ब्लड थिनर्स घेत असतानाही अनेक रुग्णांमध्ये प्रोस्टेट सर्जरी करता येते; पण याकडे कधीही हलक्यात पाहू नये. सुरक्षित योजना म्हणजे सरळ “ब्लड थिनर बंद करा” किंवा “सगळी औषधे चालू ठेवा” असे नाही. युरोलॉजिस्टला दोन धोके समतोलात पाहावे लागतात: सर्जरीदरम्यान रक्तस्राव आणि औषध बंद केल्यास रक्ताची गुठळी होण्याचा धोका. हृदयाचा स्टेंट, व्हॉल्व्ह रिप्लेसमेंट, एट्रियल फिब्रिलेशन, पूर्वीचा स्ट्रोक, DVT किंवा पल्मनरी एम्बोलिझम असल्यास हा मुद्दा विशेष महत्त्वाचा आहे. अॅस्पिरिन, क्लोपिडोग्रेल, वॉरफरिन, अॅसिनोकौमारॉल, एपिक्साबॅन, रिव्हारॉक्साबॅन किंवा डॅबिगॅट्रॅन वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय बंद करू नका.

ब्लड थिनर्स म्हणजे काय?

“ब्लड थिनर” हा रक्ताची गुठळी तयार होण्याची शक्यता कमी करणाऱ्या औषधांसाठी वापरला जाणारा सामान्य शब्द आहे. ही औषधे प्रत्यक्षात रक्त “पातळ” करत नाहीत.

TURP किंवा HoLEP पूर्वी आपण कोणती रक्त पातळ करणारी औषधे घेत आहात हे स्पष्टपणे सांगा. BAUS च्या रुग्णपत्रकांमध्ये वॉरफरिन, अॅस्पिरिन, क्लोपिडोग्रेल, रिव्हारॉक्साबॅन आणि डॅबिगॅट्रॅन यांसारखी औषधे खास नमूद केली आहेत.

प्रोस्टेट सर्जरीसाठी विशेष नियोजन का आवश्यक आहे?

प्रोस्टेटमध्ये अनेक लहान रक्तवाहिन्या असतात. BPH सर्जरीमध्ये लघवीचा अडथळा करणारा आतील प्रोस्टेट भाग कापला, वाफवला किंवा काढला जातो.

ब्लड थिनर्समुळे पुढील शक्यता वाढू शकतात:

• सर्जरीदरम्यान किंवा नंतर अधिक रक्तस्राव
• रक्ताच्या गुठळ्यांमुळे कॅथेटर बंद होणे
• ब्लॅडर वॉश किंवा इरिगेशनची गरज
• कॅथेटर अधिक दिवस
• रुग्णालयात अधिक दिवस
• सामान्य कामांकडे परतण्यास उशीर
• क्वचित रक्त देणे किंवा पुन्हा प्रक्रिया करावी लागणे

पण ब्लड थिनर्स बंद करणेही धोकादायक असू शकते. चुकीच्या रुग्णात हार्ट अटॅक, स्ट्रोक, हृदयातील स्टेंट बंद होणे, व्हॉल्वमध्ये रक्ताची गुठळी, DVT किंवा पल्मनरी एम्बोलिझमचा धोका वाढू शकतो.

म्हणूनच सर्जरीचे नियोजन फक्त युरोलॉजीचा निर्णय नसतो. युरोलॉजिस्ट, अॅनेस्थेटिस्ट, फिजिशियन आणि कार्डिओलॉजिस्ट यांचा समन्वय लागू शकतो.

ब्लड थिनर्सवर प्रोस्टेट सर्जरी: प्रत्यक्ष निर्णय काय असतो?

प्रश्न फक्त “ब्लड थिनर घेत असताना सर्जरी होऊ शकते का?” एवढाच नसतो.

टीमला औषध चालू ठेवून होणारा रक्तस्रावाचा धोका आणि औषध थांबवल्यास होणारा थ्रोम्बोसिसचा धोका तुलना करून त्या विशिष्ट औषधासाठी शस्त्रक्रियेच्या आसपासच्या काळातील योजना ठरवावी लागते.

युरोलॉजिस्ट सहसा पुढील गोष्टी तपासतात:

• ब्लड थिनर का घेत आहात
• अलीकडे हार्ट स्टेंट बसवला आहे का
• एक की दोन अँटिप्लेटलेट औषधे घेत आहात
• मेकॅनिकल हार्ट व्हॉल्व्ह आहे का
• अलीकडे स्ट्रोक, DVT किंवा पल्मनरी एम्बोलिझम झाला आहे का
• किडनीचे कार्य
• हिमोग्लोबिन
• प्रोस्टेटचा आकार
• आधीपासून कॅथेटर आहे का
• सर्जरी नियोजित की तातडीची

AUA/ICUD पुनरावलोकनानुसार कार्डिअॅक स्टेंट, मेकॅनिकल व्हॉल्व्ह, एट्रियल फिब्रिलेशन किंवा अलीकडील रक्ताची गुठळी होण्याची घटना असलेल्या रुग्णांमध्ये बहुविभागीय नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण औषधांचे चुकीचे व्यवस्थापन गंभीर नुकसान करू शकते.

प्रत्यक्ष जीवनातील सामान्य परिस्थिती

इथेच अनेक रुग्ण गोंधळतात. कार्डिओलॉजिस्टला रक्ताची गुठळी होण्याची चिंता, युरोलॉजिस्टला रक्तस्रावाची चिंता आणि रुग्णाला दोन्हीची चिंता असते. योग्य योजना या तिन्ही गोष्टी एका निर्णयात आणते.

कोणत्या प्रोस्टेट सर्जरीवर ब्लड थिनर्सचा परिणाम होतो?

प्रोस्टेटच्या ऊती कापल्या, काढल्या किंवा वाफवून काढल्या जातात अशा सर्जरीमध्ये हा मुद्दा अधिक महत्त्वाचा असतो.

हा लेख BPH साठीच्या सर्जरीबद्दल आहे; प्रोस्टेट कॅन्सरसाठीच्या रॅडिकल प्रोस्टेटेक्टॉमीबद्दल नाही.

ब्लड थिनर्स घेणाऱ्या रुग्णात HoLEP हे TURP पेक्षा सुरक्षित आहे का?

रक्तस्रावाचा धोका महत्त्वाचा असेल—विशेषतः प्रोस्टेट मोठा किंवा रुग्ण वैद्यकीयदृष्ट्या गुंतागुंतीचा असेल—तर HoLEP हा चर्चेसाठी चांगला पर्याय असू शकतो.

EAU नुसार HoLEP चे परिणाम TURP सारखे असून अनेक अभ्यासांमध्ये मोनोपोलर TURP पेक्षा रक्त कमी जाणे आणि रक्त चढवणे कमी अशा शस्त्रक्रियेच्या आसपासच्या काळातील परिणामांमध्ये फायदा दिसतो. अँटिकोअॅग्युलंट किंवा अँटिप्लेटलेट घेत असलेल्या रुग्णांमध्ये लेझर एन्युक्लिएशन सुरक्षितपणे केल्याचे पुरावे आहेत; मात्र उपलब्ध पुराव्यांना काही मर्यादा आहेत.

पण याचा अर्थ योग्य प्रकारे समजून घ्यावा.

HoLEP ही “शून्य रक्तस्रावाची” सर्जरी नाही आणि प्रत्येक रुग्णासाठी आपोआप योग्यही नाही. सर्जनचा अनुभव, प्रोस्टेटचा आकार, उपकरणे, रुग्णाची वैद्यकीय योग्यता आणि नेमके कोणते ब्लड थिनर आहे हे सर्व महत्त्वाचे.

लेझर सर्जरी म्हणजे सगळी ब्लड थिनर्स चालू ठेवता येतात का?

नाही.

निवडक रुग्णांमध्ये लेझर सर्जरीने रक्तस्राव नियंत्रण चांगले असू शकते; पण नियोजनाची गरज संपत नाही. फक्त अॅस्पिरिन घेणारा रुग्ण आणि अलीकडील स्टेंटनंतर अॅस्पिरिन + क्लोपिडोग्रेल घेणारा रुग्ण वेगळा आहे. एट्रियल फिब्रिलेशन साठी एपिक्साबॅन घेणारा आणि मेकॅनिकल व्हॉल्व्ह साठी वॉरफरिन घेणारा रुग्णही वेगळा आहे.

प्रोस्टेट सर्जरीचा प्रकार महत्त्वाचा आहे; पण ब्लड थिनर का घेतले जाते हे अनेकदा त्याहून महत्त्वाचे असते.

प्रोस्टेट सर्जरी कधी पुढे ढकलावी लागू शकते?

कधी नियोजित प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया पुढे ढकलणेच सर्वात सुरक्षित असते.

पुढील परिस्थितीत सर्जरी पुढे जाऊ शकते:

• अलीकडे हार्ट स्टेंट
• अलीकडे हार्ट अटॅक
• अलीकडे स्ट्रोक
• अलीकडे DVT किंवा पल्मनरी एम्बोलिझम झाला आहे का
• थांबवता न येणारी ड्युअल अँटिप्लेटलेट थेरपी
• सक्रिय युरिन इन्फेक्शन
• हिमोग्लोबिन कमी
• आधी हृदयाची स्थिती सुधारण्याची गरज

कॅथेटरवर अवलंबून असल्यास सुरक्षित वेळ येईपर्यंत कॅथेटरची काळजी, इन्फेक्शन नियंत्रण आणि नियोजित सर्जरी असा तात्पुरता मार्ग वापरता येतो.

सर्जरी थांबवता येत नसेल तर?

काही रुग्ण महिनोनमहिने आरामात थांबू शकत नाहीत.

पुढील परिस्थितीत तातडीची किंवा लवकर करावी लागणारी शस्त्रक्रिया विचारात घेतली जाऊ शकते:

• पुन्हा पुन्हा युरिनरी रिटेन्शन
• कॅथेटरवर अवलंबून असून कॅथेटर वारंवार बंद होणे
• अडथळ्यामुळे वारंवार युरिन इन्फेक्शन
• अडथळ्यासह ब्लॅडर स्टोन
• प्रोस्टेट अडथळ्यामुळे किडनीला सूज
• किडनीचे कार्य बिघडत जाणे
• पुन्हा पुन्हा रक्तस्राव किंवा क्लॉट रिटेन्शन

अशा वेळी उद्देश धोका शून्य करणे नसतो; उपलब्ध पर्यायांपैकी सर्वात सुरक्षित मार्ग निवडणे हा असतो.

ब्लड थिनर्सवर सर्जरीपूर्वीच्या तपासण्या

पुढील तपासण्या लागू शकतात:

• CBC/हिमोग्लोबिन
• सीरम क्रिएटिनिन आणि किडनीचे कार्य
• युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर
• गरजेनुसार PSA
• प्रोस्टेटचा आकार आणि पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअलसह USG KUB
• लघवी होत असल्यास युरोफ्लोमेट्री
• ECG
• गरजेनुसार 2D इको किंवा कार्डिओलॉजी पुनरावलोकन
• वॉरफरिन प्रकारच्या औषधांवर असल्यास कोअॅग्युलेशन प्रोफाइल/INR
• डायबेटिस आणि BP तपासणी
• अॅनेस्थेशिया वैद्यकीय योग्यता

युरिन कल्चरमध्ये इन्फेक्शन असल्यास ते उपचार होईपर्यंत नियोजित शस्त्रक्रिया अनेकदा पुढे ढकलली जाते.

सर्जरीदरम्यान काय होते?

बहुतेक BPH सर्जरी लघवीच्या मार्गातून आणि बाहेरून चिरा न देता केली जाते.

TURP, बायपोलर TURP किंवा HoLEP मध्ये:

• सहसा स्पायनल किंवा जनरल अॅनेस्थेशिया दिला जातो.
• युरेथ्रामधून टेलिस्कोप घातला जातो.
• अडथळा करणाऱ्या ऊती कापल्या, काढल्या किंवा त्यांच्यावर लेझरने उपचार केले जातात.
• सर्जरीनंतर युरिनरी कॅथेटर ठेवला जातो.
• गुठळ्यांमुळे कॅथेटर बंद होऊ नये म्हणून गरजेनुसार ब्लॅडर इरिगेशन.
• लघवीचा रंग, कॅथेटर ड्रेनेज आणि व्हायटल साईन्स पाहिले जातात.

ब्लड थिनर्स घेणाऱ्या रुग्णांना सर्जरीनंतर अधिक जवळून निरीक्षण लागू शकते.

सर्जरीनंतर किती रक्त येणे सामान्य आहे?

प्रोस्टेट सर्जरीनंतर लघवीत थोडे रक्त येऊ शकते. चालणे, जोर लावणे, बद्धकोष्ठता किंवा ब्लड थिनर्स पुन्हा सुरू केल्यानंतर ते काही काळ वाढू शकते. जखम भरताना जळजळ, अर्जन्सी आणि वारंवार लघवीही होऊ शकते.

मात्र पुढील परिस्थितीत रक्तस्राव तातडीने तपासणे आवश्यक आहे:

• लघवी गडद/जाड लाल होणे
• पुन्हा पुन्हा मोठ्या गुठळ्या येणे
• कॅथेटरमधून लघवी बंद होणे
• लघवी पूर्ण बंद होणे
• गरगरणे, बेशुद्ध वाटणे किंवा खूप अशक्तपणा
• ताप किंवा थंडी वाजणे

कॅथेटर बंद झाल्यास घरी थांबू नका.

ब्लड थिनर्स घेत असताना प्रोस्टेट सर्जरीनंतर बरे होणे

सुरुवातीच्या काळात जड वजन, जोर लावणे, बद्धकोष्ठता आणि डिहायड्रेशन टाळा. वेदनाशामक औषध घेण्यापूर्वी विचारा, कारण काही वेदनाशामक औषधे रक्तस्रावाचा धोका वाढवू शकतात किंवा किडनीवर परिणाम करू शकतात.

सल्लामसलतीसाठी सोबत आणायची यादी

• सर्व सध्याची औषधे आणि डोस
• ब्लड थिनरचे नाव आणि का घेत आहात
• अँजिओप्लास्टी/स्टेंट अहवाल
• कार्डिओलॉजी औषधांची चिठ्ठी
• असल्यास व्हॉल्व्ह शस्त्रक्रियेचे अहवाल
• असल्यास स्ट्रोक/DVT/पल्मनरी एम्बोलिझमचे अहवाल
• ECG आणि 2D इको
• CBC/हिमोग्लोबिन
• क्रिएटिनिन/किडनीचे कार्य
• युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर
• PSA अहवाल
• USG KUB/प्रोस्टेट आकार/PVR अहवाल
• केले असल्यास युरोफ्लोमेट्री
• कॅथेटर असल्यास कॅथेटरची माहिती किंवा रुग्णालयातील उपचारांचा सारांश
• डायबेटिस आणि BP नोंदी

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• TURP सर्जरी: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि धोके
• बायपोलर TURP सर्जरी समजून घ्या
• HoLEP सर्जरी: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि फायदे
• TURP की HoLEP: कोणता पर्याय चांगला?
• वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी सर्जरी कधी आवश्यक असते?
• प्रोस्टेटची लक्षणे असल्यास पुरुषाने युरोलॉजिस्टला कधी भेटावे?
• प्रोस्टेट वाढ / BPH
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• British Association of Urological Surgeons. TURP for benign prostate enlargement patient leaflet https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/Patients/Leaflets/TURP%20for%20benign.pdf
• British Association of Urological Surgeons. HoLEP patient leaflet https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/Patients/Leaflets/HoLEP.pdf
• European Association of Urology. Guidelines on management of non-neurogenic male LUTS https://uroweb.org/guidelines/management-of-non-neurogenic-male-luts
• Culkin DJ, et al. Anticoagulation and antiplatelet therapy in urological practice: ICUD/AUA review paper. Journal of Urology. 2014.
• CHEST. Perioperative Management of Antithrombotic Therapy guideline https://www.chestnet.org/guidelines-and-topic-collections/guidelines/pulmonary-vascular/perioperative-management-of-antithrombotic-therapy
• Kuo LY, et al. Comparison of perioperative bleeding risk between direct oral anticoagulants in transurethral resection of prostate. BJU International. 2024.