लोअर युरेटेरिक स्टोनची ट्रीटमेंट स्टोनचा साईज, दुखण्याची तीव्रता, ताप, किडनीची सूज, किडनी फंक्शन आणि सीटी स्कॅनवर अवलंबून असते. छोटे लोअर युरेटर स्टोन पेन कंट्रोल, ऑब्झर्वेशन आणि निवडक औषधांनी नैसर्गिकरित्या निघू शकतात. मोठे किंवा अडकलेले स्टोन, वारंवार तीव्र दुखणे, इन्फेक्शन किंवा किडनीची सूज असल्यास यूआरएस लेझर सर्जरी किंवा काही रुग्णांमध्ये ईएसडब्ल्यूएलची गरज पडू शकते. ब्लॉक झालेल्या युरेटर स्टोनसोबत ताप असणे ही इमर्जन्सी आहे आणि त्याचे घरी व्यवस्थापन करू नये.

लोअर युरेटेरिक स्टोन म्हणजे काय?

लोअर युरेटेरिक स्टोन, ज्याला डिस्टल युरेटेरिक स्टोनही म्हणतात, म्हणजे युरेटरच्या खालच्या भागात अडकलेला स्टोन.

युरेटर ही किडनीमधील युरिन युरिनरी ब्लॅडरपर्यंत नेणारी अरुंद नळी आहे. लोअर युरेटर हा या नळीचा ब्लॅडरजवळचा शेवटचा भाग असतो. ब्लॅडरच्या ओपनिंगजवळ युरेटर अरुंद होत असल्याने स्टोन येथे अनेकदा अडकतात.

स्टोन ब्लॅडरजवळ असल्यामुळे त्याची लक्षणे युरिन इन्फेक्शन किंवा ब्लॅडरच्या समस्येसारखी वाटू शकतात.

लोअर युरेटेरिक स्टोनची लक्षणे

लोअर युरेटर स्टोनमुळे पुढील लक्षणे होऊ शकतात:

• पाठीकडून किंवा बाजूकडून खालच्या पोटाकडे जाणारे दुखणे.
• जांघेकडे किंवा टेस्टिसकडे जाणारे दुखणे.
• युरिन करताना जळजळ.
• वारंवार युरिन होणे.
• अचानक लघवीची तीव्र उर्मी येणे.
• युरिनमध्ये रक्त दिसणे.
• नॉशिया किंवा व्हॉमिटिंग.
• दुखण्याच्या अटॅकदरम्यान अस्वस्थता.

काही रुग्ण सांगतात, “डॉक्टर, वारंवार लघवीची भावना होते, पण फार थोडी लघवी होते.” लोअर युरेटरमधील स्टोन ब्लॅडरजवळ इरिटेशन करत असल्याने असे होऊ शकते.

लोअर युरेटेरिक स्टोन ट्रीटमेंट: डॉक्टर निर्णय कसा घेतात?

सर्वोत्तम ट्रीटमेंट फक्त स्टोनच्या साईजवर ठरत नाही. युरोलॉजिस्ट संपूर्ण क्लिनिकल परिस्थिती पाहतो.

NICE नुसार संशयित रेनल कॉलिक असलेल्या प्रौढांमध्ये २४ तासांच्या आत अर्जंट लो-डोस नॉन-कॉन्ट्रास्ट सीटी करण्याची शिफारस आहे; प्रेग्नन्सी आणि मुलांमध्ये सुरुवातीला अल्ट्रासाऊंडला प्राधान्य दिले जाते.

परिस्थितीनुसार झटपट ट्रीटमेंट गाईड

लोअर युरेटेरिक स्टोन नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का?

हो. काही लोअर युरेटर स्टोन, विशेषतः लहान असतील आणि कोणतीही कॉम्प्लिकेशन नसेल तर, नैसर्गिकरित्या निघू शकतात.

ऑब्झर्व्हेशनचा विचार करता येतो जर:

• दुखणे कंट्रोलमध्ये असेल.
• ताप नसेल.
• वारंवार उलट्या होत नाहीत.
• किडनी फंक्शन नॉर्मल असेल.
• किडनीची सूज सौम्य किंवा स्वीकारण्याजोगी आहे.
• स्टोन नैसर्गिकरित्या निघण्याची वास्तववादी शक्यता आहे.
• फॉलो-अप शक्य आहे.

EAU गाईडलाईन्सनुसार इन्फेक्शन, अनकंट्रोल्ड पेन किंवा किडनी फंक्शन खराब होणे अशी कॉम्प्लिकेशन नसलेल्या, माहितीपूर्ण रुग्णांमध्येच ऑब्झर्वेशन योग्य आहे.

औषधे कधी मदत करू शकतात?

मेडिकल एक्सपल्सिव्ह थेरपी, किंवा एमईटी, म्हणजे युरेटर रिलॅक्स होण्यासाठी औषधे देऊन स्टोन अधिक सहज खाली निघण्यास मदत करणे.

ही पद्धत निवडक लोअर युरेटर स्टोनमध्ये, विशेषतः ५ मिमीपेक्षा मोठ्या आणि १० मिमीपेक्षा लहान स्टोनमध्ये, सर्वाधिक उपयोगी ठरू शकते. ही औषधे बहुतांश स्टोन विरघळवत नाहीत; ती युरेटरला स्टोन बाहेर ढकलण्यास मदत करतात.

EAU नुसार ५–१० मिमी डिस्टल युरेटेरिक स्टोनमध्ये अल्फा-ब्लॉकर्स हा एक ट्रीटमेंट पर्याय आहे; या उपयोगासाठी ते ऑफ-लेबल असू शकतात. NICE देखील १० मिमीपेक्षा लहान डिस्टल युरेटेरिक स्टोनमध्ये अल्फा-ब्लॉकर्सचा विचार करण्याची शिफारस करते.

स्टोनसाठी औषधे स्वतःहून सुरू करू नका. काही पुरुषांमध्ये चक्कर, लो ब्लड प्रेशर, अशक्तपणा किंवा इजॅक्युलेशनशी संबंधित साईड इफेक्ट्स होऊ शकतात.

लोअर युरेटेरिक स्टोनसाठी सर्जरी कधी लागते?

पुढील परिस्थितीत सर्जरीचा सल्ला दिला जाऊ शकतो:

• स्टोन नैसर्गिकरित्या निघण्यासाठी खूप मोठा आहे.
• औषधे घेत असूनही दुखणे वारंवार परत येते.
• उलट्यांमुळे डिहायड्रेशन होते.
• स्टोन अनेक दिवसांपासून अडकलेला आहे.
• किडनीची सूज महत्त्वाची आहे.
• क्रिएटिनिन वाढत असेल.
• फक्त एकच कार्यरत किडनी आहे.
• ऑब्स्ट्रक्शनसोबत ताप किंवा युरिन इन्फेक्शन आहे.
• काम, प्रवास किंवा वारंवार अटॅक्समुळे लवकर स्टोन क्लिअरन्स आवश्यक आहे.

NICE नुसार प्रौढांमध्ये युरेटेरिक स्टोन आणि रेनल कॉलिकसोबत सहन न होणारे सतत दुखणे असल्यास किंवा स्टोन नैसर्गिकरित्या निघण्याची शक्यता कमी असल्यास, योग्य असेल तेव्हा एसडब्ल्यूएलसह सर्जिकल ट्रीटमेंट ४८ तासांच्या आत देण्याची शिफारस केली जाते.

लोअर युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएस लेझर सर्जरी

यूआरएस, किंवा युरेटरोस्कोपी, ही लोअर युरेटेरिक स्टोनसाठी सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या ट्रीटमेंटपैकी एक आहे.

यूआरएसमध्ये:

१. लघवीच्या नैसर्गिक मार्गातून एक छोटा टेलिस्कोप आत नेला जातो.

२. तो युरिनरी ब्लॅडरमध्ये पोहोचतो.

३. युरेटरचे ओपनिंग ओळखले जाते.

४. टेलिस्कोप युरेटरमध्ये पुढे नेला जातो.

५. स्टोन थेट दिसतो.

६. स्टोन काढला जातो किंवा लेझरने तोडला जातो.

७. गरज असल्यास तात्पुरता डीजे स्टेंट ठेवला जाऊ शकतो.

साधारणपणे शरीरावर कोणताही बाह्य कट नसतो. NIDDK नुसार युरेटरोस्कोपीदरम्यान डॉक्टर युरेथ्रामधून स्कोप आत नेतात आणि स्टोन काढू शकतात किंवा त्याचे छोटे तुकडे करू शकतात; ही प्रक्रिया अनेकदा हॉस्पिटलमध्ये अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते.

स्टोन मोठा, इम्पॅक्टेड, वेदनादायक, न निघणारा, ईएसडब्ल्यूएलसाठी योग्य नसलेला किंवा लवकर क्लिअरन्स आवश्यक असल्यास यूआरएसला अनेकदा प्राधान्य दिले जाते.

EAU नुसार रुग्णांना हे सांगितले पाहिजे की एका प्रक्रियेत स्टोन-फ्री होण्याची शक्यता यूआरएसमध्ये अधिक असते.

यूआरएसनंतर मला डीजे स्टेंट लागेल का?

डीजे स्टेंट ही युरेटरच्या आत ठेवली जाणारी मऊ तात्पुरती नळी आहे. सूज कमी होत असताना ती किडनीमधून ब्लॅडरकडे युरिन ड्रेनेज सुरळीत ठेवण्यास मदत करते.

डीजे स्टेंट पुढील परिस्थितीत ठेवला जाऊ शकतो:

• स्टोन घट्ट अडकलेला होता.
• युरेटरला सूज होती.
• काही रेसिड्युअल फ्रॅगमेंट्स राहिले होते.
• ब्लीडिंग, इन्फेक्शनचा धोका किंवा युरेटेरिक ट्रॉमा झाला होता.
• सर्जरी कठीण होती.
• प्रोसीजरनंतर अधिक सुरक्षित ड्रेनेज आवश्यक वाटते.

स्टेंटमुळे लघवी करताना जळजळ, फ्रिक्वेन्सी, अर्जन्सी, खालच्या पोटात अस्वस्थता, लघवीत सौम्य रक्त आणि लघवी करताना फ्लॅंक पेन होऊ शकते. ही लक्षणे साधारणपणे तात्पुरती असतात.

EAU नुसार अनकॉम्प्लिकेटेड यूआरएसनंतर स्टेंटची गरज नसते, पण कॉम्प्लिकेशनचा धोका जास्त असल्यास तो ठेवावा. NICE देखील २० मिमीपेक्षा लहान युरेटेरिक स्टोनच्या अनकॉम्प्लिकेटेड युरेटरोस्कोपीनंतर रुटीन पोस्ट-ट्रीटमेंट स्टेंटिंग न करण्याची शिफारस करते.

लोअर युरेटेरिक स्टोनसाठी ईएसडब्ल्यूएल

ईएसडब्ल्यूएल, किंवा एक्स्ट्राकॉर्पोरियल शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सी, शरीराच्या बाहेरून शॉक वेव्ह्स देऊन स्टोन तोडते.

ईएसडब्ल्यूएल पुढील परिस्थितीत योग्य असू शकते:

• स्टोन दिसत असेल आणि टार्गेट करता येत असेल.
• स्टोन फार हार्ड नाही.
• स्टोन गंभीरपणे इम्पॅक्टेड नाही.
• अॅक्टिव्ह इन्फेक्शन नाही.
• रुग्ण फॉलो-अपला येऊ शकतो.
• फ्रॅगमेंट्स हळूहळू निघणे स्वीकार्य आहे.

ईएसडब्ल्यूएल स्टोन ताबडतोब काढत नाही. ते स्टोनचे छोटे फ्रॅगमेंट्स करते आणि हे तुकडे नंतर लघवीतून बाहेर पडतात. NIDDK नुसार शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सीमध्ये स्टोनचे छोटे तुकडे केले जातात, जे युरिनरी ट्रॅक्टमधून बाहेर पडू शकतात.

NICE प्रौढांमध्ये १० मिमीपेक्षा लहान युरेटेरिक स्टोनसाठी एसडब्ल्यूएलची शिफारस करते. एसडब्ल्यूएल योग्य नसल्यास, यशस्वी न झाल्यास, स्टोन टार्गेट करता येत नसल्यास किंवा ४ आठवड्यांत क्लिअर होण्याची शक्यता नसल्यास यूआरएसचा विचार केला जातो. १०–२० मिमी युरेटेरिक स्टोनमध्ये यूआरएस मुख्य पर्याय आहे.

लोअर युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएस विरुद्ध ईएसडब्ल्यूएल

ट्रीटमेंटपूर्वी आवश्यक टेस्ट्स

युरोलॉजिस्ट पुढील तपासण्या सुचवू शकतो:

• प्लेन सीटी KUB: स्टोनचा साईज, ठिकाण, डेन्सिटी आणि ऑब्स्ट्रक्शन निश्चित करते.
• यूएसजी KUB: किडनीची सूज आणि फॉलो-अप स्टेटस तपासते.
• एक्स-रे KUB: स्टोन एक्स-रेवर दिसत असल्यास फॉलो-अपसाठी उपयोगी.
• युरिन रुटीन: रक्त, पस सेल्स आणि क्रिस्टल्स तपासते.
• युरिन कल्चर: इन्फेक्शनचा संशय असल्यास महत्त्वाचे.
• सीरम क्रिएटिनिन: किडनी फंक्शन तपासते.
• सीबीसी: ताप किंवा इन्फेक्शन असल्यास उपयोगी.
• स्टोन अॅनालिसिस: स्टोन नैसर्गिकरित्या निघाल्यास किंवा काढल्यास.

NICE प्रौढांमध्ये युरेटेरिक किंवा किडनी स्टोन असल्यास स्टोन अॅनालिसिस आणि सीरम कॅल्शियम टेस्टचा विचार करण्याची शिफारस करते.

लोअर युरेटेरिक स्टोन ट्रीटमेंटनंतर रिकव्हरी

स्टोन नैसर्गिकरित्या निघाल्यास

स्टोन ब्लॅडरमध्ये गेल्यावर किंवा लघवीतून बाहेर पडल्यावर दुखणे अनेकदा अचानक कमी होते. शक्य असल्यास स्टोन अॅनालिसिससाठी जतन करा. किडनीवरील ब्लॉकेज पूर्णपणे गेले आहे याची खात्री करण्यासाठी फॉलो-अप स्कॅनची गरज पडू शकते.

यूआरएस लेझर सर्जरीनंतर

लघवी करताना जळजळ, वारंवार लघवी, लघवीत सौम्य रक्त आणि स्टेंटमुळे अस्वस्थता होऊ शकते. ही लक्षणे सामान्यतः तात्पुरती असतात.

दुखणे, तापाचा धोका, स्टेंटची लक्षणे आणि कामाच्या प्रकारानुसार बहुतेक रुग्ण काही दिवसांत हलक्या कामावर परतू शकतात.

ईएसडब्ल्यूएलनंतर

काही दिवस ते काही आठवडे छोटे फ्रॅगमेंट्स लघवीतून निघू शकतात. सौम्य दुखणे आणि लघवीत रक्त येऊ शकते. काही फ्रॅगमेंट्स राहू किंवा अडकू शकतात म्हणून फॉलो-अप इमेजिंग महत्त्वाचे आहे.

पुन्हा स्टोन होण्याचा धोका कसा कमी करावा?

सामान्य प्रिव्हेन्शन स्टेप्स:

• युरिन फिकट राहील इतके पाणी प्या.
• उन्हाळा, प्रवास आणि दीर्घ ड्युटीमध्ये डिहायड्रेशन टाळा.
• जास्त सॉल्ट कमी करा.
• साखरयुक्त एरेटेड ड्रिंक्स वारंवार घेणे टाळा.
• डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय डायटरी कॅल्शियम अत्यंत कमी करू नका.
• शक्य असल्यास स्टोन अॅनालिसिस करा.
• रकरंट स्टोनमध्ये मेटाबॉलिक इव्हॅल्युएशनचा विचार करा.
• दोन्ही किडनीमध्ये स्टोन, रकरंट स्टोन, मोठे स्टोन किंवा कमी वयात स्टोन झाल्यास फॉलो-अप करा.

NIDDK नुसार ट्रीटमेंट आणि प्रिव्हेन्शन स्टोनचा साईज, ठिकाण आणि प्रकारावर अवलंबून असते; स्टोन अॅनालिसिस किंवा २४-तास युरिन टेस्टमुळे स्टोन का तयार होत आहेत हे समजण्यास मदत होऊ शकते.

युरोलॉजिस्टचे इव्हॅल्युएशन कधी घ्यावे?

लोअर युरेटेरिक स्टोन असल्यास महत्त्वाचा प्रश्न फक्त हा नाही:

“स्टोनचा साईज किती आहे?”

अधिक सुरक्षित प्रश्न असा आहे:

“हा स्टोन सुरक्षितपणे नैसर्गिकरित्या निघू शकतो का, की तो आधीच ऑब्स्ट्रक्शन, इन्फेक्शन किंवा वारंवार दुखणे निर्माण करत आहे?”

लोअर युरेटेरिक स्टोनमध्ये सीटी KUB, लक्षणे, किडनीची सूज, इन्फेक्शन आणि किडनी फंक्शन यांचा एकत्रित आढावा घेऊन ऑब्झर्वेशन, औषधे, यूआरएस लेझर सर्जरी, ईएसडब्ल्यूएल किंवा अर्जंट ड्रेनेज यापैकी योग्य पर्याय ठरवला जातो.

युरोलॉजिस्ट तुमच्या सीटी इमेजेस, लक्षणे आणि किडनी फंक्शनचा आढावा घेऊन ऑब्झर्वेशन, औषधे, यूआरएस लेझर सर्जरी, ईएसडब्ल्यूएल किंवा अर्जंट ड्रेनेज यापैकी सर्वात सुरक्षित पर्याय ठरवू शकतो.

कन्सल्टेशन चेकलिस्ट: काय आणावे?

सोबत आणा:

• सीटी KUB इमेजेस आणि रिपोर्ट.
• यूएसजी केयूबी रिपोर्ट.
• केले असल्यास एक्स-रे केयूबी.
• युरिन रुटीन रिपोर्ट.
• ताप आला असल्यास युरिन कल्चर रिपोर्ट.
• सीरम क्रिएटिनिन रिपोर्ट.
• ताप किंवा इन्फेक्शनचा संशय असल्यास सीबीसी रिपोर्ट.
• पूर्वीच्या स्टोन सर्जरीचे रेकॉर्ड्स.
• पूर्वीच्या डीजे स्टेंटचे रेकॉर्ड्स.
• आधी घेतलेल्या पेनकिलर्स, अँटिबायोटिक्स आणि स्टोनच्या औषधांची यादी.
• डायबेटीस, बीपी, ब्लड थिनर्स किंवा किडनी डिसीजची माहिती.
• स्टोन निघाला असेल तर त्याचा नमुना.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

संबंधित वाचन

• युरेटेरिक स्टोनसाठी यूआरएसएल सर्जरी: प्रोसीजर, डीजे स्टेंट आणि रिकव्हरी
• किडनी स्टोनसाठी ईएसडब्ल्यूएल: फायदे आणि मर्यादा
• डीजे स्टेंट पेन: लक्षणे, रिलीफ आणि कधी काळजी करावी
• अप्पर युरेटेरिक स्टोन ट्रीटमेंट
• मिड युरेटेरिक स्टोन ट्रीटमेंट
• किडनी स्टोन ट्रीटमेंट
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

रेफरन्सेस

• European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines
• NICE Guideline NG118. Renal and ureteric stones: assessment and management https://www.nice.org.uk/guidance/ng118/chapter/recommendations
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for Kidney Stones https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/treatment
• American Urological Association. Surgical Management of Kidney and Ureteral Stones https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/surgical-management-of-kidney-and-ureteral-stones