वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीत जळजळ होण्याची सामान्य कारणे म्हणजे युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन, प्रोस्टेट इन्फेक्शन, प्रोस्टेट वाढल्यामुळे मूत्राशय पूर्ण रिकामे न होणे, युरिनरी स्टोन किंवा युरेथ्रल इन्फेक्शन. ताप, थंडी, लघवीत रक्त, धार कमी, खालच्या पोटात वेदना किंवा लघवी बंद होणे यांसोबत जळजळ असल्यास दुर्लक्ष करू नये. अनेक पुरुष स्वतःहून अँटिबायोटिक्स घेतात; त्यामुळे इन्फेक्शन तात्पुरते दबू शकते आणि पुढील उपचार कठीण होऊ शकतात. योग्य पद्धत म्हणजे गरजेनुसार लघवीची तपासणी, युरिन कल्चर आणि अल्ट्रासाऊंड करून कारण निश्चित करणे.

लघवीत जळजळ म्हणजे काय?

लघवी करताना वेदना, गरम वाटणे, टोचल्यासारखे किंवा अस्वस्थ वाटणे म्हणजे लघवीत जळजळ. डॉक्टर याला डिस्युरिया म्हणतात. काही पुरुषांना पेनिसच्या टोकाशी जळजळ जाणवते; काहींना पेल्विसमध्ये, खालच्या पोटात, पाठीमध्ये किंवा गुदद्वाराभोवती वेदना जाणवू शकतात.

जळजळ एक दिवस सौम्य असू शकते किंवा वारंवार लघवी, अचानक तीव्र लघवी, धार कमी, ढगाळ लघवी, दुर्गंधी, लघवीत रक्त, ताप, थंडी किंवा पेल्विक वेदनांसोबत टिकू शकते. ब्लॅडर इन्फेक्शनमध्ये लघवीत जळजळ, वारंवार लघवीची इच्छा, खालच्या पोटात अस्वस्थता आणि ढगाळ, रक्तमिश्रित किंवा तीव्र वासाची लघवी दिसू शकते.

वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीतील जळजळीची दखल का घ्यावी?

वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीत जळजळ म्हणजे नेहमी साधे युरिन इन्फेक्शन नसते. वाढलेले प्रोस्टेट, मूत्राशय अपूर्ण रिकामे होणे, प्रोस्टेट इन्फेक्शन, खडा, कॅथेटरशी संबंधित इन्फेक्शन, युरेथ्रा अरुंद होणे किंवा क्वचित ब्लॅडर कॅन्सर यांसारख्या युरोलॉजिकल समस्यांचे ते पहिले लक्षण असू शकते.

अँटिबायोटिक निवडणे हा समस्येचा फक्त एक भाग आहे. वयस्क पुरुषामध्ये जळजळ का झाली आणि ती पुन्हा का होते हेही शोधणे आवश्यक आहे.

वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीत जळजळ होण्याची सामान्य कारणे

1. युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन

युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन मूत्राशय, प्रोस्टेट किंवा किडनीला होऊ शकते. त्यात लघवीत जळजळ, वारंवार लघवी, अचानक लघवी, ढगाळ लघवी, दुर्गंधी, खालच्या पोटात वेदना, ताप किंवा लघवीत रक्त दिसू शकते. वाढलेले प्रोस्टेट, मूत्राशय नीट रिकामे न होणे, डायबेटीस, खडे, अलीकडील कॅथेटर किंवा प्रतिकारशक्ती कमी असणे यामुळे वयस्क पुरुषांमध्ये युटीआयची शक्यता वाढते.

युरिन कल्चरमुळे कोणता बॅक्टेरिया आहे हे ओळखता येते आणि योग्य अँटिबायोटिक निवडण्यास मदत होते.

2. प्रोस्टेट इन्फेक्शन

प्रोस्टेटच्या इन्फेक्शनला प्रोस्टाटायटिस म्हणतात. लघवीत जळजळ, ताप, थंडी, पेल्विक वेदना, गुदद्वाराभोवती वेदना, वेदनादायक इजॅक्युलेशन, धार कमी किंवा युरिनरी रिटेन्शन होऊ शकते. अक्यूट बॅक्टेरियल प्रोस्टाटायटिसमध्ये रुग्णाची प्रकृती गंभीर होऊ शकते आणि वेळेवर वैद्यकीय उपचार आवश्यक असतात.

3. वाढलेले प्रोस्टेट आणि मूत्राशय अपूर्ण रिकामे होणे

अनेक वयस्क पुरुषांना बिनाइन प्रोस्टेट वाढ, म्हणजे बीपीएच, असते. बीपीएचमुळे धार कमी, जोर लावावा लागणे, रात्री लघवी, अचानक लघवी, वारंवार लघवी, थेंब गळणे आणि मूत्राशय रिकामे करण्यात अडचण होऊ शकते. लघवीनंतर मूत्राशयात लघवी उरल्यास इन्फेक्शन आणि जळजळ पुन्हा पुन्हा होऊ शकते.

म्हणून वयस्क पुरुषामध्ये जळजळीसोबत धार कमी असेल तर फक्त वारंवार अँटिबायोटिक्स देणे पुरेसे नाही. अडथळ्याचीही तपासणी आवश्यक आहे.

4. युरिनरी स्टोन

किडनी, युरेटर, मूत्राशय किंवा युरेथ्रामधील खडा युरिनरी ट्रॅक्टला चिडचिड करू शकतो. त्यामुळे जळजळ, लघवीत रक्त, कंबरेच्या बाजूला तीव्र वेदना, उलट्या, खालच्या पोटात वेदना किंवा अचानक लघवी सुरू होण्यास अडचण येऊ शकते. अडथळा करणाऱ्या खड्यासोबत ताप असेल तर ही आपत्कालीन स्थिती आहे.

5. युरेथ्रायटिस किंवा STI-संबंधित इन्फेक्शन

युरेथ्रायटिस म्हणजे लघवीच्या नळीची सूज. लघवीत जळजळ, लघवीच्या छिद्राशी खाज, पेनाइल डिस्चार्ज किंवा लघवी करताना अस्वस्थता होऊ शकते. हा संवेदनशील विषय असला तरी आदराने आणि गोपनीयतेने चर्चा करणे महत्त्वाचे आहे, कारण योग्य उपचार रुग्ण आणि जोडीदार दोघांचेही संरक्षण करतात.

6. कॅथेटरशी संबंधित चिडचिड किंवा इन्फेक्शन

कॅथेटरायझेशन, प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया किंवा युरिनरी रिटेन्शननंतर लघवीत जळजळ होऊ शकते. कॅथेटर काढल्यानंतर थोड्या काळासाठी सौम्य जळजळ कमी होऊ शकते; पण ताप, तीव्र वेदना, रक्ताच्या गुठळ्या किंवा लघवी बंद होणे असल्यास तातडीची मदत आवश्यक आहे.

7. ब्लॅडर कॅन्सर किंवा युरिनरी ट्रॅक्ट कॅन्सर

बहुतेक वेळा लघवीतील जळजळ म्हणजे कॅन्सर नसतो. पण विशेषतः धूम्रपान करणाऱ्या वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीत रक्त आल्यास योग्य तपासणी आवश्यक आहे. ब्लॅडर कॅन्सरमध्ये लघवीत रक्त, वारंवार लघवी, वेदनादायक लघवी किंवा अचानक तीव्र लघवी अशी लक्षणे होऊ शकतात.

लघवीच्या सुरुवातीला की शेवटी जळजळ—यातून कारण समजते का?

काही संकेत मिळू शकतात, पण त्यावर अंतिम निदान करता येत नाही. सुरुवातीची जळजळ युरेथ्रा किंवा लघवीच्या छिद्राजवळील चिडचिड दर्शवू शकते. पूर्ण लघवीदरम्यान जळजळ ब्लॅडर इन्फेक्शनमध्ये होऊ शकते. शेवटी जळजळ ब्लॅडर इरिटेशन, सिस्टायटिस, मूत्राशयातील खडा किंवा प्रोस्टेटशी संबंधित चिडचिडीत दिसू शकते.

लक्षणे एकमेकांत मिसळू शकतात; म्हणून फक्त जळजळीच्या वेळेवर अंदाज बांधण्यापेक्षा लघवीची तपासणी, युरिन कल्चर आणि प्रत्यक्ष तपासणी अधिक विश्वासार्ह आहेत.

युरोलॉजिस्टला कधी भेटावे?

लघवीत जळजळ टिकत असेल किंवा वाढत असेल, वारंवार होत असेल, ताप किंवा थंडी, लघवीत रक्त, धार कमी, खालच्या पोटात किंवा कंबरेच्या बाजूला वेदना यांसोबत असेल, कॅथेटरायझेशन किंवा युरिनरी शस्त्रक्रियेनंतर सुरू झाली असेल किंवा डायबेटीस, किडनीचा आजार किंवा प्रतिकारशक्ती कमी असलेल्या पुरुषात होत असेल तर युरोलॉजिस्टला भेटा. लघवी बंद होणे, तापासह अडथळा किंवा गंभीर आजारपणाची लक्षणे असल्यास तातडीची तपासणी आवश्यक आहे.

वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीत जळजळ असल्यास तपासणी

प्रत्येक रुग्णाला सर्व तपासणीची गरज नसते. वय, ताप, लघवीचा प्रवाह, डायबेटीस, स्टोनचा इतिहास आणि प्रत्यक्ष तपासणीनुसार युरोलॉजिस्ट तपासणी सुचवतात.

• पू पेशी, रक्तपेशी, साखर, प्रोटीन आणि क्रिस्टल्स पाहण्यासाठी युरिन रुटीन आणि मायक्रोस्कोपी.
• बॅक्टेरिया आणि अँटिबायोटिक सेन्सिटिव्हिटी जाणून घेण्यासाठी युरिन कल्चर.
• ताप, डायबेटीस, किडनीचा आजार किंवा गंभीर इन्फेक्शनचा संशय असल्यास CBC, क्रिएटिनिन आणि ब्लड शुगर.
• किडनी, मूत्राशय, प्रोस्टेटचा आकार, खडे आणि लघवीनंतर उरलेली लघवी पाहण्यासाठी पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअलसह अल्ट्रासाऊंड KUB.
• लघवीचा प्रवाह आणि संभाव्य अडथळा पाहण्यासाठी युरोफ्लोमेट्री.
• निवडक वयस्क पुरुषांमध्ये पीएसए; सक्रिय इन्फेक्शन असल्यास सहसा इन्फेक्शन शांत झाल्यानंतर त्याचा अर्थ लावला जातो.
• लघवीत रक्त, वारंवार इन्फेक्शन, खड्याचा संशय किंवा कारण न समजणारी लक्षणे असल्यास CT स्कॅन किंवा सिस्टोस्कोपी.

उपचार कारणानुसार ठरतात

कारण युटीआय असेल तर

लक्षणे आणि कल्चर अहवालनुसार अँटिबायोटिक्स दिली जाऊ शकतात. पुरेसे द्रवपदार्थ, ताप नियंत्रण आणि पुढील तपासणीही महत्त्वाची आहे. उरलेली जुनी अँटिबायोटिक्स स्वतःहून घेऊ नका आणि डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय उपचार मध्येच थांबवू नका.

कारण प्रोस्टेट इन्फेक्शन असेल तर

प्रोस्टेट इन्फेक्शनला साध्या ब्लॅडर इन्फेक्शनपेक्षा अधिक काळजीपूर्वक उपचार लागू शकतात. तीव्र ताप, युरिनरी रिटेन्शन किंवा अशक्तपणा असल्यास रुग्णालयात उपचारांची गरज लागू शकते.

कारण प्रोस्टेट वाढ असेल तर

औषधांनी लघवीचा प्रवाह सुधारू शकतो. इन्फेक्शन वारंवार होत असेल, रिटेन्शन, मूत्राशयातील खडे, किडनीला सूज किंवा तीव्र लक्षणे असतील तर प्रोस्टेट शस्त्रक्रियेबद्दल चर्चा केली जाऊ शकते.

खडा असल्यास

उपचार खड्याचा आकार, जागा, इन्फेक्शन आणि किडनीला सूज यावर ठरतात. इन्फेक्शनसह अडलेला खडा असल्यास तातडीने ड्रेनेज लागू शकते.

युरेथ्रायटिस किंवा STI चा संशय असल्यास

तपासणी आणि उपचार लागू शकतात. जोडीदारची तपासणीही सुचवली जाऊ शकते. तपासणी आणि उपचार पूर्ण होईपर्यंत सेक्स टाळण्याचा सल्ला दिला जाऊ शकतो.

घरी काय करता येईल?

डॉक्टरांनी द्रवपदार्थ मर्यादित करण्यास सांगितले नसेल तर पुरेसे पाणी घ्या. लघवी खूप वेळ रोखू नका. मद्य, जास्त चहा/कॉफी आणि खूप तिखट पदार्थांनी जळजळ वाढत असेल तर ते कमी करा. ताप, लघवीचा रंग, धार, रात्रीची लघवी, वेदनेची जागा आणि आधी घेतलेली औषधे यांची नोंद ठेवा. लक्षणे वाढत असतील तर लवकर वैद्यकीय मदत घ्या.

विशेषतः जळजळ वारंवार होत असेल, धार कमी असेल किंवा लघवीत रक्त येत असेल तर हे महत्त्वाचे आहे.

सल्लामसलतीची यादी

भेटीवेळी पुढील गोष्टी सोबत आणा:

• युरिन रुटीन अहवाल.
• केले असल्यास युरिन कल्चर अहवाल.
• अल्ट्रासाऊंड KUB/पीव्हीआर अहवाल.
• युरोफ्लोमेट्री अहवाल, केला असल्यास.
• केला असल्यास पीएसए अहवाल.
• CBC, क्रिएटिनिन आणि ब्लड शुगर अहवाल.
• आधी घेतलेल्या अँटिबायोटिक्सची यादी.
• डायबेटीस, BP, प्रोस्टेट किंवा ब्लड थिनर्सची चालू औषधे.
• लागू असल्यास कॅथेटरची माहिती किंवा शस्त्रक्रियेनंतरचा रुग्णालयातील उपचारांचा सारांश.
• आधीचे खडे, प्रोस्टेट उपचार किंवा युरिनरी रिटेन्शनचा इतिहास.
• ताप, लघवीत रक्त, धार कमी आणि रात्रीची लघवी याबद्दल माहिती.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• प्रोस्टेटची लक्षणे असल्यास पुरुषाने युरोलॉजिस्टला कधी भेटावे?
• वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीत रक्त दिसणे
• पुरुषांमध्ये लघवीची धार कमी होणे
• पुरुषांमध्ये वारंवार लघवी: कारण प्रोस्टेट आहे का?
• पुरुषांमध्ये लघवी सुरू करण्यास अडचण
• अचानक लघवी बंद होणे
• वाढलेले प्रोस्टेट / बीपीएच उपचार
• किडनी स्टोन तपासणी आणि उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• NIDDK. Bladder Infection / UTI in Adults https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infection-uti-in-adults/symptoms-causes
• European Association of Urology. Guidelines on Urological Infections https://uroweb.org/guidelines/urological-infections
• NICE. Prostatitis, acute: antimicrobial prescribing https://www.nice.org.uk/guidance/ng110
• NIDDK. Enlarged Prostate / Benign Prostatic Hyperplasia https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/prostate-problems/enlarged-prostate-benign-prostatic-hyperplasia
• CDC. Urethritis and Cervicitis: STI Treatment Guidelines https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/urethritis-and-cervicitis.htm
• National Cancer Institute. Bladder Cancer Symptoms https://www.cancer.gov/types/bladder/symptoms
• Infectious Diseases Society of America. Asymptomatic Bacteriuria Guideline https://www.idsociety.org/practice-guideline/asymptomatic-bacteriuria/