HoLEP सर्जरी ही वाढलेल्या प्रोस्टेटमुळे, म्हणजेच BPH मुळे, लघवीच्या मार्गात अडथळा झालेल्या पुरुषांसाठी केली जाणारी लेझर शस्त्रक्रिया आहे. बाहेरून कोणताही चिरा न देता, लघवीच्या मार्गातून प्रोस्टेटचा अडथळा निर्माण करणारा आतील भाग काढला जातो. HoLEP मुळे लघवीची कमी धार, जोर लावावा लागणे, वारंवार किंवा रात्री लघवी होणे, मूत्राशय पूर्ण रिकामे न होणे आणि कॅथेटरवर अवलंबून असलेले युरिनरी रिटेन्शन यामध्ये सुधारणा होऊ शकते. मोठा प्रोस्टेट आणि दीर्घकाळचा अडथळा असलेल्या रुग्णांमध्ये ही पद्धत विशेषतः उपयुक्त ठरू शकते; मात्र योग्य तपासणी, अनुभवी सर्जन आणि तात्पुरती लघवी गळणे व ड्राय इजॅक्युलेशन याबद्दल आधी समुपदेशन आवश्यक असते.

HoLEP सर्जरी म्हणजे काय?

HoLEP म्हणजे होल्मियम लेझर एन्युक्लिएशन ऑफ द प्रोस्टेट. ही BPH, म्हणजेच कॅन्सर नसलेल्या प्रोस्टेट वाढीसाठी केली जाणारी एंडोस्कोपिक लेझर सर्जरी आहे. BPH मध्ये प्रोस्टेट लघवीच्या नळीभोवती, म्हणजे युरेथ्राभोवती, वाढतो आणि मूत्राशयातून बाहेर जाणाऱ्या लघवीच्या प्रवाहात अडथळा निर्माण करतो.

HoLEP दरम्यान लघवीच्या मार्गातून टेलिस्कोप घातला जातो. होल्मियम लेझरच्या मदतीने प्रोस्टेटच्या वाढलेल्या आतील ऊती बाहेरील प्रोस्टेट कॅप्सूलपासून वेगळ्या केल्या जातात. या ऊती मूत्राशयात ढकलून मॉर्सेलेटर नावाच्या उपकरणाने लहान तुकड्यांमध्ये काढल्या जातात.

पोटावर कोणताही चिरा नसतो. काढलेल्या ऊती सहसा हिस्टोपॅथॉलॉजीसाठी, म्हणजे सूक्ष्मदर्शकाखाली तपासणीसाठी, पाठवल्या जातात. AUA मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार योग्य कौशल्य उपलब्ध असल्यास HoLEP आणि ThuLEP या LUTS/BPH साठी प्रोस्टेटच्या आकारावर अवलंबून नसलेल्या शस्त्रक्रियात्मक पर्यायांपैकी आहेत.

HoLEP कोणत्या समस्या सुधारते आणि कोणत्या नाही?

BPH मुळे झालेला लघवीचा अडथळा HoLEP ने कमी करता येतो. यामुळे पुढील तक्रारींमध्ये मदत होऊ शकते:

• लघवीची धार कमी असणे.
• लघवी करताना जोर लावावा लागणे.
• लघवी सुरू-थांबत होणे.
• मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यासारखे वाटणे.
• अडथळ्यामुळे वारंवार लघवी होणे.
• मूत्राशय नीट रिकामे न झाल्यामुळे रात्री वारंवार लघवी होणे.
• पुन्हा पुन्हा युरिनरी रिटेन्शन होणे.
• प्रोस्टेटच्या अडथळ्यामुळे कॅथेटरवर अवलंबून राहावे लागणे.
• मूत्राशय पूर्ण रिकामे न झाल्यामुळे ब्लॅडर स्टोन होणे.
• अडथळ्यामुळे वारंवार युरिनरी इन्फेक्शन होणे.

वारंवार लघवी होण्याची प्रत्येक कारणे HoLEP ने दूर होत नाहीत. ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडर, डायबेटिसमुळे मूत्राशयाचा स्नायू कमकुवत होणे, झोपेशी संबंधित नॉक्ट्युरिया, संध्याकाळी जास्त द्रवपदार्थ घेणे किंवा रात्री जास्त लघवी तयार होणे अशी कारणे असल्यास तांत्रिकदृष्ट्या यशस्वी प्रोस्टेट सर्जरीनंतरही काही लक्षणे राहू शकतात.

HoLEP सर्जरी कोणाला लागू शकते?

औषधांनी पुरेसा फायदा होत नसल्यास किंवा BPH मुळे गुंतागुंत सुरू झाल्यास युरोलॉजिस्ट HoLEP सुचवू शकतात. सामान्य कारणांमध्ये पुढील गोष्टी येतात:

• गोळ्या घेऊनही त्रासदायक लघवीची लक्षणे कायम राहणे.
• पुन्हा पुन्हा लघवी पूर्ण बंद होणे.
• वाढलेल्या प्रोस्टेटमुळे दीर्घकाळ कॅथेटर लागणे.
• वारंवार युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन होणे.
• ब्लॅडर स्टोन होणे.
• प्रोस्टेट वाढीमुळे लघवीत रक्त येणे.
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन जास्त राहणे.
• अडथळ्यामुळे किडनीला सूज येणे किंवा किडनीच्या कार्यात बदल होणे.
• प्रोस्टेट खूप मोठा असून दीर्घकाळ फक्त औषधांनी पुरेसा फायदा होण्याची शक्यता कमी असणे.

मोठ्या प्रोस्टेटमध्ये HoLEP उपयुक्त ठरू शकते, कारण एंडोस्कोपिक पद्धतीने अडथळा करणारे मोठ्या प्रमाणात ऊती काढता येतात. रक्तस्रावाचा धोका अधिक असलेल्या निवडक रुग्णांमध्येही हा पर्याय विचारात घेतला जाऊ शकतो; मात्र ब्लड थिनर्सबाबत युरोलॉजिस्ट, फिजिशियन किंवा कार्डिओलॉजिस्ट यांच्या समन्वयाने नियोजन करावे लागते.

औषधांपेक्षा HoLEP कधी चांगला पर्याय ठरू शकतो?

सौम्य ते मध्यम लक्षणांमध्ये औषधे चांगला फायदा देऊ शकतात. परंतु गोळ्या अडथळा प्रत्यक्ष काढून टाकत नाहीत. काही औषधे प्रोस्टेट/ब्लॅडर नेक सैल करतात, तर काही प्रोस्टेटच्या ऊती हळूहळू लहान करतात.

फक्त प्रोस्टेटच्या आकारावर निर्णय घेतला जात नाही. लक्षणांची तीव्रता, लघवीची धार, पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन, PSA, युरिन इन्फेक्शन आहे का, मूत्राशयाचे कार्य, वय, डायबेटिस, हृदयाची औषधे आणि रुग्णाच्या अपेक्षा—हे सर्व महत्त्वाचे असते.

HoLEP, TURP आणि सिंपल प्रोस्टेटेक्टॉमी यांतील फरक

प्रत्येक पुरुषासाठी एकच शस्त्रक्रिया सर्वोत्तम नसते. योग्य पर्याय प्रोस्टेटचा आकार व रचना, सर्जनचे कौशल्य, उपकरणांची उपलब्धता, रक्तस्रावाचा धोका, खर्च आणि रुग्णाच्या प्राधान्यांवर अवलंबून असतो.

मोठा प्रोस्टेट, कॅथेटरवर अवलंबून असलेले रुग्ण आणि दीर्घकाळ टिकणारा आराम अपेक्षित असलेल्या पुरुषांसाठी HoLEP हा अनेकदा मजबूत पर्याय असतो. तरीही योग्य प्रोस्टेट आकार आणि योग्य परिस्थितीत TURP किंवा बायपोलर TURP हे उत्कृष्ट पर्याय राहतात.

HoLEP सर्जरी कशी केली जाते?

HoLEP सहसा स्पायनल किंवा जनरल अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते. साधारणपणे पुढील टप्पे असतात:

1. युरेथ्रामधून टेलिस्कोप घातला जातो.
2. अडथळा करणारे प्रोस्टेट लोब्स ओळखले जातात.
3. होल्मियम लेझरने वाढलेल्या ऊती प्रोस्टेट कॅप्सूलपासून वेगळ्या केल्या जातात.
4. या ऊती मूत्राशयात ढकलल्या जातात.
5. मॉर्सेलेटरने ते लहान तुकड्यांमध्ये काढले जाते.
6. युरिनरी कॅथेटर ठेवला जातो.
7. रक्त व गुठळ्या बाहेर पडाव्यात यासाठी गरजेनुसार ब्लॅडर इरिगेशन दिले जाते.

लघवी स्वच्छ होत आहे, वेदना नियंत्रणात आहेत आणि कॅथेटरचा पुढील आराखडा स्पष्ट आहे याची खात्री झाल्यानंतरच सहसा घरी सोडले जाते.

अॅनेस्थेशिया, रुग्णालयात राहण्याचा कालावधी आणि कॅथेटर

HoLEP स्पायनल अॅनेस्थेशियाखाली, ज्यात शरीराचा खालचा भाग बधिर केला जातो, किंवा जनरल अॅनेस्थेशियाखाली, ज्यात रुग्ण शस्त्रक्रियेदरम्यान झोपेत असतो, केली जाऊ शकते.

शस्त्रक्रियेनंतर कॅथेटर ठेवला जातो. काही रुग्णांमध्ये दुसऱ्या दिवशी तो काढता येतो; तर रक्तस्राव, प्रोस्टेटचा आकार, मूत्राशयाची स्थिती आणि सर्जनच्या पद्धतीनुसार 2–3 दिवस किंवा त्याहून अधिक काळ ठेवावा लागू शकतो. मेयो क्लिनिकनुसार अनेक ठिकाणी कॅथेटर एक-दोन दिवसांत काढला जातो, मात्र प्रोटोकॉल बदलू शकतात.

रुग्णालयात किती दिवस राहावे लागेल हे पुढील घटकांवर अवलंबून असते:

• प्रोस्टेटचा आकार.
• रक्तस्राव.
• वय आणि एकूण शारीरिक क्षमता.
• डायबेटिस किंवा हृदयविकार.
• ब्लड थिनर्सचा वापर.
• शस्त्रक्रियेपूर्वी कॅथेटरवर अवलंबून असणे.
• मूत्राशयाचे कार्य.

HoLEP सर्जरीचे फायदे

मुख्य फायदा म्हणजे प्रोस्टेटमुळे झालेल्या अडथळ्यात प्रभावी आराम. संभाव्य फायदे:

• लघवीची धार चांगली होणे.
• जोर लावण्याची गरज कमी होणे.
• मूत्राशय अधिक चांगले रिकामे होणे.
• कॅथेटरची गरज कमी होणे.
• शिल्लक लघवी कमी राहणे.
• मोठ्या प्रोस्टेटमधील अडथळ्यापासून आराम.
• पोटावर चिरा नसणे.
• ओपन प्रोस्टेट सर्जरीच्या तुलनेत अनेक रुग्णांमध्ये रक्तस्राव कमी असणे.
• काढलेल्या ऊती हिस्टोपॅथॉलॉजीसाठी उपलब्ध असणे.
• दीर्घकाळ टिकणारा लक्षणात्मक फायदा.

उपलब्ध पुनरावलोकनात्मक अभ्यासांनुसार विविध आकारांच्या प्रोस्टेटमध्ये HoLEP हा प्रभावी आणि टिकाऊ BPH उपचार ठरू शकतो. तरी अंतिम परिणाम योग्य रुग्ण निवड आणि सर्जनच्या कौशल्यावर अवलंबून असतात.

HoLEP कोणासाठी योग्य नसेल?

प्रत्येक रुग्णासाठी HoLEP हा पहिला सर्वोत्तम पर्याय असेलच असे नाही. पुढील परिस्थितीत युरोलॉजिस्ट इतर पर्याय विचारात घेऊ शकतात:

• प्रोस्टेट लहान असून मुख्य तक्रारी ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडरमुळे असणे.
• रुग्णाला इजॅक्युलेशन जपण्याला विशेष प्राधान्य असणे.
• प्रोस्टेट कॅन्सरचा संशय असून आधी स्वतंत्र तपासणी आवश्यक असणे.
• मूत्राशयाचा स्नायू खूप कमकुवत असून पूर्ण सुधारण्याची शक्यता कमी असणे.
• अॅनेस्थेशियासाठी रुग्ण वैद्यकीयदृष्ट्या अयोग्य असणे.
• आवश्यक HoLEP उपकरणे किंवा प्रशिक्षित कौशल्य उपलब्ध नसणे.
• लक्षणे सौम्य असून निरीक्षण किंवा औषधांनी नियंत्रित होत असणे.

म्हणूनच योग्य तपासणी महत्त्वाची आहे. उद्देश “सर्वात नवीन” सर्जरी करणे नसून योग्य रुग्णासाठी योग्य उपचार निवडणे हा आहे.

HoLEP चे धोके आणि दुष्परिणाम

HoLEP प्रभावी असली तरी ती शस्त्रक्रिया आहे. संभाव्य धोके:

• लघवीत रक्त येणे.
• लघवी करताना जळजळ.
• अचानक लघवीची तीव्र इच्छा आणि वारंवार लघवी.
• तात्पुरती लघवी गळणे.
• युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन.
• रक्ताच्या गुठळ्यांमुळे लघवी अडणे.
• कॅथेटर पुन्हा घालावा लागणे.
• युरेथ्रा अरुंद होणे.
• ब्लॅडर नेक अरुंद होणे.
• क्वचित रक्त देण्याची गरज.
• ऊती काढताना क्वचित मूत्राशयाला इजा.
• अॅनेस्थेशियाशी संबंधित धोके.

तात्पुरती वारंवार लघवीची तीव्र इच्छा किंवा लघवी गळणे म्हणजे सर्जरी अयशस्वी झाली असे नेहमीच नसते. दीर्घकाळ अडथळा राहिल्यानंतर मूत्राशय काही आठवडे चिडचिडे राहू शकते. वेळ आणि पेल्विक फ्लोअर व्यायामामुळे बहुतेकदा सुधारणा होते.

लैंगिक दुष्परिणाम: ड्राय इजॅक्युलेशन

सर्वात महत्त्वाचा लैंगिक दुष्परिणाम म्हणजे रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन, ज्याला ड्राय इजॅक्युलेशन असेही म्हणतात. यात ऑर्गॅझम होतो, पण वीर्य नेहमीप्रमाणे बाहेर येत नाही. ते मागे मूत्राशयात जाते आणि नंतर लघवीसोबत बाहेर पडते. हे सहसा हानिकारक नसते, पण फर्टिलिटी कमी करू शकते.

BAUS आणि NHS प्रकारच्या रुग्णमाहितीनुसार HoLEP नंतर ड्राय इजॅक्युलेशन अत्यंत सामान्य आहे. HoLEP मुळे इरेक्शनवर सहसा थेट परिणाम होत नाही; मात्र वय, डायबेटिस, रक्तवाहिन्यांचे आजार, चिंता आणि आधीपासून असलेला इरेक्टाइल डिसफंक्शन लैंगिक कार्यावर परिणाम करू शकतात. पुढे मूल होण्याची योजना असलेल्या पुरुषांनी सर्जरीपूर्वी फर्टिलिटीबद्दल चर्चा करावी.

HoLEP नंतर बरे होण्याचा साधारण कालावधी

दीर्घकाळ युरिनरी रिटेन्शन, डायबेटिस, खूप मोठा प्रोस्टेट, मूत्राशयाचा कमकुवत स्नायू किंवा शस्त्रक्रियेपूर्वी तीव्र अर्जन्सी असलेल्या काही पुरुषांमध्ये बरे होण्यास अधिक वेळ लागू शकतो.

HoLEP नंतर काय सामान्य असू शकते?

सुरुवातीच्या काही काळात पुढील गोष्टी सामान्य असू शकतात:

• लघवी किंचित गुलाबी दिसणे.
• कधीकधी लहान रक्ताच्या गुठळ्या येणे.
• लघवी करताना जळजळ.
• अचानक तीव्र लघवी लागणे.
• वारंवार लघवी होणे.
• थोडी लघवी गळणे.
• थकवा जाणवणे.
• पूर्वीपेक्षा लघवीची धार चांगली जाणवणे.

डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे द्रवपदार्थ घ्या. बद्धकोष्ठता टाळा. डॉक्टरांनी स्पष्ट सांगितल्याशिवाय ब्लड थिनर्स पुन्हा सुरू करू नका.

HoLEP पूर्वी युरोलॉजिस्टला कोणते प्रश्न विचारावेत?

• माझ्या प्रोस्टेटचा आकार आणि रचना HoLEP साठी योग्य आहे का?
• माझी लक्षणे खरोखर प्रोस्टेटच्या अडथळ्यामुळेच आहेत का?
• सर्जरीपूर्वी मला PSA, MRI किंवा बायोप्सीची गरज आहे का?
• माझ्यासाठी औषधे, TURP, बायपोलर TURP, HoLEP किंवा सिंपल प्रोस्टेटेक्टॉमी यांपैकी कोणते पर्याय आहेत?
• कॅथेटर किती दिवस लागेल?
• तात्पुरती लघवी गळण्याची शक्यता किती आहे?
• यामुळे इजॅक्युलेशन किंवा फर्टिलिटीवर परिणाम होईल का?
• ब्लड थिनर्स कधी बंद आणि पुन्हा कधी सुरू करायचे?
• काम, प्रवास, व्यायाम आणि सेक्स कधी सुरू करू शकतो?
• सर्जरीनंतर मला कोणत्या तपासण्या आणि भेटी लागतील?

हे प्रश्न शांतपणे आणि पुरेशी माहिती घेऊन निर्णय घेण्यास मदत करतात.

HoLEP नंतरची पुढील तपासणी

पुढील भेटीत सहसा खालील गोष्टी पाहिल्या जातात:

• लघवीची धार.
• पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिन.
• जळजळ, अर्जन्सी किंवा लघवी गळणे.
• युरिन इन्फेक्शनची लक्षणे.
• हिस्टोपॅथॉलॉजी अहवाल.
• सर्जरीनंतरचा PSA आराखडा.
• प्रोस्टेटची औषधे बंद करता येतील का.
• मूत्राशयाच्या लक्षणांमध्ये किती सुधारणा झाली.

काही पुरुषांना सुरुवातीपासूनच मोठा फरक जाणवतो. काहींमध्ये मूत्राशय शांत होण्यासाठी काही आठवडे लागतात.

लघवीची कमी धार, रात्री वारंवार लघवी, कॅथेटरवर अवलंबून राहणे, वारंवार युरिन इन्फेक्शन, ब्लॅडर स्टोन किंवा अल्ट्रासाऊंडमध्ये मोठा प्रोस्टेट असल्यास युरोलॉजी तपासणीनंतर औषधे, TURP, बायपोलर TURP, HoLEP किंवा इतर पर्याय योग्य आहेत का हे ठरवता येते.

सल्लामसलतीला काय आणावे?

• प्रोस्टेटचा आकार आणि पोस्ट-वॉइड रेसिड्युअल युरिनसह USG KUB.
• PSA अहवाल.
• युरिन रुटीन आणि युरिन कल्चर.
• सीरम क्रिएटिनिन.
• केले असल्यास युरोफ्लोमेट्री अहवाल.
• सध्या घेत असलेल्या औषधांची यादी.
• ब्लड थिनर्सची माहिती.
• कॅथेटर असल्यास त्याच्या नोंदी.
• पूर्वीच्या रुग्णालयातून सुट्टीची जुनी कागदपत्रे.
• डायबेटिस, BP आणि कार्डिअॅक अहवाल.
• पूर्वी केलेली प्रोस्टेट बायोप्सी किंवा MRI अहवाल.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

संबंधित वाचन

• TURP सर्जरी: प्रक्रिया, बरे होण्याचा कालावधी आणि धोके
• बायपोलर TURP सर्जरी समजून घ्या
• TURP की HoLEP: कोणता पर्याय चांगला?
• लेझर प्रोस्टेट सर्जरी समजून घ्या
• मोठ्या प्रोस्टेटसाठी सर्जरी
• TURP नंतर कॅथेटर
• प्रोस्टेट सर्जरीनंतर लैंगिक कार्य
• प्रोस्टेट सर्जरीनंतर रेट्रोग्रेड इजॅक्युलेशन
• प्रोस्टेट सर्जरीनंतर PSA तपासणी
• युरोलॉजिस्ट कन्सल्टेशन

संदर्भ

• American Urological Association. Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) Guideline, 2026 https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/bph-guideline
• Sandhu JS, et al. Management of Lower Urinary Tract Symptoms Attributed to Benign Prostatic Hyperplasia: AUA Guideline Amendment 2023. Journal of Urology https://www.auajournals.org/doi/10.1097/JU.0000000000003698
• European Association of Urology. EAU Guidelines on the Management of Non-neurogenic Male LUTS https://uroweb.org/guidelines/management-of-non-neurogenic-male-luts
• British Association of Urological Surgeons. HoLEP patient information leaflet https://www.baus.org.uk/_userfiles/pages/files/Patients/Leaflets/HoLEP.pdf
• NICE. Holmium laser prostatectomy https://www.nice.org.uk/guidance/ipg17
• Mayo Clinic. Holmium laser prostate surgery https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/holmium-laser-prostate-surgery/about/pac-20384871
• Das AK, Teplitsky S, Humphreys MR. Holmium laser enucleation of the prostate: size-independent gold standard for surgical management of benign prostatic hyperplasia. PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32876002/