लघवी पूर्ण झाल्यासारखे वाटल्यानंतर काही थेंब बाहेर पडणे म्हणजे लघवी झाल्यानंतर थेंब गळणे. पुरुषांमध्ये याला पोस्ट-वॉइड ड्रिब्लिंग किंवा पोस्ट-मिक्ट्युरिशन ड्रिब्ल असे म्हणतात. अनेकदा लघवीच्या नळीमध्ये थोडी लघवी अडकून राहिल्यामुळे असे होते. कधी पेल्विक फ्लोअरचे स्नायू कमकुवत असणे, प्रोस्टेट वाढणे, युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, इन्फेक्शन किंवा मूत्राशय पूर्ण रिकामे न होणे ही कारणे असू शकतात. अधूनमधून दोन-चार थेंब पडणे गंभीर नसू शकते; पण नियमित थेंब गळणे, धार कमी असणे, जळजळ, लघवीत रक्त किंवा लघवी करण्यात अडचण असल्यास तपासणी करावी.

लघवी झाल्यानंतर थेंब गळणे: कधी ही समस्या मानावी?

कधीतरी काही थेंब पडू शकतात, विशेषतः घाईत लघवी केल्यास. पण हे नियमित होत असेल, अंतर्वस्त्र ओले होत असेल, संकोच किंवा गैरसोय होत असेल किंवा इतर लघवीची लक्षणेही असतील तर त्याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

प्रत्यक्ष तपासणीत महत्त्वाचा प्रश्न असा असतो: फक्त शेवटचे काही थेंब गळतात का, की यासोबत लघवीच्या प्रवाहाची दुसरी समस्या आहे? धार चांगली असून फक्त लघवी झाल्यानंतर काही थेंब पडत असतील तर नळीत अडकलेली लघवी हे साधे कारण असू शकते. पण धार कमी, जोर लावावा लागणे, लघवीची धार फवारल्यासारखी किंवा दोन भागांत जाणे, जळजळ, रात्री वारंवार लघवी किंवा मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे असतील तर युरोलॉजी तपासणी आवश्यक आहे.

पोस्ट-वॉइड ड्रिब्लिंग म्हणजे काय?

लघवी पूर्ण झाल्यानंतर काही थेंब गळणे म्हणजे पोस्ट-वॉइड ड्रिब्लिंग. अनेकदा झिप लावल्यानंतर, चालायला लागल्यावर, बसल्यावर किंवा शरीराची स्थिती बदलल्यावर हे थेंब बाहेर पडतात.

लघवी झाल्यानंतर थेंब गळण्याची सामान्य कारणे

1. लघवीच्या नळीमध्ये अडकलेली लघवी

अनेक पुरुषांमध्ये लघवीच्या नळीच्या स्क्रोटमच्या मागील भागात असलेल्या बल्बर युरेथ्रामध्ये थोडी लघवी राहू शकते. चालताना, बसताना किंवा हालचाल करताना ही अडकलेली लघवी काही थेंबांच्या स्वरूपात बाहेर येते. बाकी लघवीची धार सामान्य असेल तर हे सर्वात सामान्य कारणांपैकी एक आहे.

2. पेल्विक फ्लोअरचे स्नायू कमकुवत असणे

पेल्विक फ्लोअरचे स्नायू मूत्राशयाला आधार देतात आणि लघवीच्या नळीतील शेवटचे थेंब बाहेर काढण्यास मदत करतात. हे स्नायू कमकुवत किंवा त्यांचा समन्वय कमी असेल तर थोडी लघवी नळीत राहून नंतर गळू शकते. वाढते वय, लठ्ठपणा, दीर्घकाळचा बद्धकोष्ठपणा, कमी शारीरिक तंदुरुस्ती, बराच वेळ बसून राहणे किंवा काही प्रोस्टेट/पेल्विक शस्त्रक्रियांनंतर असे होऊ शकते.

3. वाढलेले प्रोस्टेट / बीपीएच

45–50 वर्षांनंतरच्या पुरुषांमध्ये प्रोस्टेट वाढल्याने लघवीचा मार्ग अरुंद होऊ शकतो आणि मूत्राशय पूर्ण रिकामे होण्यावर परिणाम होऊ शकतो. प्रोस्टेटशी संबंधित लक्षणांमध्ये लघवीची धार कमी होणे, लघवी सुरू होण्यास वेळ लागणे, जोर लावावा लागणे, वारंवार लघवी, रात्री उठावे लागणे, मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटणे आणि लघवी झाल्यानंतर थेंब गळणे यांचा समावेश होतो.

4. युरेथ्रल स्ट्रिक्चर

युरेथ्रल स्ट्रिक्चर म्हणजे लघवीच्या नळीमध्ये व्रणाच्या ऊतींमुळे अरुंदपणा येणे. इन्फेक्शन, कॅथेटरायझेशन, इजा, युरेथ्रल प्रक्रिया किंवा आधीच्या शस्त्रक्रियेनंतर ते होऊ शकते. यामुळे धार कमी होणे, लघवीची धार फवारल्यासारखी किंवा दोन भागांत जाणे, मूत्राशय पूर्ण रिकामे न होणे आणि वारंवार युरिन इन्फेक्शन होऊ शकते.

5. मूत्राशय पूर्ण रिकामे न होणे

मूत्राशय पूर्ण रिकामे होत नसेल तर लघवी केल्यानंतरही काही लघवी आत राहते. प्रोस्टेटमुळे अडथळा, युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, मूत्राशयाचा स्नायू कमकुवत असणे, डायबेटीसमुळे नसांमध्ये झालेले बदल किंवा न्यूरोलॉजिकल आजार यामुळे असे होऊ शकते.

6. युरिन इन्फेक्शन किंवा प्रोस्टाटायटिस

लघवीत जळजळ, अचानक तीव्र लघवी लागणे, ताप, ढगाळ लघवी, पेल्विक भागात अस्वस्थता किंवा वेदनादायक इजॅक्युलेशन यामुळे इन्फेक्शन किंवा प्रोस्टाटायटिसचा संशय येऊ शकतो. अशा वेळी थेंब गळणे ही मुख्य समस्या नसून इन्फेक्शन किंवा सूजेचे एक लक्षण असू शकते.

वयानुसार संकेत: संभाव्य कारण काय असू शकते?

हा तक्ता फक्त मार्गदर्शक आहे. अंतिम निदान लक्षणे, प्रत्यक्ष तपासणी आणि आवश्यक चाचण्यांवर अवलंबून असते.

गैरसमज आणि तथ्य

युरोलॉजिस्टला कधी भेटावे?

लघवी झाल्यानंतर थेंब गळणे खालीलप्रमाणे असल्यास युरोलॉजिस्टचा सल्ला घ्या:

• नियमित होत असेल किंवा वाढत असेल
• अंतर्वस्त्र वारंवार ओले होत असेल
• लघवीची धार कमी असेल
• लघवीची धार दोन भागांत जात असेल किंवा फवारल्यासारखी होत असेल
• लघवीत जळजळ किंवा वारंवार युटीआय होत असेल
• लघवीत रक्त दिसत असेल
• मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटत असेल
• कॅथेटरायझेशन, युरेथ्रल शस्त्रक्रिया किंवा पेल्विक इजेनंतर सुरू झाले असेल
• डायबेटीस, मणक्याचा आजार किंवा न्यूरोलॉजिकल लक्षणांसोबत होत असेल

लघवी झाल्यानंतर थेंब गळण्याचे निदान कसे केले जाते?

युरोलॉजिस्ट लघवीची धार, वारंवारता, अचानक लघवी लागणे, रात्रीची लघवी, जळजळ, डायबेटीस, चालू औषधे, बद्धकोष्ठपणा, आधीचे कॅथेटरायझेशन आणि युरेथ्राशी संबंधित पूर्वइतिहास याबद्दल विचारतील.

सामान्यतः पुढील तपासण्या लागू शकतात:

• इन्फेक्शन, रक्त, पू पेशी, साखर किंवा क्रिस्टल्स तपासण्यासाठी युरिन रुटीन आणि कल्चर
• किडनी, मूत्राशय, प्रोस्टेटचा आकार आणि लघवी केल्यानंतर उरलेली लघवी पाहण्यासाठी अल्ट्रासाऊंड KUB विथ पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन
• लघवीच्या प्रवाहाचा वेग आणि स्वरूप मोजण्यासाठी युरोफ्लोमेट्री
• निवडक पुरुषांमध्ये, विशेषतः 50 वर्षांनंतर किंवा जोखीम घटक असल्यास पीएसए रक्त तपासणी
• युरेथ्रल स्ट्रिक्चरचा संशय असल्यास सिस्टोस्कोपी किंवा युरेथ्रोग्राम

लघवी झाल्यानंतर थेंब गळण्यावर उपचार

उपचार कारणानुसार ठरतात.

1. युरेथ्रल मिल्किंग तंत्र

नळीत अडकलेल्या लघवीमुळे होणाऱ्या साध्या आफ्टर-ड्रिब्लसाठी हे तंत्र उपयोगी ठरू शकते. लघवी पूर्ण झाल्यानंतर:

1. काही सेकंद थांबा.
2. स्क्रोटमच्या मागे बोटे हलके ठेवा.
3. वरच्या दिशेने आणि पुढे, पेनिसच्या मुळाकडे हलका दाब द्या.
4. यामुळे नळीत अडकलेली लघवी बाहेर ढकलण्यास मदत होते.
5. हलके झटकून मग कपडे व्यवस्थित करा.

जोरात दाबू नका. वेदना, जळजळ किंवा रक्त येत असेल तर हे थांबवा आणि तपासणी करून घ्या.

2. पेल्विक फ्लोअर एक्सरसाइज

पेल्विक फ्लोअरचे स्नायू कमकुवत असल्यास पेल्विक फ्लोअर एक्सरसाइज उपयोगी ठरू शकतात. पोट, मांड्या किंवा नितंब आवळण्याऐवजी योग्य स्नायू आवळणे महत्त्वाचे आहे. या एक्सरसाइज योग्य पद्धतीने शिकवल्यास अधिक फायदा होतो.

3. वाढलेल्या प्रोस्टेटवर उपचार

बीपीएचमुळे धार कमी आणि मूत्राशय अपूर्ण रिकामे होत असेल तर दैनंदिन सवयींमध्ये बदल, औषधे किंवा शस्त्रक्रिया यांचा विचार केला जाऊ शकतो. निर्णय प्रोस्टेटचा आकार, लक्षणांची तीव्रता, लघवीचा प्रवाह, उरलेली लघवी, किडनीचे कार्य आणि गुंतागुंत यावर अवलंबून असतो.

4. युरेथ्रल स्ट्रिक्चरवर उपचार

युरेथ्रा अरुंद असल्याचे आढळल्यास एन्डोस्कोपिक उपचार किंवा युरेथ्रोप्लास्टी लागू शकते. कोणता पर्याय योग्य आहे हे स्ट्रिक्चरची लांबी, जागा, तीव्रता आणि आधीच्या उपचारानंतर ते पुन्हा झाले आहे का यावर ठरते.

5. इन्फेक्शन, डायबेटीस किंवा मूत्राशयाच्या कमकुवतपणावर उपचार

इन्फेक्शन, नियंत्रणात नसलेला डायबेटीस किंवा मूत्राशय नीट रिकामे न होणे कारणीभूत असल्यास मूळ समस्येवर उपचार करणे आवश्यक आहे. निदान न करता मनाने प्रोस्टेटची औषधे किंवा अँटिबायोटिक्स घेणे उपयोगी न पडता योग्य निदानास उशीर करू शकते.

घरी काय करता येईल?

• लघवी करताना घाई करू नका
• लघवी झाल्यानंतर 5–10 सेकंद थांबा
• हलके युरेथ्रल मिल्किंग करून पाहू शकता
• बद्धकोष्ठपणा टाळा
• रात्री वारंवार लघवी होत असल्यास संध्याकाळी जास्त चहा किंवा कॉफी कमी करा
• डायबेटीस नियंत्रणात ठेवा
• वजन आरोग्यदायी मर्यादेत ठेवा
• धार कमी होणे, वारंवार युटीआय किंवा लघवीत रक्त दुर्लक्ष करू नका

सल्लामसलतीसाठी काय घेऊन यावे?

• आधीचा अल्ट्रासाऊंड KUB/प्रोस्टेट अहवाल
• युरिन रुटीन आणि कल्चर अहवाल
• पीएसए अहवाल, केला असल्यास
• डायबेटीस/BP अहवाल
• सध्या घेत असलेली औषधे
• कॅथेटरायझेशन, युरेथ्रल प्रक्रिया किंवा इजेचा इतिहास
• आधीच्या रुग्णालयातून सुट्टीची जुनी कागदपत्रे
• लघवीची धार, वारंवारता आणि रात्रीची लघवी याबद्दल नोंदी

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• वाढलेले प्रोस्टेट: लक्षणे, कारणे आणि उपचार
• पुरुषांमध्ये लघवीची धार कमी होणे: कारणे आणि उपचार
• पुरुषांमध्ये वारंवार लघवी: कारण प्रोस्टेट आहे का?
• पुरुषांमध्ये लघवी सुरू करण्यास अडचण
• मूत्राशय पूर्ण रिकामे न होणे
• युरेथ्रल स्ट्रिक्चर: लक्षणे, कारणे आणि उपचार
• युरोफ्लोमेट्री तपासणी: ती काय दाखवते?
• वाढलेले प्रोस्टेट / बीपीएच उपचार
• युरेथ्रल स्ट्रिक्चरचे उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• 1. NICE. Lower urinary tract symptoms in men: urethral milking for post-micturition dribble https://www.nice.org.uk/guidance/qs45/chapter/quality-statement-5-conservative-management-urethral-milking
• 2. European Association of Urology. Management of non-neurogenic male lower urinary tract symptoms: diagnostic evaluation https://uroweb.org/guidelines/management-of-non-neurogenic-male-luts/chapter/diagnostic-evaluation
• 3. BAUS. Urethral stricture disease patient information https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/patients/leaflets/Urethral%20stricture%20disease.pdf
• 4. NIDDK. Symptoms and causes of urinary retention https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/urinary-retention/symptoms-causes
• 5. Yang DY, et al. A current perspective on post-micturition dribble in males https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6495033/