बीपीएच, म्हणजे बिनाइन प्रोस्टॅटिक हायपरप्लेशिया, हा प्रोस्टेट ग्रंथीचा कॅन्सर नसलेला वाढलेला आकार किंवा ऊतींची वाढ आहे. वय वाढल्यावर ही समस्या सामान्य होते आणि लघवीची धार कमी होणे, वारंवार लघवी लागणे, अचानक तीव्र लघवी लागणे, रात्री वारंवार लघवी होणे, जोर लावावा लागणे किंवा मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे होऊ शकतात. बीपीएच म्हणजे प्रोस्टेट कॅन्सर नाही आणि तो कॅन्सरमध्ये बदलत नाही; मात्र काही लक्षणे दोन्हीमध्ये सारखी असू शकतात. उपचार ठरवताना लक्षणांचा दैनंदिन आयुष्यावर होणारा परिणाम, लघवीचा प्रवाह, उरलेली लघवी, प्रोस्टेटचा आकार, किडनीचे कार्य आणि गुंतागुंत यांचा विचार केला जातो. पर्यायांमध्ये निरीक्षण, सवयींमध्ये बदल, औषधे, मिनिमली इन्व्हेसिव्ह प्रक्रिया किंवा शस्त्रक्रिया यांचा समावेश होतो.

बीपीएच बिनाइन प्रोस्टॅटिक हायपरप्लेशिया: थोडक्यात उत्तर

बीपीएच म्हणजे वयानुसार होणारी प्रोस्टेटच्या ऊतींची कॅन्सर नसलेली वाढ. प्रोस्टेट मूत्राशयाच्या खाली असते आणि लघवीची नळी, म्हणजे युरेथ्रा, त्यातून जाते. प्रोस्टेट वाढल्यावर ही नळी अरुंद होऊ शकते किंवा मूत्राशयाला चिडचिड होऊ शकते.

यामुळे पुढील तक्रारी होऊ शकतात:

• लघवीची धार कमी असणे
• लघवी सुरू होण्यास वेळ लागणे
• वारंवार लघवी लागणे
• रात्री लघवीसाठी वारंवार उठावे लागणे
• अचानक जोराची लघवी लागणे
• लघवीसाठी जोर लावावा लागणे
• लघवी झाल्यानंतर थेंब-थेंब गळणे
• मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटणे

बीपीएचवर उपचार करता येतात. अनेक पुरुषांना सवयींमध्ये बदल आणि औषधांनी आराम मिळतो. लक्षणे खूप तीव्र असतील, औषधांनी फायदा होत नसेल किंवा गुंतागुंत झाली असेल तर काहींना शस्त्रक्रियेची गरज पडते.

बीपीएच म्हणजे काय?

प्रोस्टेट ही फक्त पुरुषांमध्ये असलेली एक लहान ग्रंथी आहे. ती मूत्राशयाच्या खाली असते. शरीरातून लघवी बाहेर नेणारी युरेथ्रा प्रोस्टेटमधून जाते.

वय वाढल्यावर प्रोस्टेट हळूहळू वाढू शकते. या वाढलेल्या ऊती युरेथ्रावर दाब देऊ शकतात आणि लघवी बाहेर काढण्यासाठी मूत्राशयाला जास्त ताकद लावावी लागू शकते.

यासंबंधी काही वेगवेगळे शब्द तुम्हाला ऐकू येऊ शकतात:

• बीपीएच: बिनाइन प्रोस्टॅटिक हायपरप्लेशिया; प्रोस्टेटच्या ऊतींची कॅन्सर नसलेली वाढ.
• बीपीई: बिनाइन प्रोस्टेट एनलार्जमेंट; प्रोस्टेटचा आकार वाढलेला असणे.
• बीपीओ: बिनाइन प्रोस्टॅटिक ऑब्स्ट्रक्शन; वाढलेल्या प्रोस्टेटमुळे लघवीच्या प्रवाहात अडथळा निर्माण होणे.
• एलयूटीएस: लोअर युरिनरी ट्रॅक्ट सिम्प्टम्स; लघवीची धार कमी होणे, वारंवार किंवा अचानक लघवी लागणे, रात्री लघवी होणे अशा खालच्या लघवीच्या मार्गाशी संबंधित तक्रारी.

प्रोस्टेट वाढलेले असले म्हणजे प्रत्येकाला लक्षणे होतील असे नाही. काही पुरुषांचे प्रोस्टेट मोठे असूनही लघवी चांगली होते; तर काहींना मध्यम प्रमाणात वाढलेल्या प्रोस्टेटमुळेही त्रासदायक लक्षणे असू शकतात. ईएयूच्या रुग्ण-माहितीनुसार प्रोस्टेट वाढणे आणि प्रोस्टेट कॅन्सर हे वेगवेगळे आजार आहेत, जरी काही लक्षणे सारखी वाटू शकतात.

बीपीएचमध्ये प्रोस्टेटचा आकार किती महत्त्वाचा असतो?

आकार महत्त्वाचा असतो, पण उपचार फक्त प्रोस्टेटच्या आकारावर ठरत नाहीत.

अल्ट्रासाऊंड अहवालात ‘प्रोस्टॅटोमेगली’ किंवा ‘ग्रेड 1/2/3 प्रोस्टेट एनलार्जमेंट’ असे लिहिलेले पाहून अनेक रुग्ण घाबरतात. मात्र युरोलॉजिस्ट फक्त अल्ट्रासाऊंडवरील आकडा पाहून उपचार ठरवत नाहीत.

उपचार सहसा पुढील गोष्टींवर अवलंबून असतात:

• लक्षणे किती त्रासदायक आहेत
• लघवीची धार कमी आहे का
• लघवी केल्यानंतर किती लघवी मूत्राशयात उरते
• मूत्राशयाची भिंत जाड झाली आहे का
• किडनीला सूज आहे का
• युरिन इन्फेक्शन, खडे किंवा युरिनरी रिटेन्शन झाले आहे का
• पीएसएची पातळी, वय आणि प्रोस्टेट तपासणीतील निष्कर्ष
• एकूण आरोग्य आणि औषधे किंवा शस्त्रक्रियेसाठी वैद्यकीय योग्यता

प्रोस्टेट मोठे असून लक्षणे सौम्य असतील तर फक्त निरीक्षण किंवा औषधे पुरेशी ठरू शकतात. उलट लहान किंवा मध्यम आकाराच्या प्रोस्टेटमध्ये अडथळा गंभीर असेल तर अधिक सक्रिय उपचारांची गरज पडू शकते.

बीपीएच विरुद्ध प्रोस्टेट कॅन्सर

बीपीएच म्हणजे प्रोस्टेट कॅन्सर नाही आणि तो कॅन्सरमध्ये बदलत नाही. मात्र दोन्ही स्थिती वयस्क पुरुषांमध्ये अधिक सामान्य आहेत आणि लघवीची काही लक्षणे सारखी असू शकतात. म्हणून निवडक रुग्णांमध्ये पीएसए तपासणी, प्रोस्टेटची तपासणी, एमआरआय किंवा बायोप्सी सुचवली जाऊ शकते.

बीपीएचची लक्षणे

बीपीएचची लक्षणे सहसा लघवी साठवताना, लघवी करताना आणि लघवी झाल्यानंतर जाणवणारी अशा तीन गटांत विभागली जातात.

लघवी साठवताना होणारी लक्षणे

मूत्राशय अतिसक्रिय किंवा चिडचिडे झाल्यावर ही लक्षणे दिसू शकतात.

• वारंवार लघवी लागणे
• रात्री लघवीसाठी उठावे लागणे
• अचानक तीव्र लघवी लागणे
• शौचालयापर्यंत पोहोचण्यापूर्वी लघवी गळणे
• लघवी केल्यानंतर लवकरच पुन्हा लघवी लागल्यासारखे वाटणे

लघवी करताना होणारी लक्षणे

लघवीचा मार्ग अडलेला किंवा प्रवाह कमी असताना ही लक्षणे दिसतात.

• लघवीची धार मंद असणे
• लघवी सुरू होण्यास वेळ लागणे
• लघवीसाठी जोर लावावा लागणे
• लघवीची धार सुरू होऊन पुन्हा थांबणे
• लघवी पूर्ण होण्यासाठी बराच वेळ लागणे

लघवी झाल्यानंतरची लक्षणे

लघवी करून झाल्यानंतर ही लक्षणे जाणवतात.

• लघवी झाल्यानंतर थेंब-थेंब लघवी गळणे
• अजून लघवी आत शिल्लक असल्यासारखे वाटणे
• थोड्याच वेळात पुन्हा लघवीला जावे लागणे

एनआयडीडीकेनुसार बीपीएचमध्ये वारंवार लघवी, अचानक लघवी लागणे, लघवीची धार कमी किंवा तुटक असणे आणि लघवी सुरू करण्यास अडचण अशी सामान्य लक्षणे दिसू शकतात.

बीपीएच कशामुळे होतो?

बीपीएचचा मुख्य संबंध वाढते वय आणि प्रोस्टेटच्या ऊतींमध्ये होणाऱ्या हार्मोनल बदलांशी आहे. सेक्स, हस्तमैथुन, इन्फेक्शन, ‘शरीरात उष्णता’ किंवा कमजोरी यामुळे बीपीएच होत नाही.

धोका वाढवणाऱ्या गोष्टींमध्ये पुढील घटक असू शकतात:

• वाढते वय
• कुटुंबात प्रोस्टेट वाढण्याचा इतिहास
• लठ्ठपणा
• डायबेटीस
• कमी शारीरिक हालचालीचा दिनक्रम
• मेटाबॉलिक सिंड्रोम
• हृदय आणि रक्तवाहिन्यांच्या आजारांचे जोखीम घटक

युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन, डायबेटीसमुळे मूत्राशयाच्या कार्यात झालेले बदल, ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडर, युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, मूत्राशयातील खडे, न्यूरोलॉजिकल आजार आणि प्रोस्टेट कॅन्सर यांमुळेही बीपीएचसारखी लक्षणे होऊ शकतात. म्हणून लघवीची तक्रार आहे म्हणून स्वतःहून फक्त ‘प्रोस्टेटच्या गोळ्या’ घेणे योग्य नाही.

बीपीएचकडे दुर्लक्ष केल्यास काय होऊ शकते?

सौम्य बीपीएच अनेक वर्षे स्थिर राहू शकतो. मात्र गंभीर अडथळ्यावर उपचार न केल्यास काही वेळा गुंतागुंत होऊ शकते.

संभाव्य गुंतागुंत:

• अचानक युरिनरी रिटेन्शन
• वारंवार युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन
• मूत्राशयात खडे
• लघवीत रक्त दिसणे
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन वाढत जाणे
• मूत्राशयाचे स्नायू कमकुवत होणे
• किडनीला सूज येणे
• गंभीर प्रकरणांत किडनीचे कार्य बिघडणे

बीपीएच असलेल्या बहुतेक पुरुषांना शस्त्रक्रियेची गरज नसते. मात्र तक्रारी सतत राहणे, वाढत जाणे किंवा गुंतागुंत होणे अशा वेळी वारंवार स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी योग्य तपासणी आवश्यक असते.

युरोलॉजिस्टला कधी भेटावे?

लघवीच्या तक्रारींमुळे झोप, प्रवास, काम किंवा दैनंदिन आराम बिघडत असेल तर युरोलॉजिस्टचा सल्ला घ्या.

खालीलपैकी काही असेल तरी सल्ला घ्यावा:

• लघवीची धार कमी असणे
• रात्री वारंवार लघवी लागणे
• अचानक तीव्र लघवी लागणे
• लघवीसाठी जोर लावावा लागणे
• वारंवार युरिन इन्फेक्शन होणे
• लघवीत रक्त दिसणे
• मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटणे
• अल्ट्रासाऊंडमध्ये उरलेली लघवी जास्त दिसणे
• वारंवार कॅथेटर लावावा लागणे
• औषधांनी लक्षणांमध्ये सुधारणा न होणे

नाइस मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार सवयींमध्ये बदल किंवा औषधोपचारांनी न सुधारणारी त्रासदायक लोअर युरिनरी ट्रॅक्ट लक्षणे, तसेच युरिनरी रिटेन्शन, वारंवार इन्फेक्शन, खडे किंवा कॅन्सरचा संशय यांसारखी गुंतागुंतीची लक्षणे असल्यास तज्ज्ञ तपासणी आवश्यक असते.

बीपीएचचे निदान कसे केले जाते?

निदानाची सुरुवात तुमची लक्षणे, वैद्यकीय इतिहास आणि तपासणीपासून होते. युरोलॉजिस्ट पाणी किंवा इतर द्रवपदार्थांचे सेवन, चहा-कॉफी, मद्य, डायबेटीस, बद्धकोष्ठता, झोपेचा स्वरूप, चालू औषधे आणि पूर्वीच्या लघवीच्या समस्या याबद्दल विचारू शकतात.

लक्षणांचे गुणांकन

लक्षणांची तीव्रता आणि दैनंदिन आयुष्यावर होणारा परिणाम मोजण्यासाठी डॉक्टर आयपीएसएस, म्हणजे इंटरनॅशनल प्रोस्टेट सिम्प्टम स्कोअर—लघवीच्या लक्षणांचे गुणांकन करणारी प्रश्नावली—वापरू शकतात.

युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर

या तपासण्यांत इन्फेक्शन, रक्त, साखर, प्रोटीन आणि पू पेशी तपासल्या जातात.

सीरम क्रिएटिनिन

यामुळे किडनीचे कार्य समजते. विशेषतः युरिनरी रिटेन्शन, वारंवार इन्फेक्शन, किडनीला सूज किंवा दीर्घकाळ अडथळा असल्यास ही तपासणी महत्त्वाची असते.

पीएसए रक्त तपासणी

पीएसए ही प्रोस्टेटशी संबंधित रक्त तपासणी आहे. बीपीएच, इन्फेक्शन किंवा प्रोस्टाटायटिस, अचानक युरिनरी रिटेन्शन, अलीकडील प्रोस्टेटवरील हाताळणी किंवा प्रक्रिया तसेच प्रोस्टेट कॅन्सरमुळे पीएसए वाढू शकतो. सहजपणे लावलेल्या युरिनरी कॅथेटरमुळे मात्र सहसा पीएसएवर फारसा परिणाम होत नाही.

डिजिटल रेक्टल एक्झॅमिनेशन

डॉक्टर गुदमार्गातून प्रोस्टेटची सौम्य तपासणी करून त्याचा आकार, दुखणे, कडकपणा किंवा गाठीसारखा भाग आहे का हे पाहतात.

प्रोस्टेट आणि पीव्हीआरसह अल्ट्रासाऊंड केयूबी

या तपासणीत किडनी, मूत्राशय, प्रोस्टेटचा आकार आणि लघवी केल्यानंतर उरलेली लघवी पाहिली जाते.

युरोफ्लोमेट्री

या तपासणीत लघवीच्या प्रवाहाचा वेग आणि स्वरूप मोजला जातो. लघवीची धार खरोखर कमी आहे का हे नोंदवण्यासाठी ती उपयुक्त ठरते.

सिस्टोस्कोपी किंवा युरोडायनॅमिक तपासणी

प्रत्येक रुग्णाला या अतिरिक्त तपासण्या लागत नाहीत. निदान स्पष्ट नसेल, शस्त्रक्रियेचे नियोजन सुरू असेल किंवा युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, मूत्राशयातील खडा किंवा ब्लॅडर डिसफंक्शनचा संशय असेल तर त्या सुचवल्या जाऊ शकतात.

एयूए मार्गदर्शक तत्त्वे बीपीएचमुळे होणाऱ्या लोअर युरिनरी ट्रॅक्ट लक्षणांचे मूल्यमापन आणि उपचार यावर भर देतात. रुग्णाची तपासणी, निष्कर्ष आणि पसंती यानुसार औषधोपचार किंवा प्रक्रियेचा पर्याय निवडला जातो.

बीपीएचचा उपचार कसा ठरवला जातो?

बीपीएचचा उपचार प्रत्येक रुग्णानुसार ठरतो. युरोलॉजिस्ट पुढील बाबी विचारात घेऊ शकतात:

• लक्षणांची तीव्रता
• दैनंदिन आयुष्यावर होणारा परिणाम
• प्रोस्टेटचा आकार आणि रचना
• लघवीच्या प्रवाहाचा वेग
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन
• किडनीचे कार्य
• पीएसए आणि प्रोस्टेट तपासणीतील निष्कर्ष
• वय आणि अॅनेस्थेशियासाठी वैद्यकीय योग्यता
• लैंगिक कार्याबद्दल रुग्णाच्या अपेक्षा
• ब्लड थिनर्सचा वापर
• रुग्णाची पसंती

एनआयडीडीकेनुसार लक्षणांची तीव्रता आणि जीवनमानावर होणारा परिणाम पाहून बीपीएचवर वॉचफुल वेटिंग, औषधे किंवा शस्त्रक्रियेने उपचार करता येतात.

सौम्य बीपीएच लक्षणांसाठी सवयींमध्ये बदल

लक्षणे सौम्य असतील तर काही दैनंदिन बदल उपयोगी ठरू शकतात.

• झोपण्याच्या 2–3 तास आधी द्रवपदार्थ कमी घेणे
• संध्याकाळी चहा, कॉफी आणि मद्याचे प्रमाण कमी करणे
• झोपण्यापूर्वी आणि प्रवासाआधी लघवी करून घेणे
• खूप वेळ लघवी रोखून ठेवणे टाळणे
• बद्धकोष्ठतेवर उपचार करणे
• डायबेटीसचे नियंत्रण सुधारणे
• नियमित शारीरिक हालचाल करणे
• सर्दी, अॅलर्जी किंवा झोपेची औषधे डॉक्टरांसोबत तपासून घेणे

या बदलांनी प्रोस्टेटचा आकार कमी होईलच असे नाही; पण लक्षणांचा त्रास कमी होऊ शकतो.

बीपीएचसाठी औषधे

सौम्य ते मध्यम पण त्रासदायक लक्षणांसाठी औषधे मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात.

अल्फा ब्लॉकर्स

अल्फा ब्लॉकर्स प्रोस्टेट आणि ब्लॅडर नेकचे स्नायू शिथिल करतात, त्यामुळे लघवी अधिक सहज होते. त्यांचा परिणाम सहसा लवकर जाणवतो. चक्कर, रक्तदाब कमी होणे, नाक बंद होणे आणि इजॅक्युलेशनमध्ये बदल असे दुष्परिणाम काही पुरुषांमध्ये होऊ शकतात.

5-अल्फा रिडक्टेस इनहिबिटर्स

ही औषधे निवडक, मोठे प्रोस्टेट असलेल्या पुरुषांमध्ये प्रोस्टेटचा आकार हळूहळू कमी करू शकतात आणि आजार पुढे वाढण्याचा धोका कमी करू शकतात. फायदा दिसण्यासाठी काही महिने लागू शकतात. लिबिडो कमी होणे, इरेक्शनची अडचण आणि वीर्याचे प्रमाण कमी होणे हे संभाव्य दुष्परिणाम आहेत.

एकत्रित औषधोपचार

विशेषतः लक्षणे त्रासदायक असतील आणि प्रोस्टेट मोठे असेल तर काही पुरुषांना अल्फा ब्लॉकरसोबत 5-अल्फा रिडक्टेस इनहिबिटर दिल्याने अधिक फायदा होऊ शकतो.

टॅडालाफिल

निवडक पुरुषांमध्ये, विशेषतः इरेक्टाइल डिसफंक्शनसोबत लघवीच्या तक्रारी असतील तर टॅडालाफिल मदत करू शकते. हृदयाच्या आजारासाठी नायट्रेट औषधे घेणाऱ्या पुरुषांसाठी ते योग्य नाही.

मूत्राशय शांत ठेवणारी औषधे

अचानक लघवी लागणे, वारंवार लघवी किंवा लघवी गळणे ही मुख्य तक्रार असेल तर मूत्राशय शांत ठेवणारी औषधे विचारात घेतली जाऊ शकतात. मात्र उरलेली लघवी जास्त असल्यास ती काळजीपूर्वक वापरावी लागतात.

स्वतःहून औषधे घेऊ नका. प्रोस्टेटची औषधे रक्तदाबावर परिणाम करू शकतात, इतर औषधांशी परस्परक्रिया करू शकतात किंवा दुसऱ्या आजाराचे निदान उशिरा होण्यास कारणीभूत ठरू शकतात.

बीपीएचमध्ये शस्त्रक्रिया कधी आवश्यक असते?

औषधे घेऊनही लक्षणे त्रासदायक राहिली किंवा गुंतागुंत झाली तर शस्त्रक्रिया सुचवली जाऊ शकते.

सामान्य कारणे:

• वारंवार युरिनरी रिटेन्शन होणे
• अडथळ्यामुळे वारंवार युरिन इन्फेक्शन
• मूत्राशयातील खडे
• किडनीला सूज
• किडनीच्या कार्यात बदल
• प्रोस्टेटमधून वारंवार रक्तस्राव
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन खूप जास्त असणे
• दैनंदिन जीवनावर गंभीर परिणाम होणे
• दीर्घकाळ औषधे टाळण्याची रुग्णाची स्पष्ट पसंती

बीपीएचसाठी सामान्य प्रक्रिया आणि शस्त्रक्रिया

सर्वात योग्य प्रक्रिया कोणती हे प्रोस्टेटचा आकार, रचना, मीडियन लोब, रक्तस्रावाचा धोका, अॅनेस्थेशियासाठी वैद्यकीय योग्यता, उपलब्धता आणि सर्जनचा अनुभव यावर अवलंबून असते.

टीयूआरपी

टीयूआरपी, म्हणजे ट्रान्सयुरेथ्रल रिसेक्शन ऑफ प्रोस्टेट, या प्रक्रियेत लघवीच्या मार्गातून अडथळा निर्माण करणाऱ्या प्रोस्टेटच्या ऊती काढल्या जातात. अनेक रुग्णांसाठी हा प्रमाणित पर्याय आहे.

बायपोलर टीयूआरपी

बायपोलर टीयूआरपी ही सलाईन इरिगेशन वापरणारी आधुनिक टीयूआरपी पद्धत आहे. अनेक केंद्रांमध्ये ती नियमितपणे केली जाते.

होलेप किंवा लेझर एन्युक्लिएशन

होलेपमध्ये लेझर ऊर्जेच्या मदतीने अडथळा निर्माण करणाऱ्या प्रोस्टेटच्या ऊती काढल्या जातात. अनुभवी हातात विशेषतः मोठ्या प्रोस्टेटसाठी हा उपयोगी पर्याय आहे.

लेझर व्हेपोरायझेशन

निवडक रुग्णांमध्ये, विशेषतः रक्तस्रावाचा धोका लक्षात घ्यावा लागतो अशा परिस्थितीत, लेझर व्हेपोरायझेशन योग्य ठरू शकते.

ओपन किंवा सिंपल प्रोस्टेटेक्टॉमी

ही शस्त्रक्रिया आता पूर्वीपेक्षा कमी केली जाते; तरी योग्य परिस्थितीत खूप मोठ्या प्रोस्टेटसाठी तिचा विचार केला जाऊ शकतो.

मिनिमली इन्व्हेसिव्ह पर्याय

प्रोस्टॅटिक युरेथ्रल लिफ्ट, स्टीम थेरपी, वॉटरजेट सर्जरी आणि इतर तंत्रज्ञान निवडक केंद्रांमध्ये उपलब्ध असू शकते. प्रोस्टेटची रचना, उपलब्धता, खर्च आणि लैंगिक दुष्परिणामांविषयीच्या अपेक्षांसह रुग्णाच्या प्राधान्यांवर योग्य पर्याय ठरतो.

एकच प्रक्रिया सर्वांसाठी सर्वोत्तम नसते. अपेक्षित लक्षणांतील आराम, कॅथेटर किती दिवस लागेल, रुग्णालयात किती काळ राहावे लागेल, रक्तस्रावाचा धोका, लैंगिक दुष्परिणाम, पुन्हा उपचार लागण्याची शक्यता आणि पुढील तपासणी याबद्दल युरोलॉजिस्टने स्पष्ट माहिती द्यावी.

उपचारानंतर बरे होणे आणि पुढील तपासणी

बरे होण्याचा कालावधी कोणता उपचार केला यावर अवलंबून असतो. औषधे सुरू केल्यानंतर लक्षणांमध्ये सुधारणा, दुष्परिणाम, लघवीचा प्रवाह आणि गरजेनुसार उरलेली लघवी तपासण्यासाठी पुढील भेट घेतली जाते.

प्रक्रिया किंवा शस्त्रक्रियेनंतर सहसा पुढील गोष्टी तपासल्या जातात:

• लघवीच्या प्रवाहात सुधारणा
• लघवी करताना जळजळ किंवा रक्तस्राव
• इन्फेक्शनची लक्षणे
• कॅथेटर काढण्याची योजना
• उरलेली लघवी
• ऊती काढल्या असतील तर पॅथॉलॉजी अहवाल
• पुढे औषधांची गरज आहे का

ईएयूच्या रुग्ण-माहितीनुसार मिनिमली इन्व्हेसिव्ह उपचार किंवा शस्त्रक्रियेनंतर साधारण 4–6 आठवड्यांनी सुरुवातीची तपासणी, सुमारे 3 महिन्यांनी पुढील तपासणी आणि त्यानंतर बरे होण्याच्या स्थितीनुसार पुढील भेटी घेतल्या जाऊ शकतात.

उपचारानंतर बीपीएच पुन्हा होऊ शकतो का?

बीपीएच हा दीर्घकाळ चालणारा आजार आहे. औषधांनी अनेक वर्षे लक्षणे नियंत्रणात राहू शकतात; तरी काही रुग्णांमध्ये कालांतराने तक्रारी वाढू शकतात.

शस्त्रक्रियेनंतर अनेक पुरुषांना लक्षणांमध्ये मोठी सुधारणा होते. मात्र काहींना पुढे मूत्राशयाचे स्नायू कमकुवत होणे, युरेथ्रा अरुंद होणे, उरलेल्या प्रोस्टेटच्या ऊतींची वाढ किंवा ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडर यांमुळे पुन्हा लक्षणे येऊ शकतात. पुढील तपासणीमुळे नेमके कारण समजते.

लघवीची धार कमी असणे, रात्री वारंवार लघवी, अचानक लघवी लागणे, मूत्राशय पूर्ण रिकामे न होणे किंवा वारंवार युरिन इन्फेक्शन अशा तक्रारी असल्यास युरोलॉजी तपासणीत त्यामागे बीपीएच, डायबेटीसमुळे मूत्राशयातील बदल, इन्फेक्शन, युरेथ्रल स्ट्रिक्चर, मूत्राशयातील खडा किंवा दुसरे कारण आहे का ते ठरवता येते.

सल्लामसलतीची यादी: काय घेऊन यावे?

• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिनसह यूएसजी केयूबी/प्रोस्टेट अहवाल
• पीएसए अहवाल
• युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर
• सीरम क्रिएटिनिन
• युरोफ्लोमेट्री अहवाल, केला असल्यास
• सध्या घेत असलेल्या औषधांची यादी
• डायबेटीस, रक्तदाब, हृदयाचे आजार आणि ब्लड थिनर्सची माहिती
• पूर्वी कॅथेटर लावला असल्यास त्याची माहिती किंवा रुग्णालयातील उपचारांच्या सारांशाची माहिती
• पूर्वीच्या प्रोस्टेट शस्त्रक्रिया किंवा बायोप्सीच्या नोंदी

युरोलॉजिस्टला कोणते प्रश्न विचारावेत?

• माझी लक्षणे बीपीएचमुळे आहेत की दुसऱ्या कारणामुळे?
• माझ्या प्रोस्टेटचा आकार खरोखर लघवीचा अडथळा निर्माण करत आहे का?
• माझे मूत्राशय व्यवस्थित रिकामे होत आहे का?
• मला पीएसए तपासणीची गरज आहे का?
• मी सुरुवातीला सवयींमध्ये बदल किंवा औषधांनी उपचार करू शकतो का?
• कोणत्या दुष्परिणामांकडे लक्ष द्यावे?
• गोळ्यांपेक्षा शस्त्रक्रिया कधी चांगला पर्याय ठरेल?
• माझ्या प्रोस्टेटचा आकार आणि आरोग्य लक्षात घेता कोणती प्रक्रिया योग्य आहे?

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• प्रोस्टेटची लक्षणे असल्यास पुरुषाने युरोलॉजिस्टला कधी भेटावे?
• पुरुषांमध्ये वारंवार लघवी: कारण प्रोस्टेट आहे का?
• पुरुषांमध्ये लघवीची धार कमी होणे: कारणे आणि उपचार
• अल्ट्रासाऊंडमध्ये प्रोस्टेटचा आकार: आकार खरोखर महत्त्वाचा असतो का?
• पीएसए तपासणी समजून घ्या
• वाढलेल्या प्रोस्टेटसाठी टीयूआरपी शस्त्रक्रिया
• मोठ्या प्रोस्टेटसाठी होलेप शस्त्रक्रिया
• अचानक लघवी बंद होणे
• वयस्क पुरुषांमध्ये लघवीत रक्त दिसणे
• वाढलेले प्रोस्टेट / बीपीएच उपचार
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• American Urological Association. Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia: AUA Guideline, 2026 https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/bph-guideline
• NIDDK. Enlarged Prostate / Benign Prostatic Hyperplasia https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/prostate-problems/enlarged-prostate-benign-prostatic-hyperplasia
• European Association of Urology Patient Information. Benign Prostate Enlargement https://patients.uroweb.org/condition/benign-prostate-enlargement-bpe
• NICE. Lower urinary tract symptoms in men: management https://www.nice.org.uk/guidance/cg97
• European Association of Urology. Management of Non-neurogenic Male LUTS https://uroweb.org/guidelines/management-of-non-neurogenic-male-luts