन्व्हेसिव्ह आजाराचा संशय असल्यास सीटी चेस्ट किंवा इतर स्टेजिंग इमेजिंग
किडनी वाचवणारा उपचार की रॅडिकल उपचार?
निवडक रुग्णांत लो-ग्रेड आणि वरवरचा, नॉन-इन्व्हेसिव्ह दिसणारा आजार एंडोस्कोपिक उपचारांनी किंवा सेगमेंटल शस्त्रक्रियेद्वारे हाताळता येतो. हाय-ग्रेड, इन्व्हेसिव्ह किंवा इतर कारणांनी उच्च-जोखीम आजारात ब्लॅडर कफसह रॅडिकल नेफ्रोयुरेटेरेक्टॉमी अधिक योग्य ठरते. शस्त्रक्रियेपूर्वीची बायोप्सी गाठ किती खोल गेली आहे हे नेहमी अचूक सांगू शकत नाही, म्हणून हा निर्णय जोखमीच्या घटकांचा एकत्रित विचार करून घेतला जातो.
आजार पुढे गेला असल्यास सिस्टेमिक उपचार
निवडक उच्च-जोखीम रुग्णांत शस्त्रक्रियेच्या आसपासच्या काळात प्लॅटिनम-आधारित केमोथेरपीचा विचार केला जातो. मेटास्टॅटिक UTUC मध्ये रुग्णाची एकूण तब्येत, आधीचे उपचार आणि उपलब्धता यानुसार आधुनिक इम्युनोथेरपी/अँटिबॉडी-ड्रग कॉन्जुगेट आणि प्लॅटिनम-आधारित उपचार वापरले जातात.
कमी-जोखीम आणि उच्च-जोखीम UTUC ही केवळ वर्गीकरणे नाहीत; उपचार ठरवणाऱ्या श्रेणी आहेत
शस्त्रक्रियेपूर्वी UTUC चे स्टेज नेहमी अचूक ठरवता येत नाही, कारण युरेटेरोस्कोपिक बायोप्सीचे नमुने लहान असतात. त्यामुळे धोका ठरवताना बायोप्सी ग्रेड, सायटोलॉजी, सीटी युरोग्राफी, गाठीचे स्वरूप, एकापेक्षा जास्त गाठी आहेत का, हायड्रोनेफ्रोसिस आणि आसपास आक्रमणाची चिन्हे यांचा एकत्रित विचार केला जातो. यामध्ये ग्रेडला विशेष महत्त्व असते. किडनी वाचवणारा उपचार कॅन्सरच्या दृष्टीने सुरक्षित आहे का, हे ठरवणे हा याचा मुख्य उद्देश आहे.
शस्त्रक्रियेपूर्वी ट्यूमर ग्रेड का महत्त्वाचा असतो?
युरेटेरोस्कोपिक बायोप्सीचे नमुने लहान असतात आणि युरेटर व रेनल पेल्विसच्या भिंती पातळ असतात. त्यामुळे बायोप्सीतून गाठ किती खोल गेली आहे यापेक्षा ग्रेड अधिक विश्वासार्हपणे समजतो. म्हणून हाय-ग्रेड पॅथॉलॉजी, संशयास्पद सायटोलॉजी किंवा सीटीवर दिसणारी इन्व्हेसिव्ह चिन्हे किडनी वाचवणारा उपचार सुरक्षित आहे का हे ठरवताना महत्त्वाची ठरतात. गाठ आकाराने लहान दिसते म्हणून ती आपोआप कमी-जोखीम ठरत नाही; तिचे जैविक वर्तन आक्रमक दिसत असेल तर धोका जास्त असू शकतो.
वरच्या मूत्रमार्गाच्या कॅन्सरमध्ये ब्लॅडरची तपासणी का महत्त्वाची आहे?
रेनल पेल्विस, युरेटर आणि ब्लॅडर या सर्वांच्या आतील पृष्ठभागावर एकाच प्रकारचे युरोथेलियम असते. म्हणून सुरुवातीच्या तपासणीत सिस्टोस्कोपी केली जाते. वरच्या मूत्रमार्गाच्या कॅन्सरवर उपचार झाल्यानंतर ब्लॅडरमध्ये पुन्हा कॅन्सर होण्याची शक्यता पुरेशी महत्त्वाची असल्यामुळे नियोजित देखरेख आवश्यक असते. नेफ्रोयुरेटेरेक्टॉमी यशस्वी झाली तरी युरोथेलियल कॅन्सरची पुढील देखरेख संपत नाही.
किडनी वाचवणाऱ्या उपचारानंतर सेकंड-लुक युरेटेरोस्कोपी का महत्त्वाची आहे?
एंडोस्कोपिक उपचार हा एकदाच करून संपणारा उपचार नाही. नियोजित लवकर सेकंड-लुक युरेटेरोस्कोपीत गाठ पूर्णपणे नष्ट झाली आहे का आणि आणखी कुठे ट्यूमर आहे का हे तपासले जाते. त्यानंतर वरच्या मूत्रमार्गाची आणि ब्लॅडरची वारंवार नियोजित तपासणी करावी लागते, कारण त्या जागी कॅन्सर पुन्हा होणे सामान्य आहे. त्यामुळे किडनी वाचवण्याचा पर्याय अशा रुग्णांसाठी अधिक योग्य आहे जे या काटेकोर पुढील तपासण्यांसाठी नियमित येऊ शकतात; केवळ नेफ्रोयुरेटेरेक्टॉमी टाळायची आहे म्हणून हा पर्याय निवडणे योग्य नाही.
किडनीचे कार्य उपचारांचा क्रम ठरवू शकते
एक किडनी काढल्यावर eGFR इतका कमी होऊ शकतो की सिस्प्लॅटिन केमोथेरपी देणे कठीण होईल. म्हणून निवडक उच्च-जोखीम रुग्णांत नेफ्रोयुरेटेरेक्टॉमीपूर्वी निओअॅडजुवंट केमोथेरपीचा विचार केला जाऊ शकतो. मात्र शस्त्रक्रियेपूर्वी स्टेजिंग पूर्णपणे अचूक नसल्यामुळे उच्च-जोखीम असण्याची विश्वासार्ह चिन्हे असणे आवश्यक असते.
लवकर डॉक्टरांशी संपर्क कधी साधावा?
पुन्हा डोळ्यांना दिसेल असे रक्त लघवीत येणे, वाढत जाणारी कंबर/कुशीतील वेदना, अडथळ्यासोबत ताप किंवा नव्या स्कॅनमध्ये आक्रमण अथवा मेटास्टॅसिसचा संशय दिसल्यास नियोजित तारखेची वाट न पाहता लवकर डॉक्टरांना दाखवा. किडनी वाचवणाऱ्या उपचारानंतर ठरलेली युरेटेरोस्कोपी चुकल्यास पुन्हा वाढलेला कॅन्सर लक्षात न येण्याचा धोका असतो.
तातडीची धोक्याची चिन्हे
- जास्त रक्तस्राव किंवा रक्ताच्या गाठींमुळे लघवी करणे कठीण होणे
- कुशीतील वेदनेसह ताप, थंडी वाजणे किंवा उलट्या
- लघवी अजिबात न होणे
- प्रोसीजरनंतर तीव्र वेदना किंवा लघवीचे प्रमाण कमी होणे
डॉक्टरांकडे येताना काय आणावे?
- सीटी युरोग्राफीच्या प्रतिमा/अहवाल
- युरिन सायटोलॉजी
- युरेटेरोस्कोपी/बायोप्सी अहवाल आणि ग्रेड
- सिस्टोस्कोपीचे निष्कर्ष आणि क्रिएटिनिन/eGFR
डॉक्टरांना कोणते प्रश्न विचारावेत?
- माझा UTUC खरोखरच किडनी वाचवणाऱ्या उपचारासाठी पुरेसा कमी-जोखीम आहे का?
- ट्यूमर उच्च-जोखीम ठरण्याचे मुख्य कारण कोणते—ग्रेड, आक्रमण, अनेक गाठी की दुसरे काही?
- किडनीचे कार्य कमी होण्यापूर्वी नेफ्रोयुरेटेरेक्टॉमीच्या आधी केमोथेरपीचा विचार करावा का?
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
UTUC आणि किडनी कॅन्सर एकच आहेत का?
नाही. UTUC हा रेनल पेल्विस किंवा युरेटरमधील युरोथेलियममधून होतो; किडनीच्या पॅरेन्कायमामधून नाही.
कमी-जोखीम UTUC मध्ये किडनी न काढता उपचार करता येतात का?
हो. काळजीपूर्वक निवडलेल्या आणि वारंवार युरेटेरोस्कोपी व इमेजिंगसाठी नियमित येऊ शकणाऱ्या रुग्णांत हा पर्याय शक्य असतो.
ट्यूमर ब्लॅडरच्या वर असताना मला सिस्टोस्कोपीची गरज का आहे?
कारण युरोथेलियल कॅन्सर ब्लॅडरमध्ये एकाच वेळी असू शकतो किंवा नंतर पुन्हा होऊ शकतो.
बायोप्सीत ट्यूमरचा धोका कमी भासू शकतो का?
हो. युरेटेरोस्कोपिक नमुने लहान असतात, म्हणून ग्रेड, इमेजिंग आणि सायटोलॉजी यांचा एकत्रित विचार केला जातो.
संबंधित वाचन
- युरेटर कॅन्सर समजून घ्या
- रेनल पेल्विस कॅन्सर समजून घ्या
- अप्पर ट्रॅक्ट कॅन्सरसाठी सीटी युरोग्राफी
- नेफ्रोयुरेटेरेक्टॉमी समजून घ्या
- युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन
संदर्भ
- European Association of Urology (EAU). Upper Urinary Tract Urothelial Cell Carcinoma Guidelines. Diagnosis https://uroweb.org/guidelines/upper-urinary-tract-urothelial-cell-carcinoma/chapter/diagnosis
- European Association of Urology (EAU). Upper Urinary Tract Urothelial Cell Carcinoma Guidelines. Disease Management https://uroweb.org/guidelines/upper-urinary-tract-urothelial-cell-carcinoma/chapter/disease-management
- National Cancer Institute. Transitional Cell Cancer of the Renal Pelvis and Ureter Treatment (PDQ) https://www.cancer.gov/types/kidney/hp/transitional-cell-treatment-pdq
- EAU Upper Urinary Tract Urothelial Cell Carcinoma Guidelines. Risk Stratification https://uroweb.org/guidelines/upper-urinary-tract-urothelial-cell-carcinoma/chapter/risk-stratification